Το κτίριο αποτελεί ένα από τα πρώτα δημόσια οικοδομήματα που χτίστηκαν στην Αθήνα το 1834, την περίοδο που η πρωτεύουσα μεταφέρθηκε εδώ από το Ναύπλιο. Στέγασε το πρώτο Εθνικό Τυπογραφείο και Λιθογραφείο, αργότερα στον ίδιο χώρο λειτούργησε το Πρωτοδικείο, ενώ από τις αρχές του 2000 παρέμενε κλειστό.
Με βάση την προγραμματική σύμβαση, που υπέγραψαν ο υπουργός Δικαιοσύνης Κώστας Τσιάρας, η υπουργός Πολιτισμού και Αθλητισμού Λίνα Μενδώνη και o περιφερειάρχης Αττικής Γιώργος Πατούλης, με τον δήμαρχο Αθηναίων Κώστα Μπακογιάννη, το κτίριο παραχωρείται δωρεάν για 25 χρόνια από το Ταμείο Χρηματοδότησης Δικαστικών Κτιρίων στον Δήμο Αθηναίων, που αναλαμβάνει και την υποχρέωση της αποκατάστασης και ανάδειξής του, προκειμένου να μετατραπεί σε χώρο φιλοξενίας εκθέσεων, πολιτιστικών και καλλιτεχνικών εκδηλώσεων, υπό την “ομπρέλα” του Οργανισμού Πολιτισμού, Αθλητισμού και Νεολαίας του δήμου.
Στόχος είναι να αποτελέσει ένα νέο σημείο τέχνης και πολιτισμού τόσο για τους κατοίκους της πόλης όσο και για τους επισκέπτες της. Εξάλλου, με ευθύνη του Υπουργείου Δικαιοσύνης, θα δημιουργηθεί ένας μόνιμος εκθεσιακός χώρος για την «Ιστορία της Ελληνικής Δικαιοσύνης», δεδομένου ότι στο κτίριο είχε στεγαστεί για πολλές δεκαετίες το Πρωτοδικείο.
Τι περιλαμβάνει το έργο
Όσον αφορά το έργο, ο Δήμος Αθηναίων, μεταξύ άλλων, αναλαμβάνει τη σύνταξη της μελέτης του έργου για την εκτέλεση των αναγκαίων επισκευών, τροποποιήσεων και διαμορφώσεων, σύμφωνα με το κανονιστικό πλαίσιο εκπόνησης μελετών σε μνημεία και λαμβάνοντας υπόψη τις εγκεκριμένες από το ΥΠΠΟΑ μελέτες, προκειμένου το κτίριο να καταστεί λειτουργικό. Επίσης, αναλαμβάνει την έκδοση των απαιτούμενων αδειών και τη σύνταξη των τευχών για τη δημοπράτηση του έργου. Η ανάθεση της εκτέλεσης του έργου, θα γίνει από τον ∆ήµο Αθηναίων µε δημόσιο ανοικτό διαγωνισμό, σύμφωνα µε τις ισχύουσες διατάξεις περί δημοπράτησης δημοσίων έργων.
Αντίστοιχα, το Υπουργείο Δικαιοσύνης, μεταξύ άλλων, αναλαμβάνει τη σύνταξη μουσειολογικής μελέτης και τη δημιουργία και λειτουργία του Εκθεσιακού χώρου Ιστορίας της Ελληνικής Δικαιοσύνης στον προβλεπόμενο χώρο του κτιρίου, όπως θα έχει διαμορφωθεί στην τελική φάση.
Η χρηματοδότηση του έργου
Η δαπάνη για το έργο της αποκατάστασης – ανακαίνισης του κτιρίου, που ανέρχεται σε ύψος 2.524.472,60 ευρώ με πολυετή δέσμευση θα γίνει από ίδιους πόρους του Δήμου Αθηναίων, ωστόσο στην προγραμματική σύμβαση προβλέπεται αναζήτηση νέων πηγών χρηματοδότησης, τόσο εθνικών όσο και ευρωπαϊκών. Αντίστοιχα, από το Υπουργείο Δικαιοσύνης προβλέπεται δαπάνη ύψους 161.200,00 ευρώ για τη δημιουργία του Εκθεσιακού Χώρου Ιστορίας της Ελληνικής Δικαιοσύνης.
Για τη λειτουργία του ως χώρου πολιτισμού, η δαπάνη θα χρηματοδοτηθεί επίσης από ίδιους πόρους του Δήμου Αθηναίων, είτε από επιπλέον χρηματοδοτικά προγράμματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης είτε εθνικά ή και δωρεές ιδιωτών.
Η ιστορία του κτιρίου
Το κτίριο του Παλαιού Εθνικού Τυπογραφείου που βρίσκεται μεταξύ των οδών Σταδίου 46, Σανταρόζα και Αρσάκη και γειτνιάζει με την πλατεία Δικαιοσύνης, χτίστηκε το 1834 από τον Βαυαρό αρχιτέκτονα Joseph Hoffer για να στεγάσει το βασιλικό Τυπογραφείο και Λιθογραφείο. Το 1844, ο όροφος μετατράπηκε σε κατοικία του διευθυντή. Το 1854, μία μεγάλη πυρκαγιά κατέστρεψε τον δεύτερο όροφο. Το κτίριο μετά από πρόχειρες επισκευές για αρκετές δεκαετίες παρέμεινε μονώροφο.
Βάσει σχεδίων του αρχιτέκτονα Φοίβου Ζούκη, το 1931-32, προστέθηκε σε αυτό δεύτερος όροφος (πλήρης) και αναμορφώθηκαν οι όψεις του, προκειμένου να στεγαστούν υπηρεσίες του Πρωτοδικείου Αθηνών. Από το 1931 μέχρι σήμερα το κτίριο διατηρεί την ίδια μορφή: Είναι το μόνο από τα πρώτα δημόσια κτίρια της Αθήνας ως πρωτεύουσας του έτους 1834 που είχε απομείνει ως αρχιτεκτονική κληρονομιά και μέχρι σήμερα δεν είχε αξιοποιηθεί όπως αρμόζει στην ιστορία του.
Το 1984, με απόφαση του Υπουργείου Πολιτισμού, κηρύχθηκε ιστορικό διατηρητέο μνημείο ως έργο τέχνης, ενώ από τον Σεπτέμβριο έως τον Νοέμβριο του 2021 το κτίριο, ήταν ένα από τα τρία της πρωτεύουσας, που φιλοξένησε την 7η Μπιενάλε της Αθήνας ECLIPSE.
