Το τελευταίο Ψυχοσάββατο της χρονιάς πλησιάζει και η Βόρεια Ελλάδα έχει την τιμητική της καθώς είναι συνυφασμένο με την γιορτή του Αγίου Δημητρίου.
Όπως κάθε χρόνο έτσι και φέτος το Σάββατο πριν την γιορτή του Αγίου Δημητρίου η Εκκλησία τελεί το τρίτο και τελευταίο Ψυχοσάββατο της χρονιάς, που συμπληρώνει άτυπα τα δύο μεγάλα Ψυχοσάββατα που παραδοσιακά τελούνται πριν από την Κυριακή της Αποκριάς και πριν από την Κυριακή της Πεντηκοστής.
Μακεδονία και Θράκη γιορτάζουν με ιδιαίτερη κατάνυξη και λαμπρότητα το Ψυχοσάββατο του Αγίου Δημητρίου που αποτελεί μια ακόμη τελετή στη μνήμη των αγαπημένων ανθρώπων που δεν είναι πλέον στη ζωή. Οι Θεσσαλονικείς και οι βορειοελλαδίτες προετοιμάζονται για τον προσεχή εορτασμό του πολιούχου της πόλης που φέτος «πέφτει» Κυριακή 26 Οκτωβρίου και το αντίστοιχο Ψυχοσάββατο που προηγείται της γιορτής για φέτος είναι στις 25 Οκτώβρη.
Το Ψυχοσάββατο παραμονές του Αγίου Δημητρίου είναι μια μέρα προσευχής για τους κεκοιμημένους και μια έμπρακτη απόδειξη της αγάπης μας για αυτούς μέσω της προσευχής και αναπόλησής τους. Να σημειωθεί ότι παραδοσιακά από την Παρασκευή 24 Οκτωβρίου και στο πλαίσιο του Ψυχοσάββατου οι ιερείς των ενοριών της Βόρειας Ελλάδας θα τελούν στα κοιμητήρια τρισάγια «..υπέρ μακαρίας μνήμης και αιωνίου αναπαύσεως πάντων των επ'ελπίδι αναστάσεως ζωής αιωνίου κεκοιμημένων ευσεβώς ορθοδόξων χριστιανών, βασιλέων, πατριαρχών, αρχιερέων, ιερέων, ιερομονάχων, ιεροδιακόνων, μοναχών, πατέρων, προπατόρων, πάππων, πρωπάππων, γονέων, συζύγων, τέκνων, αδελφών και συγγενών ημών, εκ των απ'αρχής και μέχρι των εσχάτων...»
Η Εκκλησία τιμά το σώμα του ανθρώπου ως «ναόν του εν ημίν Αγίου Πνεύματος» και διδάσκει ότι αυτό θα αναστηθεί κατά τη Δευτέρα Παρουσία του Κυρίου, για να ενωθεί με την αθάνατη ψυχή. Γι’ αυτό απορρίπτει την καύση των νεκρών, την οποία θεωρεί ειδωλολατρική συνήθεια, και υιοθετεί την ταφή των νεκρών, ευχόμενη υπέρ αυτών.
Γιατί προσφέρουμε κόλλυβα στο Ψυχοσάββατο
Η λέξη «κόλλυβα» προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη κόλλυβον, που σήμαινε μικρός κόκκος σιταριού ή ψωμιού. Σήμερα, το έθιμο διατηρείται ζωντανό ως ένδειξη μνήμης και προσευχής για τους αγαπημένους μας που έχουν φύγει από τη ζωή Τα κόλλυβα είναι ένα από τα πιο συμβολικά εδέσματα της ορθόδοξης χριστιανικής παράδοσης, φτιαγμένα με αγάπη και σεβασμό προς τους νεκρούς. Κάθε Ψυχοσάββατο, οι οικογένειες ετοιμάζουν και προσφέρουν κόλυβα στην εκκλησία, τελώντας μνημόσυνα για τις ψυχές των κεκοιμημένων. Η συνήθεια αυτή έχει βαθιές ρίζες στην παράδοση και συνδέεται άμεσα με την πίστη στη ζωή μετά θάνατον.
Η προέλευσή τους φτάνει έως την αρχαιότητα, αλλά στη χριστιανική παράδοση συνδέονται με το θαύμα του Αγίου Θεοδώρου του Τήρωνος, όταν προστάτευσε τους χριστιανούς από τα ειδωλολατρικά τρόφιμα δίνοντας εντολή να φτιάξουν κόλυβα από βρασμένο σιτάρι. Από τότε, η εκκλησία τα καθιέρωσε ως προσφορά για τους νεκρούς, ιδιαίτερα στα Ψυχοσάββατα.
Τα συμβολικά υλικά των κολλύβων
Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση τα κόλλυβα τα πηγαίνουμε στην εκκλησία για να διαβαστού είτε στον Εσπερινό της Παρασκευής, είτε στην Θεία Λειτουργία του Σαββάτου, είτε και στα δύο. Πρόκειται περί της ιδίας αξίας, αφού η ίδια ακολουθία διαβάζεται.
Κάθε συστατικό των κολλύβων έχει τη δική του σημασία, δημιουργώντας ένα φαγητό που δεν είναι απλώς μια προσφορά, αλλά μια ζωντανή παράδοση γεμάτη πνευματικούς συμβολισμούς:
Σιτάρι: Το βασικό συστατικό, συμβολίζει την Ανάσταση και την αιώνια ζωή. Όπως ο σπόρος του σιταριού πρέπει να «πεθάνει»στη γη για να βλαστήσει και να δώσει νέο καρπό, έτσι και ο άνθρωπος «κοιμάται» για να αναστηθεί.
Ζάχαρη: Δίνει γλυκύτητα, συμβολίζοντας την ευχή η ψυχή του εκλιπόντος να έχει γλυκιά ανάπαυση και αιώνια μακαριότητα.
Ρόδι: Συμβολίζει την αφθονία, τη γονιμότητα και την αναγέννηση. Στην παράδοση, το ρόδι συνδέεται με την καλή τύχη και την ευλογία.
Αμύγδαλα και καρύδια: Εκφράζουν τη δύναμη της ψυχής, την αθανασία και τη σοφία.
Σταφίδες: Συμβολίζουν τις αρετές και τους καρπούς των καλών πράξεων.
Μπαχαρικά (κανέλα, γαρύφαλλο): Αντιπροσωπεύουν τη μνήμη και την πνευματική ευωδία.
Άχνη ζάχαρη στην επικάλυψη: Συμβολίζει το λευκό ένδυμα της ψυχής μετά την κοίμησή της.
Ασημένια και ζαχαρωτά διακοσμητικά: Χρησιμοποιούνται για την αισθητική και την τιμή προς τον εκλιπόντα.
Το σχήμα του σταυρού, που διακοσμεί το πάνω μέρος των κολλύβων, είναι το κεντρικό στοιχείο της διακόσμησης και υπενθυμίζει τη δύναμη της πίστης και της ανάστασης.
