Με μια απόφαση που προκάλεσε έκπληξη, η Σύνοδος Κορυφής της ΕΕ αποφάσισε τις πρώτες πρωινές ώρες της Παρασκευής να δώσει δάνειο-μαμούθ στην Ουκρανία ύψους 90 δισεκατομμυρίων ευρώ, αφήνοντας όμως ανέγγιχτα τα δεσμευμένα περιουσιακά στοιχεία της Ρωσίας στην ΕΕ. Η έκπληξη έγκειται στο ότι είχε προεξοφληθεί η χρησιμοποίηση των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων ως εγγύηση για το δάνειο προς την Ουκρανία.
Η απόφαση
Η απόφαση της Συνόδου Κορυφής προβλέπει κοινό ευρωπαϊκό δανεισμό για τη χορήγηση ποσού 90 δισεκατομμυρίων ευρώ μέσω της αξιοποίησης του περιθωρίου του προϋπολογισμού της ΕΕ. Ο στόχος αυτής της χρηματοδότησης είναι να καλυφθούν οι επείγουσες οικονομικές ανάγκες της Ουκρανίας. Τα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία που δεσμεύτηκαν μετά την εισβολή του Πούτιν στην Ουκρανία, θα παραμείνουν δεσμευμένα επ’ αόριστο, όπως είχε αποφασιστεί την περασμένη εβδομάδα. Δεν πρόκειται όμως να χρησιμοποιηθούν ως εγγύηση για το δάνειο.
Μεγάλο μέρος αυτών των χρημάτων θα τροφοδοτήσει την αμερικανική πολεμική βιομηχανία αφού οι Αμερικανοί δεν δίνουν πλέον δωρεάν όπλα στους Ουκρανούς και οι Ευρωπαίοι δεν έχουν τα αναγκαία αποθέματα. Οι Ευρωπαίοι αγοράζουν τα αμερικανικά όπλα τα οποία στη συνέχεια τα προωθούν στο Κίεβο. Δηλαδή, η Ευρώπη επωμίζεται το κόστος και οι ΗΠΑ εισπράττουν τα κέρδη.
Να σημειωθεί ότι είναι η δεύτερη φορά μετά την πανδημία που αποφασίζεται κοινός ευρωπαϊκός δανεισμός. Τα χρόνια της κρίσης ο κοινός δανεισμός θεωρήθηκε έγκλημα καθοσιώσεως από τα ιερατείο της λιτότητας στο Βερολίνο και τις Βρυξέλλες. Το αίτημα της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ το 2015 για έκδοση ευρωομολόγου είχε απορριφθεί ασυζητητί.
16 ώρες παζάρι
Η Σύνοδος Κορυφής ξεκίνησε την Πέμπτη το πρωί κι έληξε τις πρώτες ώρες της Παρασκευής. Η 16ωρη διαπραγμάτευση θύμισε τις ευρωπαϊκές συνόδους κατά τη διάρκεια της ελληνικής κρίσης. Από τη στιγμή που οι αντιρρήσεις της Ουγγαρίας και της Σλοβακίας είχαν προσπεραστεί μέσα από την ενεργοποίηση της διαδικασίας της αυξημένης πλειοψηφίας αντί της ομοφωνίας, το βασικό εμπόδιο στη λήψη της απόφασης για τα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία ήταν οι ενστάσεις του Βελγίου.
Ρωσικά περιουσιακά στοιχεία ύψους 193 δισεκατομμυρίων ευρώ φυλάσσονται στον οργανισμό Euroclear που έχει έδρα στις Βρυξέλλες και λειτουργεί ως διεθνές αποθετήριο. Η βελγική κυβέρνηση ζητούσε εγγυήσεις ότι τυχόν αποζημιώσεις που θα κερδίσει η Ρωσία στα διεθνή δικαστήρια, θα καλυφθούν από το σύνολο των κρατών μελών. Ο φόβος του Βελγίου ήταν ότι θα κληθεί να πληρώσει μόνο του τον ενδεχόμενο λογαριασμό. Ο Βέλγος πρωθυπουργός Μπαρτ ντε Βέβερ βρέθηκε υπό πολύ μεγάλη πίεση κατά τη διάρκεια της Συνόδου για να υποχωρήσει.
Σε αρκετά σημεία η διαπραγμάτευση πήρε τη μορφή κανονικού παζαριού. Σύμφωνα με το Politico, όταν η Μελόνι κέρδισε την αναβολή για τον Γενάρη της επικύρωσης της συμφωνίας ελεύθερου εμπορίου με τη Mercosur προκειμένου να καθησυχάσει τους αγρότες της, απέσυρε τις επιφυλάξεις της για τη χρησιμοποίηση των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων
Το σημείο που έκρινε τελικά τη διαπραγμάτευση ήταν η άρνηση των εταιρών να λάβουν σαφείς δεσμεύσεις ότι σε περίπτωση που η Ρωσία κερδίσει τα δικαστήρια, θα επωμίζονταν συλλογικά το οικονομικό κόστος.
Ο απολογισμός
Μετά το τέλος της Συνόδου, οι δηλώσεις των Ευρωπαίων αξιωματούχων είχαν πανηγυρικό τόνο. Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ανόνιο Κόστα δήλωσε: «Η απόφαση για τη χορήγηση ποσού 90 δισ. ευρώ ώστε να υποστηριχθεί η Ουκρανία για το 2026-2027 εγκρίθηκε. Τηρήσαμε τη δέσμευση μας». Από την πλευρά του, ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς υποστήριξε ότι το ευρωπαϊκό δάνειο στην Ουκρανία «στέλνει ένα σαφές μήνυμα από την Ευρώπη στον Πούτιν: Αυτός ο πόλεμος δεν θα αξίζει τον κόπο. Θα κρατήσουμε παγωμένα τα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία μέχρι η Ρωσία να αποζημιώσει την Ουκρανία».
Παρά τις θριαμβολογίες, η πραγματικότητα είναι διαφορετική.
1. Πρώτον, η γερμανική πολιτική ηττήθηκε. Ο καγκελάριος Μερτς είχε ρίξει όλο το πολιτικό βάρος της χώρας του στο να χρησιμοποιηθούν τα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία. Στην προσπάθεια αυτή είχε σύμμαχο την πρόεδρο της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Τελικά όμως δεν κατάφερε να κάμψει την αντίσταση του Βελγίου. Η αποτυχία αυτή στέλνει το μήνυμα ότι η Γερμανία έχει αποδυναμωθεί και αποτελεί πλήγμα στο κύρος του Μερτς.
2. Για το Βέλγιο και τον πρωθυπουργό του Μπαρτ ντε Βέβερ η απόφαση αποτελεί θρίαμβο. Ο ντε Βέβερ δεν «μάσησε» στη γερμανική πίεση και έπαιξε πολύ καλά τα χαρτιά του, με αποτέλεσμα να κερδίσει αυτό που ήθελε. Ο αμοιβαίος δανεισμός για την Ουκρανία ήταν δικιά του πρόταση . Ασφαλώς, στην επιτυχία του Βελγίου συνείσφερε ο φόβος τραπεζικών κύκλων ότι η χρησιμοποίηση των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων θα κλόνιζε το διεθνές σύστημα καταθέσεων και θα υπονόμευε την επενδυτική αξιοπιστία της ΕΕ.
3. Συνολικά η ΕΕ δεν βγαίνει κερδισμένη από αυτήν την υπόθεση. Ο πήχης σηκώθηκε πολύ ψηλά για να γίνει μια διεθνής επίδειξη δύναμης, αλλά τελικά η Ένωση πέρασε από κάτω.
