Μέχρι τώρα γνωρίζαμε τους δασμούς που επιβάλλονταν για να προστατευτεί η παραγωγή μιας χώρας και να εξισορροπηθεί το εμπορικό ισοζύγιο. Σήμερα ο κόσμος αντιμετωπίζει ένα διαφορετικό είδος δασμών, που αποσκοπούν στην άσκηση πίεσης σε άλλη χώρα από εκείνη στην οποία επιβάλλονται.
Ο διπλασιασμός των αμερικανικών δασμών (από το 25% στο 50%) που αποφάσισε το Τραμπ, δεν έχει ως διακηρυγμένο στόχο την κάλυψη του εμπορικού ελλείμματος των 44 δισ. δολαρίων των ΗΠΑ απέναντι στην Ινδία. Στόχος του Αμερικανού Προέδρου (σύμφωνα με τις δηλώσεις του) είναι να εξαναγκάσει την Ινδία να αγοράζει λιγότερο ρωσικό πετρέλαιο ώστε να πιεστεί ο Πούτιν και να γίνει πιο διαλλακτικός στις διαπραγματεύσεις για την Ουκρανία. Το σχήμα μοιάζει περίεργο, αλλά έχει (τραμπική) λογική.
Η ρωσική στροφή στην Κίνα και την Ινδία
Στις αρχές της εισβολής του Πούτιν στην Ουκρανία, οι διαμορφωτές της πολιτικής της Δύσης εκτιμούσαν ότι το εμπάργκο στις εξαγωγές υδρογονανθράκων από τη Ρωσία στην ΕΕ θα οδηγούσε σε κατάρρευση τη ρωσική οικονομία, κάτι που θα υπονόμευε την κυριαρχία του Πούτιν. Πριν τον ουκρανικό πόλεμο, η ΕΕ ήταν ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Ρωσίας και οι ρωσικές εξαγωγές υδρογονανθράκων στα κράτη μέλη της ΕΕ έφταναν στα 99 δισεκατομμύρια ευρώ. Να σημειωθεί ότι τα εισοδήματα από το πετρέλαιο και το αέριο κάλυπταν το 45% του ομοσπονδιακού προϋπολογισμού της Ρωσίας. Επομένως, δεν ήταν παράλογη η εκτίμηση των δυτικών ότι οι κυρώσεις θα προκαλούσαν στραγγαλισμό στη ρωσική οικονομία.
Αυτό που είχαν προβλέψει οι δυτικοί ήταν ότι η Κίνα και η Ινδία θα εμφανίζονταν ως «λευκοί ιππότες» για να σώσουν τη ρωσική οικονομία και τον Πούτιν. Οι δύο ασιατικές υπερδυνάμεις απορρόφησαν τους ρωσικούς υδρογονάνθρακες τους οποίους έχει μπλοκάρει η ΕΕ. Μετά τις ευρωπαϊκές κυρώσεις η Κίνα δέχεται πλέον το 47% των ρωσικών εξαγωγών αργού πετρελαίου και η Ινδία το 38%. Πριν τον πόλεμο, η Ινδία κάλυπτε από τη Ρωσία μόλις το 0,2% των αναγκών της σε αργό πετρέλαιο, ενώ τώρα το ποσοστό αυτό φτάνει στο 45%, κάτι που σημαίνει εισαγωγές 130 δισεκατομμυρίων δολαρίων το χρόνο.
Η Ινδία και η Κίνα επωφελούνται από τις πολύ χαμηλές τιμές που τους προσφέρει ο Πούτιν για να τροφοδοτήσουν τις οικονομίες τους με φτηνή ενέργεια. Μάλιστα, για την Ινδία το όφελος είναι διπλό. Όπως σημειώνουν οι New York Times, ένα μέρος του ρωσικού αργού διυλίζεται στα ινδικά διυλιστήρια και μεταπωλείται στην ΕΕ ως επεξεργασμένα πετρελαϊκά προϊόντα -προς δόξα του εμπάργκο και της… ειλικρίνειας στις διεθνείς σχέσεις.
Είναι λοιπόν σαφές ότι μια ενδεχόμενη μείωση των εξαγωγών θα αποτελούσε σοβαρό πλήγμα για τη ρωσική οικονομία, κάτι που ενδεχομένως θα είχε αντίκτυπο στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων για την Ουκρανία.
Είναι βιώσιμοι οι δασμοί;
Ωστόσο, τίθεται το ερώτημα αν οι δασμοί του Τραμπ είναι βιώσιμοι μακροπρόθεσμα. Οι δασμοί ύψους 50% είναι μεγαλύτεροι από αυτούς που έχει επιβάλει ο Τραμπ στους Ασιάτες ανταγωνιστές της Ινδίας Αναμφίβολα, οι ινδικές εξαγωγές θα πληγούν κι ενδέχεται να χαθούν εκατοντάδες χιλιάδες θέσεις εργασίες -ορισμένοι κάνουν λόγο για απώλεια ακόμα και 2 εκατομμυρίων θέσεων εργασίας. Έχει επίσης σημασία ότι οι δασμοί πλήττουν τα ισχυρά αμερικανικά κεφάλαια που έχουν επενδυθεί στην Ινδία και εντείνουν την παγκόσμια επενδυτική ανασφάλεια.
Είναι όμως εξαιρετικά αμφίβολο ότι η Ινδία του 1,45 δισεκατομμυρίου κατοίκων θα κάνει πίσω λόγω της απώλειας κάποιων εκατοντάδων χιλιάδων θέσεων εργασίας, Πέρα από τις αντοχές της ινδικής οικονομίας (το ινδικό ΑΕΠ έφτασε τα 3,913 τρισεκατομμύρια δολάρια το 2024), ακόμα πιο σημαντικό είναι το ζήτημα του γεωπολιτικού κύρους. Ο εθνικιστής Πρόεδρος της Ινδίας Ναρέντρα Μόντι δεν βλέπει τη χώρα του ως περιφερειακή δύναμη, αλλά ως παγκόσμια υπερδύναμη. Η Ινδία είναι η πιο πολυπληθής χώρα του κόσμου, έχει την πέμπτη πιο ισχυρή οικονομία και υποστηρίζει την πολιτική της με πυρηνικά όπλα. Μια υποχώρηση απέναντι στον Τραμπ θα σήμαινε παγκόσμια ταπείνωση για τον Μόντι.
Ο Ινδός πρωθυπουργός έστειλε ήδη τα μηνύματά του τόσο με τη στάση που κράτησε στις διαπραγματεύσεις με τους Αμερικανούς για τους δασμούς όσο και με την αποστολή στη Ρωσία του Συμβούλου Εθνικής Ασφαλείας της Ινδίας Ajit Doval ο οποίος στις 7 Αυγούστου συναντήθηκε στη Μόσχα με τον Πούτιν. Το μήνυμα του Μόντι είναι προφανές: Αν ο Τραμπ επιμείνει, μπορεί να χάσει έναν από τους πιο σημαντικούς παγκόσμιους εταίρους των ΗΠΑ, κάτι που γνωρίζουν βέβαια στην Ουάσιγκτον.
Γι’ αυτό ορισμένοι αναλυτές κάνουν λόγο για «θεατρική παράσταση Τραμπ» που στήνεται προκειμένου να φανεί ότι ο Αμερικανός Πρόεδρος ασκεί σκληρή πίεση στον Πούτιν. Μια παράσταση που γρήγορα θα κατέβει. Στο προσεχές μέλλον θα διαπιστώσουμε αν έχουν δίκιο αυτοί οι αναλυτές.
