Η ενίσχυση του κληρονομικού δικαιώματος των συζύγων και των συντρόφων ακόμη και σε ελεύθερη σχέση συγκατοίκησης, έναντι των υπολοίπων συγγενών, οι κληρονομικές συμβάσεις και ο περιορισμός των ιδιόχειρων διαθηκών είναι μερικές μόνο από τις αλλαγές φέρνει το σχέδιο νόμου για την αναμόρφωση του κληρονομικού δικαίου.
Σχεδόν 80 χρόνια μετά την έναρξη ισχύος του σημερινού κληρονομικού δικαίου, ολοκληρώθηκε από την αρμόδια νομοπαρασκευαστική επιτροπή, το νέο πλαίσιο διατάξεων που αναμένεται να εφαρμοστεί από το 2026 με σκοπό τον εκσυγχρονισμό και τη μεταρρύθμισή του.
Η ηγεσία του υπουργείου Δικαιοσύνης παρουσίασε το έργο της αναμόρφωσης του κληρονομικού δικαίου το οποίο φιλοδοξεί να ανταποκριθεί στις σύγχρονες ανάγκες της οικογένειας, της κοινωνίας αλλά και της οικονομικής ανάπτυξης.
Πρόκειται για ένα πλέγμα διατάξεων που κινούνται σε τέσσερις άξονες με στόχο, όπως ανέφερε κατά τη διάρκεια της παρουσίαση της προτεινόμενης μεταρρύθμισης ο υπουργός Δικαιοσύνης, Γιώργος Φλωρίδης, ώστε «να υπηρετήσει την κοινωνία για τις επόμενες δεκαετίες». Ο κ. Φλωρίδης εξήρε το περιεχόμενο του εν λόγω σχεδίου νόμου που θα τεθεί σε δημόσια διαβούλευση εντός του μήνα, τονίζοντας πως πρόκειται για «ένα άρτιο επιστημονικό επίτευγμα». Ο υπουργός Δικαιοσύνης χαρακτήρισε αναγκαία τις αλλαγές που επιφέρει, σημειώνοντας πως η αρμόδια επιτροπή εργάστηκε για περίπου ένα χρόνο, ενώ εκτίμησε ότι το σχέδιο νόμου αναμένεται να γίνει νόμος του κράτους το πρώτο τρίμηνο του 2026.
Ο υφυπουργός Δικαιοσύνης Ιωάννης Μπούγας επεσήμανε τη σημαντική επιρροή που ασκεί το κληρονομικό δίκαιο στην κοινωνική και οικονομική ζωή, λέγοντας πως θα είναι ένα «σύγχρονο, ασφαλές και λειτουργικό πλαίσιο για τις επόμενες γενιές», που θα λειτουργήσει υπέρ της αξιοποίησης της περιουσίας προς όφελος της κοινωνίας.
Ο κ. Μπούγας μίλησε για μεταρρυθμίσεις με «κοινωνικό και οικονομικό αποτύπωμα», ενώ αναφερόμενος στο σχέδιο νόμου τόνισε πως πρόκειται για «υπόδειγμα επιτυχούς χειρουργικής προσπάθειας».
Ο υφυπουργός αναφέρθηκε στους λόγους που οδήγησαν στις αλλαγές σημειώνοντας ότι υπάρχουν πλέον νέες μορφές οικογένειας και πρόσθεσε πως επιβάλλεται ο εξορθολογισμός της νόμιμης μοίρας, καθώς με αυτό τον τρόπο αποτρέπεται ο κατακερματισμός επιχειρηματικών μονάδων.
Οι βασικοί άξονες του νομοσχεδίου
Τους βασικούς άξονες του σχεδίου νόμου παρουσίασε ο «εμπνευστής» του, πρόεδρος της αρμόδιας επιτροπής Απόστολος Γεωργιάδης, ομότιμος καθηγητής και ακαδημαϊκός, ο οποίος ανέλυσε τις σημαντικότερες αλλαγές της προτεινόμενης μεταρρύθμισης του κληρονομικού δικαίου.
Ο κ. Γεωργιάδης τόνισε πως οι νέες ρυθμίσεις κρίθηκαν αναγκαίες ώστε να να προσαρμοστεί το κληρονομικό δίκαιο στη σύγχρονη κοινωνικοοικονομική πραγματικότητα.
«Επιτελεί σημαντική λειτουργία στο πλαίσιο της έννομης τάξης και πρέπει να ανταποκρίνεται στις σύγχρονο κοινωνικοοικονομικές απαιτήσεις» ανέφερε ο καθηγητής.
Οι βασικοί άξονες προβλέπουν:
1. Κληρονομικές συμβάσεις. Το σχέδιο νόμου ορίζει δύο είδη κληρονομικών συμβάσεων. Μία κατά την οποία ο διαθέτης (πολίτης που αφήνει την κληρονομιά του) κάνει τη σύμβαση ενώ ζει και αφήνει την κληρονομιά του μετά θάνατον.
Και δεύτερον, η σύμβαση με την οποία ένας που έχει κληρονομικό δικαίωμα παραιτείται από την κληρονομιά εν ζωή για διάφορους λόγους. Δηλώνει δηλαδή ότι δεν επιθυμεί να κληρονομήσει κάτι που δικαιούται.
2. Εξ αδιαθέτου διαδοχή. Αυξάνεται το ποσοστό της/του συζύγου στο 33% (από 25% που ισχύει σήμερα) στην κληρονομιά του εκλιπόντος εφόσον έχει μόνο ένα παιδί. Αντίθετα, όταν τα παιδιά είναι δύο η περισσότερα, τότε ο επιζών σύζυγος κληρονομεί το 25% και τα παιδιά το υπόλοιπο. Αν όμως δεν υπάρχουν παιδιά, ο επιζών σύζυγος θα κληρονομεί πριν από τους γονείς (αν υπάρχουν του ανθρώπου που έφυγε από τη ζωή) από πρώτα ξαδέλφια ή άλλους συγγενείς που έχουν κληρονομικό δικαίωμα.
3. Σύμφωνο συμβίωσης. Με το νέο νομοσχέδιο τα ίδια δικαιώματα επιζώντος συζύγου έχουν και εκείνοι που έχουν κάνει σύμφωνο ελεύθερης συμβίωσης. Επίσης, ειδική διάταξη υπάρχει και δίνει πλήρες κληρονομικό δικαίωμα στον επιζώντα σύντροφο (όταν δεν υπάρχει σύμφωνο ελεύθερης συμβίωσης), όταν δεν υπάρχουν άλλοι συγγενείς που έχουν κληρονομικό δικαίωμα και η περιουσία του θανόντος θα πάει στο δημόσιο. Τότε η κληρονομιά πάει στον επιζώντα σύντροφο, εφόσον ζούσαν μαζί τουλάχιστον τρία χρόνια. Για να πάρει σε αυτή την περίπτωση την κληρονομία οφείλει να κάνει αίτηση μέσα σε τέσσερις μήνες από τον θάνατο του διαθέτη. Ακόμα, μπορεί ο σύντροφος ενός ανθρώπου που «φεύγει» από τη ζωή να χρησιμοποιεί την κοινή τους κατοικία για ένα χρόνο, ενώ αν έχουν μαζί παιδιά τότε μπορεί στο κοινό σπίτι μείνει η οικογένεια για μεγάλο διάστημα.
4. Διαθήκες. Διατηρούνται οι ιδιόγραφες, παρά τα όσα περί αντιθέτου δημοσιοποιήθηκαν. Οι διαθήκες αυτές για να ισχύσουν θα πρέπει να ελεγχθούν για τη γνησιότητά τους με μάρτυρες και πραγματογνώμονες, όταν προσκομίζονται σε συμβολαιογράφο από συγγενείς που δεν είναι παιδιά ή σύζυγοι. Το ίδιο θα γίνεται και όταν προσκομίζονται στον συμβολαιογράφο από παιδιά ή επιζώντα σύζυγο αν έχει περάσει ένας χρόνος από τον θάνατο του διαθέτη. Παράλληλα, δίνεται η δυνατότητα να μπορεί να συντάσσει διαθήκη πρόσωπο που έχει συμπληρώσει το 16ο έτος της ηλικίας του. Κάτι τέτοιο ως σήμερα δεν μπορούσε να γίνει.
- Τα άτομα με προβλήματα αναπηρίας θα μπορούν με τη βοήθεια της τεχνολογίας (φωνητική υποστήριξη ή άλλη) να συντάσσουν διαθήκη.
- Απαγορεύονται οι διαθήκες από άτομα που νοσηλεύονται σε νοσοκομείο, οίκους ευγηρίας, ιδρύματα περίθαλψης και άλλα, προς άτομα που υπηρετούν ή έχουν άμεση σχέση με τη διοίκηση αυτών των ιδρυμάτων ή παρέχουν υπηρεσίες σε αυτά.
- Εισάγεται ο θεσμός της αυτοδίκαιης κληρονομικής ανικανότητας εφόσον υπάρχει προηγούμενη ποινική καταδίκη του κληρονομούμενου κατά της ζωής, υγείας, ή γενετήσιας ελευθερίας του διαθέτη (του ανθρώπου που κληρονομείται).
4. Αποποιήσεις κληρονομιάς. Ο κληρονόμος δεν θα επιβαρύνεται οικονομικά με τη δική του περιουσία για τα χρέη της περιουσίας που κληρονομεί. Αυτό θα συμβάλλει καθοριστικά στον περιορισμό των αποποιήσεων κληρονομιών που συμβαίνει σήμερα κατά κόρον και θα αξιοποιούνται περιουσίες και επιχειρήσεις που απαξιώνονται.
