Ο Κλεομένης Κωστόπουλος (KLE) γεννήθηκε στην Πάτρα το 1973, είναι εικαστικός καλλιτέχνης (ζωγράφος) και μετά από 20 περίπου χρόνια αναζήτησης και καλλιτεχνικής έρευνας στην Αθήνα και το εξωτερικό επέστρεψε, ζει και εργάζεται στην γενέτειρά του την Πάτρα.
O KLE είναι ο καλλιτέχνης της τοιχογραφίας για την οποία μιλάει όλη η Ελλάδα (και όχι μόνο). Η αλληγορική τοιχογραφία με τη Μαρία Κάλλας -που στην ουσία είναι το πορτρέτο της πόλης της Καλαμάτας- έχει ήδη διακριθεί με διεθνές βραβείο, αυτό της καλύτερης τοιχογραφίας στον κόσμο για τον μήνα Νοέμβριο 2025 από Street Art Cities και παράλληλα διεκδικεί το βραβείο για την καλύτερη τοιχογραφία στον κόσμο για ολόκληρο το 2025 από το Street Art Cities.
Η ψηφοφορία είναι ανοιχτή έως 31 Ιανουαρίου και μπορείτε να ψηφίστε εδώ.
- Oμορφύνατε λίγο τον κόσμο μας με την τοιχογραφία της Μαρίας Κάλλας στην Καλαμάτα και αυτό αναγνωρίστηκε εντός και εκτός Ελλάδας.
Να πω ότι δεν ήταν αυτή η πρόθεση του έργου, δηλαδή δεν σκεφτόμουν βραβεία και διακρίσεις. Για μένα είναι πολύ σημαντικό να κάνω μια στάση να μπορέσω να αποκραστώ και να συνειδητοποιήσω όλη αυτή την διαδρομή και με μεγάλη ευγνωμοσύνη δέχομαι το ότι έχει παρει αυτή τη διάκριση. Το έργο έχει αναδειχτεί το καλύτερο του κόσμου για τον Νοέμβριο του 2025 [από τον διεθνή θεσμό Street Art Cities] και μπήκε στη διαδικασία επιλογής για όλο το 2025.
Νιώθω ήδη νικητής με όλη αυτή τη διαδικασία, γιατί είναι και η πρώτη συμμετοχή Έλληνα καλλιτέχνη και έργου από την Ελλάδα σε αυτή την παγκόσμια πλατφόρμα. Δεν έχει υπάρξει ξανά ελληνική συμμετοχή.
Επίσης, να πω την αλήθεια, εγώ δεν έκανα αίτηση προς την πλατφόρμα, η πλατφόρμα με βρήκε και μου είπε ότι θα θέλανε το έργο να συμπεριληφθεί σε αυτή την ψηφοφορία.
- Πώς έγινε η προσέγγιση σε εσάς για να γίνει το έργο στην Καλαμάτα;
Ο βασικός κρίκος ήταν ο Βασίλης Παπαευσταθίου, ένας αντιδήμαρχος στην Καλαμάτα, με τον οποίο είχαμε μιλήσει καιρό πριν, απλώς λόγω ανειλημμένων υποχρεώσεων που είχα εγώ με το Διεθνές Φεστιβάλ Street Art που κάνουμε εδώ στην Πάτρα, η συνεργασία ξεκίνησε γύρω στα μέσα με τέλη Οκτώβρη για την υλοποίηση του έργου.
- Oπότε αυτή είναι και η απάντηση γιατί ας πούμε στην Καλαμάτα και όχι στην Αθήνα, στη Θεσσαλονίκη ή κάπου αλλού.
Σωστά, το έργο είναι καλό να το διευκρινίσουμε -γιατί πολλοί νομίζουν ότι είναι ένα πορτρέτο της Μαρίας Κάλλας- ότι δεν είναι ένα πορτρέτο Μαρίας Κάλλας. Είναι το πορτρέτο της Καλαμάτας που ουσιαστικά στην τελική του μορφή πήρε το πρόσωπο της Μαρίας Κάλλας για πολύ συγκεκριμένους λόγους.
- Οι οποίοι είναι;
Για μένα η Μαρία Κάλλας πια λειτουργεί σαν ένα παγκόσμιο οικουμενικό σύμβολο. Γι' αυτό επέλεξα και ένα πορτρέτο της που δεν ήταν από αυτά τα πολύ φανταχτερά, τα πολύ φτιαγμένα. Δηλαδή είναι μια πιο ανθρώπινη Μαρία Κάλλας στο πορτρέτο που απεικονίζεται.
Για μένα η Μαρία Κάλλας είναι ένας φορέας πολιτισμικού φορτίου και νομίζω ότι το έχουμε πολύ μεγάλη ανάγκη στη σύγχρονη Ελλάδα γιατί τέτοια σύμβολα του πολιτισμού, που έχουν ελληνική καταγωγή και ξεπέρασαν τα γεωγραφικά όρια της χώρας μας, είναι αναγκαία παραδείγματα σήμερα για να μπορέσει να ανασυσταθεί ο σύγχρονος ελληνικός πολιτισμός.
Πραγματικά είναι πολύ καταπιεσμένο και σε λάθος διαδρομή εδώ και πάρα πολλά χρόνια. Εγώ ως εικαστικός καλλιτέχνης είχα τελειώσει αριστούχος στην Σχολή Καλών Τέχνων της Αθήνας, οπότε και με πολλές υποτροφίες βρέθηκα στην Γερμανία για πολλά χρόνια (και από το Υπουργείο Εξωτερικών της Γερμανίας και από ιδιωτικές εταιρείες της Γερμανίας αλλά και από υποτροφίες ελληνικές) και δεν είχα ενασχοληθεί ποτέ με τις πολιτικές πολιτισμού. Στη Γερμανία αντιλαμβάνομαι ότι όλα αυτά είναι θεσμικά εργαλεία για την εξέλιξη, την καινοτομία, την ευζωία και την κοινωνική συνέχεια ενός τόπου.
Με μεγάλη μου θλίψη όταν γύρισα στην Ελλάδα και σύστησα έναν μη κερδοσκοπικό οργανισμό την Art in Progress για να δραστηριοποιηθεί στην Πάτρα, ψάχνοντας να βρω αυτά τα θεσμικά εργαλεία που είχα συναντήσει στη Γερμανία είδα ότι δεν υπάρχουν. Δηλαδή, στη χώρα που έχει τον ισχυρότατο brand του πολιτισμού. Φανταστείτε ότι από τις δηλώσεις της υπουργού Πολιτισμού, την τελευταία εξαετία τα ευρωπαϊκά κονδύλια που κατευθύνονται στον πολιτισμό για την Ελλάδα, το 97% πάει στην χρηματοδότηση των αρχαίων και το 3% μόλις στο σύγχρονο πολιτισμό.
Αυτό καταλαβαίνετε ότι δεν συνάδει καν με την πραγματική φιλοσοφία της αρχαίας ελληνικής γραμματείας, παιδείας και πολιτισμού. Δηλαδή, εάν ζούσε σήμερα ο Ικτίνος ή ο Φειδίας, ο Αισχύλος, ο Σοφοκλής και όλοι οι μεγάλοι, δεν θα είχαν βήμα να καινοτομήσουν. Στην εποχή τους καινοτομούσαν, τολμούσαν και κάνανε απίστευτα τολμηρές πράξεις για να μπορούμε να θαυμάζουμε την ποιότητά τους εμείς τόσες χιλιάδες χρόνια μετά. Δηλαδή, δεν συνάδει ούτε με την φιλοσοφία των αρχαίων αυτό που συμβαίνει τα τελευταία τριάντα χρόνια στην χώρα μας.
Και τώρα δυστυχώς θα το προσωποποιήσω, γιατί η κυρία Λίνα Μενδώνη είναι υπεύθυνη τα τελευταία χρόνια για όλη αυτή την δύσμοιρη πορεία της χώρας, από την εμμονή της, ότι επειδή η ίδια γνωρίζει το κομμάτι του αρχαίου πολιτισμού, κατευθύνει όλη αυτή την διαδρομή της χώρας σε λάθος δρόμο.
Γι' αυτό νιώθω ότι αυτή η διάκριση θέλουν να εκπροσωπεί όλη την κοινότητα των εικαστικών και να την κάνει ορατή, αυτός θα ήταν για μένα ο πιο σημαντικός σκοπός.
- Θέλω να ξαναπάω λίγο στο έργο γιατί γνωρίζω και να ρωτήσω, ως εικαστικός ποιες δυσκολίες και προκλήσεις αντιμετωπίσατε στην δημιουργία ενός έργου σε τόσο μεγάλη κλίμακα;
Εγώ εξαρχής δεν ήμουν street artist. Είχα φτάσει σε ένα σημείο να κάνω πολύ μεγάλες διαστάσεις στο ατελιέ μου, αλλά επειδή κάναμε το διεθνές festival «ArtWalk» στην Πάτρα, με τις τοιχογραφίες εκεί άρχισα να παρατηρώ τους συναδέλφους, γιατί πραγματικά παρόλο την εμπειρία μου, ήταν μαγευτικός ο τρόπος που διαχειρίζονταν όλη αυτή την έκταση. Γιατί φανταστείτε ότι αν είσαι πάνω στον τοίχο, έχεις να διαχειριστείς ένα τετραγωνικό μέτρο το πολύ. Είναι αυτό που βλέπεις μέσω του ανυψωτικού όπου βρίσκεσαι.
Το 2018 έκανα την πρώτη μου απόπειρα, μελετώντας, παρατηρώντας για περίπου για τρία χρόνια το φεστιβάλ και τους καλλιτέχνες που συμμετείχαν σε αυτό. Και είναι μια εξαιρετικά πνευματική διαδικασία, πέρα από το κοινωνικό πρόσημο που έχει στο ότι δημιουργείς ένα έργο στον δημόσιο χώρο, πρέπει να αφουγκραστείς την περιοχή, τη γειτονιά, την κοινότητα, τι διάλογο θέλεις να προτείνεις. Γιατί μιλάμε για έναν διάλογο στο δημόσιο χώρο, δηλαδή γίνεται μια άλλη τοποθέτηση φιλοσοφική, όχι καλλιτεχνική. Είναι πολύ διαφορετικά να δημιουργήσεις ένα έργο στο δημόσιο χώρο από ό,τι να δημιουργήσεις ένα έργο στο ατελιέ σου. Οπότε αυτή η συνθήκη είναι και συγκινησιακά πολύ δυνατή και πνευματικά και σωματικά ακόμη, γιατί μιλάμε για μια πολύ δύσκολημ εργασία. Χρησιμοποιούμε τα υλικά των μπογιατζήδων -δεν τους υποβαθμίζω καθόλου- απλά μιλάμε για σκληρά υλικά, μια σκληρή συνθήκη να αντεπεξέλθεις, προσπαθώντας να βγάλεις ένα καλλιτεχνικό αποτέλεσμα.
Εντάξει, υπάρχουν προβλήματα με τον καιρό, πάντα, δηλαδή και στην Καλαμάτα μας προέκυψε αυτό, επειδή σας είπα ότι ξεκινήσαμε εκεί προς τέλη Οκτωβρίου, κάναμε ένα δεκαήμερο, σταματήσαμε για ένα δεκαήμερο λόγω καιρού, οπότε υπήρξε μια μικρή καθυστέρηση στην ολοκλήρωση του έργου, βέβαια αυτό δημιούργησε και μια πολύ ωραία συζήτηση πάνω στο έργο σε τοπικό επίπεδο και αυτό είναι κάτι που εμένα με ενδιαφέρει πολύ περισσότερο, δηλαδή ακόμη και αρνητίκα να ήταν τα σχόλια -που υπήρχαν και κάποια αρνητικά[ να πω την αλήθεια μόνο καλό κάνει γιατί δημιουργεί αυτό τον διάλογο. Επιτελεί το σκοπό του το έργο από τη στιγμή που εμπλέκεται η κοινότητα και συζητάει για αυτό.
- Τι αρνητικά σχόλια;
Όπως για παράδειγμα «γιατί η Κάλλας είναι έτσι; [σ.σ ταλαιπωρημένη]. Νομίζω λίγο περισσότερο έχει να κάνει με την έννοια του γούστου και της προσωπικής αισθητικής του καθενός. Μόνο θετικό ήταν το ότι υπήρξε συζήτηση και έγιναν και ωραίες ξεναγήσεις, μιλήσαμε με κόσμο.
Σίγουρα το κλίμα έχει αντιστραφεί εντελώς από ό,τι βλέπω στην Καλαμάτα, πασχίζουν για τις διακρίσεις αυτές που έχει λάβει το έργο. Αλλά το θεωρώ αναμενόμενο, δεν γίνεται με τη δική μου αισθητική να συμφωνούν όλοι οι άνθρωποι. Μπορεί να μην το αντιλαμβάνονται, μπορεί να έχουν και πολιτικές φιλοδοξίες επειδή είχε εμπλακεί ο Δήμος. Αλλά εγώ μόνο θετικό το θεώρησα
- Το έργο πότε ολοκληρώθηκε;
Νομίζω ότι ολοκληρώθηκε περίπου στις 15 με 20 Νοεμβρίου.
- Έχει αρκετά επίπεδα νοημάτων και συμβολισμών το έργο.
Τα δικά μου έργα τα τελευταία χρόνια έχουν μια πιο πολυεπίπεδη ανάγνωση προσπαθώντας με συμβουλικούς τρόπους να βάλω τον θεατή να μην δει μια εικόνα για 3-4 δευτερόλεπτα και μετά να θεωρεί ότι έχει καταλάβει το νόημα του έργου. Γιατί καταλαβαίνετε, ζώντας στην εποχή της εικόνας και στην έκταση της φωτογραφίας, μια ζωγραφική εικόνα είναι πολύ δύσκολο να αντέξει σε αυτό τον ανταγωνισμό.
Οπότε πολλές φορές οι καλλιτέχνες για να μπορέσουμε να έχουμε την προσοχή που χρειάζονται τα έργα μας, οφείλουμε να προσαρμοστούμε στις νέες τάξεις πραγμάτων, χωρίς να κάνουμε εκπτώσεις, ίσα ίσα να εμβαθύνουμε και να δώσουμε περισσότερα νοήματα στα έργα μας. Και εγώ αυτό το κάνω και στα ζωγραφικά μου έργα στο ατελιέ, αλλά και στο δημόσιο χώρο.
Ο κορμός των δέντρων που είναι στο background, στο φόντο της Μαρίας Κάλλας δεν είναι τυχαία, είναι μια προέκταση του τόπου, της ρίζας γιατί συνήθως οι κορμοί των δέντρων ακολουθούν κατά αναλογία και τις ρίζες των δέντρων οπότε υπάρχουν διάφορες συμβολικές αξίες στο συγκεκριμένο έργο.
Πάντα εγώ θέλω να μιλάω όσο το δυνατόν λιγότερο γιατί δεν θέλω να κατευθύνω το κοινό προς μια συγκεκριμένη αντίληψη, επειδή πολλές φορές -πολύ θετικά- βρίσκομαι αντιμέτωπος με ερμηνείες που ούτε κι εγώ δεν έχω φανταστεί σε αυτά τα έργα. Οπότε δεν θέλω πάντα να είναι μια ολοκληρωμένη απάντηση γιατί χάνει και την αξία της τοιχογραφίας και της διερεύνησης και της ενασχόλησης του θεατή, του παρατηρητή.
Για μένα αυτή η καλλιτεχνική αξία της πολυδιάστατης συμβολικής εικόνας έχει πολύ μεγάλη σημασία σε προσωπικό επίπεδο, καλλιτεχνικό επίπεδο. Δηλαδή, βλέπω ότι ο κόσμος έχει πολλές διαφορετικές αναγνώσεις και αυτό είναι κάτι που είναι πολύ θεμιτό για εμένα και για την πρόθεσή μου.
- Όπως και το «μότο» του έργου: «Ψηλά το κεφάλι».
Αυτό είναι ένα μότο να πω την αλήθεια λίγο συμβολικό. Ξεκινώντας το φεστιβάλ εδώ στην Πάτρα αναφέρομαι συνέχεια στο «ψηλά το κεφάλι» γιατί πέρα από το ηθικό ή αισθητικό ανάστημα που μπορεί να έχει αυτή η ατάκα είναι και λίγο πραγματική, καθώς σε αυτά τα έργα των μεγάλων διαστάσεων αναγκάζεσαι να σηκώσεις ψηλά το κεφάλι οπότε έχει και εκεί μια διττή σημασία το «ψηλά το κεφάλι».
Για μένα παίζει και ρόλο το ότι δεν αντέχεται πια αυτή η μεσαιωνική αντίληψη για την σύγχρονη τέχνη. Πρέπει να ξηκώσουμε λίγο το ανάστημα.
- Ποια θεωρείτε την καλύτερη πόλη, της Ευρώπης ή παγκοσμίως, για street art; Υπάρχει και στην ψηφοφορία του Street Art Cities αυτή η ερώτηση.
Ναι και δεν κατάλαβα γιατί έχουν βάλει την Αθήνα και δεν έχουν βάλει την Πάτρα, δεν έχουν βάλει την Καλαμάτα που βρίσκεται το υποψήγιο έργο, κλπ.
Εμένα μέσα από την προσωπική μου αισθητική, που είναι μια και πιο φιλοσοφική θεώρηση, (μπορεί να φαίνεται υπερφίαλο και ότι περιαυτολογώ, αλλά δεν το κάνω για αυτό το λόγο), θεωρώ ότι η street art στη γέννησή της και μεταφερόμενη στο σύγχρονο κόσμο, στη σύγχρονη εποχή, είναι πιο απαραίτητη να συμβαίνει στις κοινωνίες, στις πόλεις, στις γειτονιές που έχουν μεγαλύτερη ανάγκη από αυτή τη γεφύρωση της τέχνης με το τι συμβαίνει στον κόσμο. Και το λέω γιατί στην Ελλάδα δυστυχώς δεν έχουμε καθόλου, ενώ ιστορικά οι τυχογραφίες ξεκινάνε με τον Μινωικό Πολιτισμό, δεν έχουμε την παιδεία να τις περιλάβουμε.
Οι άνθρωποι οι περισσότεροι, ακόμη και τώρα στην Πάτρα, οι περισσότεροι λένε γκράφιτι, δεν τις λένε τοιχογραφίες. Εγώ επιμένω στο όνομα τοιχογραφία, γιατί έχουμε ιστορική συνέχεια με την τοιχογραφία στην Ελλάδα. Ενώ το γκράφιτι είναι κάτι που γεννήθηκε τη δεκαετία του 1970 στην Νέα Υόρκη, είναι η μαγκιά, η υπογραφή και δεν έχει να κάνει με την τοιχογραφία και με τα έργα που κάνουμε εμείς, π.χ. στην Πάτρα.
Οπότε θα έλεγα ότι η Πάτρα ίσως να είναι η πιο ελπιδοφόρα και είμαι σίγουρος για αυτό επειδή έχω επικοινωνία σχεδόν με όλα τα φεστιβάλ της εντός και εκτός Ευρώπης. Στη συνθήκη που γίνεται στην Πάτρα, γιατί είναι και το μοναδικό που έχουμε στην Ελλάδα σαν φεστιβάλ -και όλο αυτό διοργανώνεται από την κοινωνία των πολιτών χωρίς θεσμική προστήριξη- σίγουρα δεν συμβαίνει πουθενά άλλου. Δεν είναι τυχαίο ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει αναγνωρίσει ως φεστιβάλ ποιότητας της Περιφέρειας της Ευρώπης και το 2024 και το 2025 και τώρα πρόσφατα πήραμε και για το 2026 και για το 2027 πιστοποίηση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Οπότε ναι, θεωρώ ότι η Πάτρα είναι μια από τα πιο χρυσά παραδείγματα street art. Δηλαδή «γεννά» σε μια βυθισμένη πόλη πολιτισμικά. Και στην κλίμακα της έχουμε 78 τοιχογραφείς στην Πάτρα, είναι ένας πολύ μεγάλος αριθμός είναι μια πολύ μικρότερη πόλη. Πιστεύω ότι αυτό είναι το μέλλον της τέχνης, έτσι όπως το διαμορφώνουν οι κοινωνίες και έτσι όπως εγώ ακριβώς αντιλαμβάνομαι την εξέλιξη του σύγχρονου κόσμου.
- Έχετε επόμενα σχέδια;
Για μένα αυτή η περίοδος, δηλαδή ο τελευταίος μήνας περίπου, είναι λίγο αναστοχαστικός και προσπαθώ να απολαύσω πραγματικά όλη αυτή τη διαδρομή που κάνει το συγκεκριμένο έργο. Έχουν ξεκινήσει πάρα πολλά ερεθίσματα ακόμη και σε θεσμικό επίπεδο από δήμους κλπ. Ελπίζω να μπορέσουμε να δημιουργήσουμε πολιτικές πολιτισμού. Δηλαδή δεν θα ήθελα να το δω ως μία μόνο προσωπική εξέλιξη όλο αυτό το πράγμα. Εντάξει, σίγουρα είμαι ευγνώμων και θα είναι πολύ αποδεκτή μια τέτοια εξέλιξη προσωπική. Αλλά θα ήθελα να το δω σε ένα πιο συλλογικό επίπεδο.
Θεωρώ ότι οφείλουμε να τοποθετηθούμε λίγο πιο δίκαια στον στον σύγχρονο Έλληνα καλλιτέχνη. Υπάρχει απίστευτο ταλέντο και δεν υπάρχουν δυνατότητες πραγματικής έκφρασης και επιβίωσης αυτών των νέων καλλιτεχνών. Νομίζω ότι περισσότερο σε αυτό θα ήθελα να σταθώ. Τώρα για εμένα συνήθως τέτοιες διακρίσεις, γιατί έχουν υπάρξει και άλλες στο παρελθόν, όχι αυτού του βεληνεκούς αλλά πολύ σημαντικές, συνήθως είναι μια νέα αφετηρία. Δηλαδή ενδυναμώνει την πίστη μου και την πρόθεσή μου την καλλιτεχνική, οπότε γίνεται ένα στοιχείο αφετηρίας και όχι ως τελικός σκοπός. Δεν σταματάει αυτό, ίσα ίσα τώρα θα έπρεπε να ξεκινήσει κάτι νέο, επειδή και εμείς σαν τους ποιητές, θέλουμε λίγο διαφορετικό χρόνο εσωτερικότητας για να προχωρήσουμε στο επόμενο στάδιο. Ακόμη θεωρώ ότι είμαι σε παρατήρηση όλου αυτού του συμβάντος. Δεν έχω καταλήξει κάπου τώρα. Αλλά σίγουρα ναι έχουν ανοίξει πόρτες και ωραίο είναι αυτό και το χαίρομαι και θέλω να το χαίρομαι, δεν θέλω να τα θεωρώ όλα παροδικά και πρόσκαιρα, αλλά σας είπα για μένα το πιο σημαντικό είναι να γίνει ορατή αυτή η κοινότητα και να καταλάβουμε ότι χρειάζεται ένας πολύ επικοδομικός διάλογος μεταξύ σύγχρονων καλλιτεχνών, ανθρώπων του πνεύματος και θεσμών για να χαράξουν νέες πορείες για τη χώρα.
Οι σελίδες του καλλιτέχνη στα social media
Κλεομένης Κωστόπουλος (KLE) Instagram
Κλεομένης Κωστόπουλος (KLE) Facebook
