Η κακοκαιρία των τελευταίων ημερών στην Κρήτη προήλθε από μια ασυνήθιστη για την εποχή ατμοσφαιρική κυκλοφορία, η οποία άφησε το αποτύπωμά της σε ολόκληρη σχεδόν την Ευρώπη και τη Μεσόγειο.
Υπό φυσιολογικές συνθήκες, στα τέλη Σεπτεμβρίου και στις αρχές Οκτωβρίου, τα καιρικά συστήματα και οι αέριες μάζες διασχίζουν την Ευρώπη κινούμενα από τα δυτικά προς τα ανατολικά, ξεκινώντας από τον Ατλαντικό ωκεανό. Στην Ελλάδα, αυτός ο μηχανισμός τροφοδοτεί με βροχές κυρίως τη Δυτική Ελλάδα, η οποία άλλωστε καταγράφει τα μεγαλύτερα ύψη βροχόπτωσης σε αυτή τη φάση του έτους. Φέτος, ωστόσο, η πραγματικότητα αποδείχθηκε τελείως διαφορετική.
Η ατμοσφαιρική κυκλοφορία ακινητοποιήθηκε, οι ψυχρές αέριες μάζες διοχετεύθηκαν από τη βορειοανατολική Ευρώπη προς τα Βαλκάνια και το Αιγαίο, με αποτέλεσμα οι βροχοπτώσεις να μετατοπιστούν δραστικά στην ανατολική και νότια χώρα.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Πώς «μπλόκαρε» ο καιρός πάνω από την Ευρώπη
Στα τέλη Σεπτεμβρίου καταγράφηκε «εκρηκτική κυκλογένεση» στον Βόρειο Ατλαντικό, με εξαιρετικά γρήγορη ενίσχυση ενός βαρομετρικού χαμηλού. Η απότομη αυτή μεταβολή επιτάχυνε τη μεταφορά θερμότερου αέρα προς βορρά, στην ανατολική πλευρά του συστήματος (Σκανδιναβία), συμβάλλοντας ταυτόχρονα στην περαιτέρω ενδυνάμωση του αντικυκλώνα πάνω από τη Βορειανατολική Ευρώπη.
Αυτή η εξέλιξη γέννησε ένα έντονα κυματισμένο και επίμονο μοτίβο κυκλοφορίας που «φράκαρε» τη συνήθη πορεία των καιρικών συστημάτων από τα δυτικά προς τα ανατολικά. Ήταν μια σαφώς ασυνήθιστη διάταξη για την εποχή, η οποία έστρωσε τον δρόμο για τη κάθοδο ψυχρών αερίων μαζών προς τα Βαλκάνια, το Αιγαίο και τη χώρα μας.
Το κρισιμότερο στοιχείο, ωστόσο, αποδείχθηκε η διάρκειά του. Η διαταραχή αποκόπηκε βαθμιαία από το βασικό ρεύμα της ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας, σχηματίζοντας ένα αποκομμένο χαμηλό πάνω από τη Νοτιοανατολική Ευρώπη και την Ανατολική Μεσόγειο. Σε τέτοιες περιπτώσεις, ένα χαμηλό σύστημα παραμένει πρακτικά στάσιμο για πολλές ημέρες, καθώς οι ισχυροί άνεμοι της ανώτερης ατμόσφαιρας δεν το ωθούν εύκολα προς τα ανατολικά.
Στη συγκεκριμένη συγκυρία, το αποκομμένο χαμηλό έμεινε καθηλωμένο για μέρες στην ευρύτερη περιοχή της Νοτιοανατολικής Μεσογείου, την ώρα που οι υψηλές πιέσεις στα βορειότερα διατήρησαν μια μεγάλη διαφορά πίεσης και ένα επίμονο βόρειο έως βορειοανατολικό ρεύμα πάνω από το Αιγαίο. Έτσι, η ροή ψυχρών αερίων μαζών προς την Ελλάδα συνεχίστηκε αμείωτη, τροφοδοτώντας παράλληλα την Κρήτη με άφθονες υγρές αέριες μάζες.
Καθώς η ψυχρή αέρια μάζα διέσχιζε το ακόμη θερμό Αιγαίο πέλαγος, εμπλουτιζόταν διαρκώς με υγρασία και γινόταν ολοένα και πιο ασταθής. Η παρουσία του αποκομμένου χαμηλού ενίσχυε την ανοδική κίνηση του αέρα, ενώ όταν η βόρεια ροή προσέκρουε στην Κρήτη, η αναγκαστική ανύψωσή της πάνω από τους ορεινούς όγκους του νησιού πυροδότησε ακόμη μεγαλύτερα ύψη βροχής.
Στη Σαμαριά ο μεγαλύτερος όγκος νερού
Ανάλογες ατμοσφαιρικές διατάξεις έχουν προκαλέσει ακραία ύψη βροχόπτωσης στην Κρήτη και στο παρελθόν. Η επιστημονική ανάλυση των κακοκαιριών «Χιόνη» και «Ωκεανίδα» τον Φεβρουάριο του 2019 είχε δείξει παρόμοια μοτίβα: έναν συνδυασμό ισχυρών υψηλών πιέσεων πάνω από την Ευρώπη, χαμηλών πιέσεων νότια της Κρήτης και μιας επίμονης ροής υγρών μαζών πάνω από το Νότιο Αιγαίο και το Κρητικό Πέλαγος.
Τα συνολικά ύψη βροχής του πενθημέρου από την Τετάρτη 30 Σεπτεμβρίου έως την Κυριακή 4 Οκτωβρίου αποτυπώνονται στις μετρήσεις των 70 μετεωρολογικών σταθμών της μονάδας ΜΕΤΕΟ του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών στο νησί. Ενδεικτικά, περισσότερα από 840 χιλιοστά βροχής κατεγράφησαν στη Σαμαριά (θέση Ξυλόσκαλο) και πάνω από 640 χιλιοστά στα Ανώγεια Ρεθύμνου, ενώ στο οροπέδιο Λασιθίου (Τζερμιάδο) το συνολικό ύψος έφτασε τα 448 χιλιοστά.
Για άλλη μια φορά επιβεβαιώθηκε πόσο κρίσιμη είναι η λειτουργία ενός πυκνού δικτύου μετεωρολογικών σταθμών, καθώς επιτρέπει όχι μόνο την ακριβή καταγραφή των καιρικών συνθηκών εν μέσω μιας ισχυρής κακοκαιρίας και την έκδοση των απαραίτητων ειδοποιήσεων, αλλά και τη χαρτογράφηση της συνολικής κατανομής του υετού με απόλυτη ακρίβεια.
