Ριζική αλλαγή στο καθεστώς της κληρονομικής διαδοχής εισάγει το νομοσχέδιο του υπουργείου Δικαιοσύνης που θα κατατεθεί σύντομα στη βουλής, προβλέποντας την απαλλαγή των κληρονόμων από τα «αυτόματα» χρέη των κληρονομουμένων και τον πλήρη διαχωρισμό της κληρονομιαίας περιουσίας από την ατομική περιουσία του κληρονόμου. Πρόκειται για μία από τις σημαντικότερες μεταρρυθμίσεις των τελευταίων ετών στο κληρονομικό δίκαιο, η οποία έρχεται να αντιμετωπίσει ένα χρόνιο πρόβλημα που οδηγούσε σε μαζικές αποποιήσεις κληρονομιών.
Μέχρι σήμερα, οι κληρονόμοι έφεραν απεριόριστη ευθύνη για τα χρέη του θανόντος, γεγονός που τους ανάγκαζε συχνά να αποποιούνται ακόμη και κληρονομιές με σημαντική περιουσιακή αξία, προκειμένου να αποφύγουν άγνωστες ή δυσβάσταχτες οφειλές. Το πρόβλημα επεκτεινόταν και σε μακρινούς συγγενείς, ακόμη και στα παιδιά τους, οι οποίοι καλούνταν να κινηθούν μέσα σε ένα καθεστώς νομικής ανασφάλειας ως προς τον χρόνο έναρξης και τη διαδοχή των προθεσμιών αποποίησης.
Με το νέο πλαίσιο, η λογική αυτή ανατρέπεται. Τα χρέη του αποβιώσαντος θα εξοφλούνται αποκλειστικά από την κληρονομική περιουσία και δεν θα επιβαρύνουν σε καμία περίπτωση την ατομική περιουσία του κληρονόμου. Εφόσον υπάρχουν οφειλές, αυτές θα καλύπτονται από τα στοιχεία της κληρονομίας, ενώ προβλέπεται ότι για την αποπληρωμή τους μπορεί να εκποιείται ακόμη και ένα μόνο ακίνητο, εφόσον αυτό επαρκεί. Παράλληλα, ενισχύεται το σύστημα δικαστικής εκκαθάρισης, με στόχο να αποφεύγονται οι μαζικές αποποιήσεις και να διασφαλίζεται η ομαλή διαχείριση των κληρονομικών υποθέσεων.
Ο απόλυτος διαχωρισμός μεταξύ κληρονομιαίας και ατομικής περιουσίας του κληρονόμου αναμένεται να έχει ευρείες οικονομικές επιπτώσεις. Εκτιμάται ότι θα περιοριστεί δραστικά το φαινόμενο των αποποιήσεων, επανεντάσσοντας στην οικονομική δραστηριότητα μεγάλο όγκο περιουσιακών στοιχείων που μέχρι σήμερα παρέμεναν αδρανή. Παράλληλα, ενισχύεται η ρευστότητα των κληρονόμων και η εμπορευσιμότητα των ακινήτων, καθώς επενδυτές και αγοραστές θα κινούνται πλέον σε ένα περιβάλλον μεγαλύτερης ασφάλειας και διαφάνειας.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στη στήριξη των οικογενειακών επιχειρήσεων, οι οποίες δεν θα απειλούνται πλέον από άγνωστα χρέη του παρελθόντος. Οι κληρονόμοι θα μπορούν να συνεχίζουν τη λειτουργία τους, διατηρώντας θέσεις εργασίας και συμβάλλοντας στη σταθερότητα της αγοράς. Ταυτόχρονα, η ενεργοποίηση αδρανών περιουσιών αναμένεται να ενισχύσει την παραγωγικότητα και να οδηγήσει σε αύξηση των δημόσιων εσόδων μέσω μεταβιβάσεων και νέων επενδύσεων.
Παραδείγματα
Ενδεικτική είναι η περίπτωση κληρονόμου που αποδέχεται κατοικία αξίας 150.000 ευρώ, η οποία συνοδεύεται από οφειλές του θανόντος ύψους 40.000 ευρώ προς την εφορία και τα ασφαλιστικά ταμεία. Με το ισχύον έως σήμερα καθεστώς, ο κληρονόμος θα μπορούσε να κληθεί να καλύψει τα χρέη ακόμη και από την προσωπική του περιουσία, σε περίπτωση που αυτά υπερέβαιναν την αξία της κληρονομίας. Με το νέο σύστημα, οι οφειλές εξοφλούνται αποκλειστικά από την κληρονομιαία περιουσία, χωρίς καμία επιβάρυνση των προσωπικών περιουσιακών στοιχείων του κληρονόμου.
Αντίστοιχα, σε μια οικογενειακή επιχείρηση που περνά στα χέρια των παιδιών του ιδρυτή της, ο οποίος αφήνει πίσω του απλήρωτα δάνεια και επαγγελματικές υποχρεώσεις, μέχρι σήμερα οι κληρονόμοι συχνά οδηγούνταν σε αποποίηση της κληρονομίας, φοβούμενοι ότι άγνωστα χρέη θα έθεταν σε κίνδυνο την ατομική τους περιουσία. Με το νέο πλαίσιο, τα χρέη καλύπτονται μόνο από τα περιουσιακά στοιχεία της επιχείρησης και της κληρονομίας, επιτρέποντας τη συνέχιση της λειτουργίας της και τη διατήρηση των θέσεων εργασίας.
Τέλος, χαρακτηριστική είναι και η περίπτωση μακρινού συγγενή, ο οποίος μέχρι σήμερα μπορούσε να βρεθεί αιφνιδίως αντιμέτωπος με διαδοχικές προθεσμίες αποποίησης, ακόμη και χωρίς σαφή εικόνα για τα χρέη της κληρονομίας. Το νέο καθεστώς αίρει αυτή την αβεβαιότητα, καθώς ο συγγενής μπορεί να αποδεχθεί την κληρονομία γνωρίζοντας ότι τυχόν οφειλές θα εξοφληθούν αποκλειστικά από την κληρονομική περιουσία και δεν θα μεταφερθούν στην ατομική του περιουσία, περιορίζοντας ουσιαστικά τον κίνδυνο και τη νομική ανασφάλεια.
Η μετάβαση στο νέο καθεστώς προγραμματίζεται να ξεκινήσει στις 16 Σεπτεμβρίου 2026, με την έναρξη του επόμενου δικαστικού έτους, ώστε να δοθεί επαρκής χρόνος στη νομική κοινότητα να προσαρμοστεί και να εναρμονιστεί με το νέο νομοθετικό περιβάλλον.
