To Ινστιτούτο για την Έρευνα και την Κοινωνική Αλλαγή Eteron, συνεχίζοντας τον διάλογο που έχει ανοίξει για την ψήφο των νέων, στο πλαίσιο του project "Youth - Voice On", συμβάλλει στη γενικότερη συζήτηση για την ψήφο των νέων, μέσα από ένα ιστορικό της εξέλιξης της εκλογικής τους συμπεριφοράς στο πέρασμα των χρόνων με στοιχεία και συγκριτικούς πίνακες, εκκινώντας από τα πρώτα χρόνια της Μεταπολίτευσης και φτάνοντας μέχρι τις διπλές βουλευτικές εκλογές του 2023.
Όπως επισημαίνεται, στις εκλογές του 2023 διαμορφώθηκε, ίσως για πρώτη φορά τόσο ξεκάθαρα, μια σαφής και κρίσιμη διαχωριστική γραμμή ως προς την επιρροή της Νέας Δημοκρατίας, με όριο τα 45 έτη, όχι μόνο για τη συγκεκριμένη ηλικιακή κατηγορία, αλλά για το σύνολο του εκλογικού σώματος, με το μέσο ποσοστό της ΝΔ να υπολογίζεται σε 46% σε όλους τους ψηφοφόρους άνω των 45 ετών και σε 32% σε εκείνους μέχρι 44 ετών.
Όπως διευκρινίζεται, παρότι πλειοψηφική πλέον και σχετικά εξισορροπημένη σε σχέση με το παρελθόν, η δυναμική απήχησης της ΝΔ παραμένει περιορισμένη στη νεολαία, καθώς η ηλικιακή αυτή κατηγορία αποτελεί το λιγότερο προνομιακό κοινό για το κυβερνών κόμμα «Το σύνολο των ψηφοφόρων κάτω των 35 ετών λειτουργεί σε σημαντικό βαθμό διακριτά, ως ενιαία γενιά, που καθορίζεται από το βίωμα της οικονομικής κρίσης και των συνεπειών της». Υπογραμμίζει ωστόσο, πως «παρόλα αυτά, αναδεικνύεται ότι τα νεότερα αυτά εκλογικά κοινά παραμένουν περισσότερο ευεπίφορα σε φαινομενικά καταρχήν απρόβλεπτες επιλογές, ειδικά σε μια εποχή που η μεταδημοκρατία δείχνει να κερδίζει συνεχώς έδαφος».
Σύμφωνα με τον Παναγιώτη Κουστένη, ένα σημαντικό στοιχείο για να εκτιμήσουμε την ακριβή σημασία της ψήφου των νεότερων ηλικιών σχετίζεται με τη συνεχή μείωση της αριθμητικής της βαρύτητας, λόγω της δημογραφικής γήρανσης (ίσως σε έναν βαθμό και του brain drain) των τελευταίων ετών. «Ενώ οι νεότερες ηλικίες (18-34 ετών) στην απογραφή του 2001 αναλογούσαν στο 32% του ενήλικου μόνιμου πληθυσμού της χώρας, το ποσοστό αυτό μειώθηκε σε 27% το 2011 και υπολογίζεται περίπου σε 22% στην πρόσφατη απογραφή του 2021 (με την προσθήκη του ηλικιακού έτους των 17 ετών), όταν το αντίστοιχο για τους ψηφοφόρους άνω των 55 ετών είναι περίπου διπλάσιο» σημειώνει.
Κατά τον ίδιο, οι εκλογές του 2023 επιφύλαξαν έναν «μικρό» σεισμό θυμίζοντας τις εκλογές του 2012, αυτή τη φορά όμως εις βάρος του ΣΥΡΙΖΑ, με την νεολαία ειδικά να ενισχύει καινούργια challenger parties. Τα εκλογικά δεδομένα επιβεβαιώνουν την αστάθεια που πολλές φορές χαρακτηρίζει την εκλογική συμπεριφορά των νέων, αλλά και την διατήρηση κάποιων γενικότερων δομικών γνωρισμάτων, όπως
- μειωμένη εκλογική συμμετοχή,
- περισσότερο αναποφάσιστη ή αποϊδεολογικοποιημένη στάση και κυρίως
- χαμηλότερη κομματική ταύτιση.
«Είναι χαρακτηριστικό ότι 42% των νέων αποφάσισαν την τελευταία εβδομάδα ή την ίδια μέρα στις εκλογές του Μαΐου 2023, ενώ στις εκλογές του Ιουνίου σε σχέση με αυτές του Μαΐου, η προσέλευση των νέων υπολογίζεται κατά 25% μειωμένη» σημειώνει.
Η νεολαία κατά τη Μεταπολίτευση
Από τα πρώτα χρόνια της Μεταπολίτευσης, η νεολαία είχε κεντρικό ρόλο στην πολιτική σκηνή, ειδικά μετά την εκλογική επικράτηση του ΠΑΣΟΚ το 1981 και στον απόηχο της αριστερής ριζοσπαστικοποίησής της, η οποία είχε κορυφωθεί κατά την τελευταία περίοδο της δικτατορίας. Εντούτοις, η πολιτική αυτή διαπίστωση άρχισε να ανατρέπεται μέσα στη δεκαετία του 1980, με την αποτύπωση της σταδιακής συντηρητικοποίησης των νεότερων ηλικιών και την ανάδειξή τους σε βασικό παράγοντα για την αντιστροφή των εκλογικών συσχετισμών το 1990 και την επάνοδο της Νέας Δημοκρατίας στην εξουσία.
Έκτοτε άρχισε να επικρατεί η εντύπωση μιας περισσότερο αποστασιοποιημένης πολιτικά νέας γενιάς, η οποία συμβάδιζε με τις ανάλογες τάσεις στο δυτικό κόσμο εκείνη την εποχή. Παρόλα αυτά, η κατεύθυνση των εκλογικών της επιλογών τα επόμενα χρόνια φάνηκε να αντιστρέφεται και πάλι, σε φορά μάλιστα αντίθετη από τους γενικούς εκλογικούς συσχετισμούς, γεγονός που έθεσε για καιρό τις νεότερες ηλικίες στο περιθώριο σχεδόν του καθορισμού των πολιτικών και κυρίως των εκλογικών εξελίξεων.
Ο ΣΥΡΙΖΑ κατακτά την πλειοψηφική σύνδεση με τη νεολαία
Η γενίκευση ωστόσο στο σύνολο των ψηφοφόρων κάτω των 55 ετών της απομάκρυνσης από τις παραδοσιακές δυνάμεις του δικομματισμού, κατά τα τέλη της δεκαετίας του 2000, αποτέλεσε ένα πρόδρομο δείγμα γενικότερης κρίσης του κατεστημένου τότε πολιτικού συστήματος, η οποία έμελλε να εκδηλωθεί στην κορύφωσή της με τον εκλογικό σεισμό του 2012, του οποίου η νεολαία αναδείχθηκε στον δυναμικότερο ίσως εκφραστή. Έκτοτε η πλειοψηφική σύνδεση των νεότερων ηλικιών (και ειδικά των γυναικών) με το κόμμα του ΣΥΡΙΖΑ, τις επανέφερε στο προσκήνιο του εκλογικού ανταγωνισμού, οδηγώντας σε εκείνη τη φάση σε ένα συνολικό εκλογικό realignment.
Ακόμα και η επιστροφή της Νέας Δημοκρατίας στην κυβέρνηση το 2019, δεν φάνηκε καταρχάς να ανατρέπει τους εκλογικούς συσχετισμούς στις ηλικίες μέχρι 34 ετών, οι οποίες για πρώτη φορά έδειξαν να αυτονομούνται πλήρως εκλογικά από το υπόλοιπο εκλογικό σώμα, γεγονός το οποίο τις διατήρησε άλλωστε για τα επόμενα χρόνια στο επίκεντρο του εκλογικού ενδιαφέροντος.
Οι εκλογές του 2023 επεφύλαξαν ωστόσο έναν καινούργιο «μικρό» σεισμό, αυτή τη φορά κυρίως εις βάρος του ΣΥΡΙΖΑ, με την νεολαία ειδικά να ενισχύει καινούργια challenger parties, επιβεβαιώνοντας την αστάθεια που πολλές φορές χαρακτηρίζει την εκλογική συμπεριφορά της, παράλληλα όμως με τη διατήρηση κάποιων γενικότερων δομικών γνωρισμάτων της, όπως τη μειωμένη εκλογική συμμετοχή, την περισσότερο αναποφάσιστη ή αποϊδεολογικοποιημένη στάση και κυρίως τη χαμηλότερη κομματική ταύτιση.
Η μεταβλητή της οικονομικής Κρίσης
Άλλωστε ακόμα και σε αυτό το πλαίσιο της μεταβλητότητας των τελικών προτιμήσεών τους, οι νεότεροι ψηφοφόροι δείχνουν για την ώρα να διατηρούν κάποιες σταθερές, όπως π.χ. την πιο περιορισμένη (παρότι πλειοψηφική πλέον και εν μέρει εξισορροπημένη σε σχέση με το παρελθόν) δυναμική απήχησης της Νέας Δημοκρατίας, παραμένοντας συγκριτικά το λιγότερο προνομιακό κοινό για το κυβερνών κόμμα.
Οι ψηφοφόροι κάτω των 35 ετών λειτουργούν ενιαία και σε σημαντικό βαθμό διακριτά, ως γενιά που καθορίζεται από το βίωμα της οικονομικής κρίσης και των συνεπειών της. Εντούτοις, τα νεότερα αυτά εκλογικά κοινά δείχνουν να παραμένουν περισσότερο ευεπίφορα σε φαινομενικά καταρχήν απρόβλεπτες επιλογές, ειδικά σε μια εποχή που η μεταδημοκρατία δείχνει να κερδίζει συνεχώς έδαφος.
