Η εβδομάδα που διανύουμε αποτελεί τον προπομπό της Μεγάλης Εβδομάδας με την Κυριακή των Βαΐων, να δίνει τη σκυτάλη στην κατάνυξη με κορύφωση το Πάσχα που φέτος θα εορταστεί την Κυριακή 20 Απριλίου. Την Κυριακή 13 Απριλίου η Εκκλησία και οι πιστοί που θα δώσουν το παρών στις εκκλησίες σε όλες τις γωνιές της χώρας θα βιώσουν τις τελευταίες χαρμόσυνες τελετουργικές στιγμές πριν την Εβδομάδα των Παθών που χαρακτηρίζεται από περισυλλογή και πένθος για το Θείο Δράμα πριν το χαρμόσυνο μήνυμα της Ανάστασης.
Κυριακή των Βαΐων: Το πανηγυρικό τελετουργικό παραμονές της Μεγάλης Εβδομάδας, οι άγνωστοι συμβολισμοί
Την Κυριακή των Βαΐων το πρωί η Εκκλησία αναβιώνει τη θριαμβευτική είσοδο του Χριστού στα Ιεροσόλυμα με τους πιστούς να το τιμάνε ως ύψιστο χαρμόσυνο γεγονός που γρήγορα θα διαδεχθεί από το Θείο Δράμα και τη Σταύρωση. Ανήμερα αυτής της μέρας η Εκκλησία γιορτάζει μια σημαντική στιγμή του Χριστού. Έξι μέρες πριν το Ιουδαϊκό Πάσχα (το Ιουδαϊκό Πάσχα ήταν γιορτή που κρατούσε επτά ημέρες και ήταν αφιερωμένη στην ανάμνηση της Εξόδου των Εβραίων από την Αίγυπτο και τη διάβαση προς τη Γη της Επαγγελίας), ο Χριστός στέλνει δύο από τους μαθητές Του, λέγοντάς τους· «πηγαίνετε στο απέναντι χωριό και καθώς θα εισέρχεθε, θα βρείτε ένα δεμένο πουλάρι, επάνω στο οποίο ποτέ κανείς άνθρωπος δεν έχει καθίσει. Λύστε το και φέρτε το εδώ. Και αν κανείς σας ρωτήσει, γιατί το λύνετε; Σεις θα του απαντήσετε ότι το χρειάζεται ο Κυριος». Έτσι και έγινε. Το έφεραν στον Ιησού και αφού έριξαν επάνω του τα εξωτερικά τους ενδύματα, Τον βοήθησαν να ανεβεί.
Τόσο το θαύμα στην Βηθανία, όσο και η υπόλοιπη «δράση» του Ιησού, οδήγησαν τον λαό να τον υποδεχθεί όπως όριζε το εθιμοτυπικό της υποδοχής βασιλέων. Έστρωσαν κλαδιά (βάγια στα εβραϊκά) φοινίκων στους δρόμους από όπου περνούσε ο Χριστός με το γαϊδουράκι και Τον επευφημούσαν τραγουδώντας «Ωσαννά ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου, ο βασιλεύς του Ισραήλ» (Ιωάν.12:13). Από τα βάια, πήρε το όνομα της η ημέρα αυτή. Με την είσοδο του Ιησού στην Ιερουσαλήμ ξεκινά το Θείο Δράμα. Επειδή όμως ταυτόχρονα γιορτάζεται η είσοδος του ως Βασιλέας στην Ιερουσαλήμ, η Εκκλησία καλεί τους πιστούς να γιορτάσουν καταλύοντας την νηστεία και επιτρέποντας την βρώση ψαριών.
Στις μέρες μας, την Κυριακή των Βαΐων, όλες οι εκκλησίες στολίζονται με βάια. Επειδή οι φοίνικες δεν απαντώνται συχνά, για τον στολισμό χρησιμοποιούνται κλαδάκια δάφνης, ιτιάς, ελιάς ή μυρτιάς. Τα κλαδάκια αυτά μετά το πέρας της λειτουργίας, μοιράζονται στους πιστούς. Ο λαός μας πιστεύει ότι τα βάια αυτά, έχουν ιαματικές και αποτρεπτικές για το κακό ιδιότητες. Σε κάποιες περιοχές της Ελλάδας με τα βάια αυτά, «χτυπούν» τις έγκυες γυναίκες πιστεύοντας ότι θα γεννήσουν έτσι πιο εύκολα. Σε άλλες, κρεμούν τα βάια στις πόρτες των σπιτιών σαν φυλακτό. Σε δύο περιοχές, όμως, η Κυριακή των Βαΐων, έχει ξεχωριστή σημασία.
Εξαιτίας της εορτής είχε μαζευτεί πολύς κόσμος στα Ιεροσόλυμα. Όταν μαθεύτηκε ο ερχομός του Χριστού, πήραν στα χέρια «τά βαΐα τῶν φοινίκων» και βγήκαν να Τον προϋπαντήσουν, φωνάζοντας: «Ωσαννά, ευλογημένος είναι εκείνος που έρχεται στο όνομα του Κυρίου, ο βασιλιάς του Ισραήλ». Λίγες ημέρες νωρίτερα ο Χριστός είχε αναστήσει τον Λάζαρο στη Βηθανία. Το γεγονός αυτό, να αναστηθεί τεσσάρων ημερών νεκρός και μάλιστα ενταφιασμένος, είχε διαλαληθεί στο Ισραήλ άμεσα. Οι άνθρωποι πίστευαν πως ο Θεός θα τελούσε κάποιο θαύμα που θα άλλαζε την αφόρητη κατάστασή τους. Κι αυτό παρά τη σιδερένια γροθιά της Ρώμης που τους δυνάστευε και σε πείσμα της διαφθοράς και της μικροψυχίας των πρεσβυτέρων.
Υπήρχε, λοιπόν, συνήθεια στους αρχαίους χρόνους, όταν ένας βασιλιάς έμπαινε σε μια πόλη, εισερχόταν έφιππος, δορυφορούμενος, με υπασπιστές και συνοδεία, επιδεικνύοντας την γενναιότητα, το μεγαλείο και την δόξα του. Γι’ αυτό τα πλήθη εκείνη την ημέρα ζητωκραύγαζαν. Επευφημούσαν την είσοδο στα Ιεροσόλυμα κάποιου, που πίστευαν ότι θα έλυνε τα προβλήματά τους, τα πολιτικά, τα κοινωνικά, τα πολιτιστικά - ακόμα και τα προσωπικά - προβλήματά τους. Ζητωκραύγαζαν την είσοδο κάποιου που θα ελευθέρωνε το έθνος τους και θα επανίδρυε ένα θεοκρατικό και θεοκεντρικό κράτος.
Στη λειτουργική πράξη της Εκκλησίας, η έναρξη της επόμενης ημέρας γίνεται από το απόγευμα της προηγουμένης. Έτσι, λοιπόν, οι Ακολουθίες που τελούνται το βράδυ της Μεγάλης Εβδομάδας, αφορούν τα γεγονότα της επομένης ημέρας. Τα κείμενά μας, ακολουθώντας αυτή την πρακτική, θα περιγράφουν τα γεγονότα της επομένης ημέρας, αλλά θα αφορούν την Ακολουθία της ημέρας που δημοσιεύονται.
Η «αυλαία» της Μεγάλης Εβδομάδας ανοίγει την Κυριακή των Βαΐων το απόγευμα, με τις «Ακολουθίες του Νυμφίου». Η Εκκλησία για να μπορέσουν -όσο είναι δυνατόν- περισσότεροι πιστοί να συμμετέχουν στις Ακολουθίες, επέτρεψε ο Όρθρος κάθε ημέρας (η πρωινή Ακολουθία κάθε ημέρας, η οποία συνοψίζει το νόημά της), να ψάλλεται το απόγευμα της προηγουμένης.
Η Κυριακή των Ψαριών: Γιατί «σπάμε» την νηστεία της Σαρακοστής για τελευταία φορά
Η πανηγυρική ατμόσφαιρα της ημέρας επιβεβαιώνεται και από το γεγονός ότι ανήμερα της Κυριακής των Βαΐων «σπάμε» την σαρακοστιανή νηστεία και οι πιστοί μπορούν να φάνε ελεύθερα ψάρι. Είναι η τελευταία διατροφική ελευθερία πριν την έναρξη της Μεγάλης Εβδομάδας με την νηστεία να κορυφώνεται με τους σκληροπυρηνικούς να στρέφονται στην ξηροφαγία και την πλήρη αποχή από το λάδι.
Την ημέρα αυτή, που βρίσκεται ανάμεσα στην πρώτη φάση της νηστείας και στην δεύτερη, της αυστηρής νηστείας της Μεγάλης Εβδομάδας, επιτρέπεται στους πιστούς να «σπάσουν» εν μέρει τη νηστεία, τρώγοντας ψάρι. Η Κυριακή των Βαΐων είναι μέρα γιορτής, είναι η μέρα που ο Ιησούς έφτασε θριαμβευτικά στα Ιεροσόλυμα και, σε ανάμνηση του γεγονότος, όλοι ο ναοί στολίζονται με φυτά που συμβολίζουν τη νίκη. Λόγω της σπουδαιότητάς της, επιτρέπεται η παρουσία του ψαριού στο τραπέζι μας.
