Από τις καταστροφικές πλημμύρες του 2017 στην Μάνδρα Αττικής, που κόστισαν 24 ανθρώπινες ζωές, λίγα έχουν αλλάξει. Με “μπαλώματα”, όπως τα χαρακτηρίζουν οι ειδικοί, ο Δήμος, η Περιφέρεια και άλλοι αρμόδιοι φορείς, έχουν προσπαθήσει να καθαρίσουν τα φερτά, τις λάσπες και τα απορρίμματα που έφραξαν το 2017 τα σημεία όπου υπήρχαν τεχνικά έργα και επεμβάσεις, την ημέρα της έντονης βροχόπτωσης. Με αυτόν τον τρόπο η περιοχή έχει επανέλθει στην πρότερη των καταστροφικών πλημμυρών του 2017 κατάσταση, χωρίς να έχουν γίνει άλλες τεχνικές παρεμβάσεις που θα προστάτευαν έστω και μερικώς τους κατοίκους και τις περιουσίες τους.
Μιλώντας στα Dikaiologitika News, o Δημήτρης Θεοδοσόπουλος, Αγρονόμος - Τοπογράφος Μηχανικός Ε.Μ.Π., μέλος του Δ.Σ. του Πανελλήνιου Συλλόγου Ροή - Πολίτες υπέρ των Ρεμάτων και επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας “Γεωμυθική”, αναφέρει ότι όχι μόνο η περίφημη μελέτη για την οποία πολλά εχουν ακουστεί τελευταία είναι βασισμένη σε ανεπίκαιρα δεδομένα, αλλά και ότι θα μπορούσαν να έχουν γίνει τεχνικές παρεμβάσεις στην περιοχή, οι οποίες θα μείωναν ως ένα βαθμό τις επιπτώσεις μέχρι να πραγματοποιηθούν έργα μεγάλης έκτασης, για τις οποίες όμως ουδείς έχει πάρει την πρωτοβουλία.
Αναφορικά με την περίφημη μελέτη, πρόκειται για τη «Μελέτη Εκτροπής Χειμάρρου Αγ. Αικατερίνης και Διευθέτησης Χειμάρρου Σούρες Θριασίου Πεδίου» για τη διαστασιολόγηση και κατασκευή των απαιτούμενων έργων διευθέτησης των χειμάρρων, που περιλαμβάνουν κυρίως (1) τη διευθέτηση του ρ. Σούρες και (2) την εκτροπή τμήματος του ρ. Αγίας Αικατερίνης προς το ρ. Σούρες. Οι περιβαλλοντικοί όροι της μελέτης έχουν εγκριθεί τον Ιούλιο του 2014 και έχουν καθοριστεί οι οριογραμμές τον Ιανουάριο του 2016.
"Η μελέτη είναι του 2013. Βασίζεται δηλαδή σε ανεπίκαιρα δεδομένα αφενός και στην παλιά λογική αφετέρου, των σκληρών επεμβάσεων (μπετό, αποψιλώσεις, σαραζέτ). Κάτι που σε όλο τον κόσμο έχει αρχίσει να αλλάζει χρόνια τώρα με πλείστα παραδείγματα πόλεων που ανοίγουν και πάλι τα ρέματα τους. Προφανώς και δεν έχει λάβει υπόψη τις πυρκαγιές του 2016, στο όρος Πατέρα, ούτε τα νέα υδρολογικά δεδομένα από την καταστροφική πλημμύρα του 2017. Το χρονικό διάστημα που χρειάζεται μία μελέτη, αν υπάρχει παρόμοια θέληση με αυτή που επιδυκνύει τωρα η Περιφέρεια, μπορεί να ελαχιστοποιηθεί σε λογικούς χρόνους (π.χ. κάτω από έναν χρόνο, πιθανόν και λιγότερο). Αν είχε δοθεί εντολή, ήδη από τις πλημμύρες του 2017, να ξεκινήσει μια μελέτη που να περιλαμβάνει τα νέα δεδομένα της πραγματικότητας πλέον και όχι των μοντέλων, σήμερα θα συζητούσαμε για την έγκριση μιας μελέτης, που εστιάζει στις ορθές λύσεις και όχι στο κάνουμε έργα για να πούμε ότι κάναμε έργα” υπογραμμίζει ο κ. Θεοδοσόπουλος.
Το πρόβλημα και η λύση
Σύμφωνα με τον κ. Θεοδοσόπουλο, οι επεμβάσεις πρέπει να εστιάζουν τόσο στα ορεινά, με έργα ορεινής υδρονομίας, από όπου ξεκινάει το ρέμα, όσο και στον αστικό και βιομηχανικό ιστό με διανοίξεις της κοίτης και την δημιουργία χωμάτινων επιφανειών. Αντιπλημμυρικό έργο είναι να φυτέψουμε δέντρα, όχι να ρίχνουμε τσιμέντα μέσα σε φυσικά οικοσυστήματα. Μάλιστα το ρέμα Σούρες, είναι χαρακτηρισμένο και ως ιδιαίτερου περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος ,σύμφωνα με την Υ.Α. 9173/1642 (ΦΕΚ 281/9/23-03-1993).
“Το ρέμα δεν τελειώνει στα πρανή του που ορίζουν το αυλάκι που βλέπουμε όλοι. Υπάρχει μια ευρύτερη παραρεμάτια ζώνη, η οποία είναι σχεδιασμένη από την φύση να πλημμυρίζει, μιας και οι πλημμύρες είναι ένα φυσικό φαινόμενο. Στη Μάνδρα σχεδόν όλη η παραρεμάτια ζώνη έχει δομηθεί. Σε κάποιες περιπτώσεις, μάλιστα, υπάρχουν κτίρια πάνω στο ρέμα, μερικά από τα οποία θα μπορούσαν ήδη να έχουν γκρεμιστεί καθώς είναι ήδη ετοιμόρροπα από την προηγούμενη πλημμύρα ή εγκαταλελειμμένα” αναφέρει ο κ. Θεοδοσόπουλος, και προσθέτει:
“Μπορεί και χρειάζεται να ανοιχτεί και πάλι το ρέμα της Αγίας Αικατερίνης. Δεν χρειάζεται να γκρεμιστεί κάποιο σπίτι εκεί, απλά να αλλάξουν οι χρήσεις γης” υπογραμμίζει. Αυτό που προτείνεται συνεχώς από την πολιτεία είναι η εκτροπή των ρεμάτων, γεγονός που επιβεβαιώνει την πλήρη αποτυχία του χωρικού μας σχεδιασμού και αφετέρου νομιμοποιεί όλα τα λάθη και τις αυθαιρεσίες του παρελθόντος, με το πιο σημαντικό να είναι ότι δεν λύνει στην ουσία και το ίδιο το πρόβλημα που καλείται να λύσει.”
Ο κ. Θεοδοσόπουλος προσθέτει ότι “είναι αδιανόητο οι εκβολές να έχουν μικρότερο εύρος από την κοίτη ενός ρέματος στα ανάντι του. Δημιουργείται με αυτόν τον τρόπο ένα χωνί που είναι θέμα χρόνου να "μπουκώσει".
Αλλά το πρόβλημα δεν εντοπίζεται μόνο στα κτίρια που “φράζουν” τη φυσική πορεία του ρέματος, αλλά και στη χαμηλή υδατοπερατότητα της ευρύτερης βιομηχανικής ζώνης.
“Στο πεδινό τμήμα των ρεμάτων, τεράστιες επιφάνειες της βιομηχανικής περιοχής από Μάνδρα έως Ασπρόπυργο είναι καλυμμένες με άσφαλτο και μπετό, ένα υλικο μη περατό από το νερό, γεγονός που σημαίνει ότι το νερό που πέφτει αθροίζεται, με καταστροφικές όπως είδαμε συνέπειες” τονίζει.
Όσον αφoρά τον ορεινό όγκο, και συγκεκριμένα το όρος Πατέρας που επλήγη από πυρκαγιά το 2016, θα μπορούσαν να έχουν γίνει ήδη κάποιες τεχνικές παρεμβάσεις με έργα ορεινής υδρονομίας - συγκράτησης του νερού. “Θα μπορούσαν να κατασκευαστούν στον ορεινό όγκο έργα, με την διαδικασία του κατ’ επείγοντος. Πολύ εύστοχα ο Ομότιμος Καθηγητής του ΕΜΠ κ. Κώστας Κασσιός αναφέρει σχετικά:
Με μελετημένα από Δασολόγους προγράμματα αναδασώσεων, έργων διευθέτησης χειμάρρων ορεινής υδρονομικής, με απόσβεση με ποικίλα φράγματα των χειμάρρων και ελάττωση της κλίσης αντισταθμίσεως, με σταθεροποίηση των πρανών με τεχνικά έργα και φυτεύσεις μπορούμε έτσι να ελπίζουμε ότι θα περιορίσουμε τα πλημμυρικά φαινόμενα.”
Η μελέτη αυτή εκπονήθηκε στα πλαίσια των ερευνών της ομάδας Γεωμυθική
Όπως φαίνεται και στο χάρτη που εκπόνησε ο κ. Θεοδοσόπουλος, τα ρέματα καταλήγουν στην λεγόμενη “τάπα” της περιοχής της Μάνδρας. Η μελέτη αυτή εκπονήθηκε στα πλαίσια των ερευνών της ομάδας Γεωμυθική. Αξιοσημείωτο είναι ότι οι πραγματικές αιτίες των πλημμυρών δεν έχουν ληφθεί υπόψη στην πολυαναμενόμενη μελέτη που έχει κολλήσει στο ελεγκτικό συνέδριο, όπως καταγγέλλεται.
“Το βασικό στοίχημα που οφείλουμε να κερδίσουμε” σημειώνει ο κ. Θεοδοσσόπουλος “είναι να αλλάξουμε την λογική που προσεγγίζουμε και αντιμετωπίζουμε τα ρέματα. Οφείλουμε να ξεκαθαρίσουμε τι ακριβώς χρειάζεται να γίνει:
• Έλεγχος ρεµάτων και έγκαιροι καθαρισµοί φερτών και διάνοιξη ροών.
• Αποµάκρυνση όποιων επικινδύνων στοιχείων για την ελεύθερη ροη
• Ετοιµότητα άµεσης επέµβασης για την κυκλοφορία των οχηµάτων
• Μελέτες και έργα προστασίας και βελτίωσης ολιστικής λογικής και οχι εργολαβικής
αντίληψης
• Σεβασµός και προστασία των ρεµάτων και οχι ενθάρρυνση της αυθαίρετης κατασκευής µε
τη συνεχή νοµιµοποίηση τους
• Αµεση αποµάκρυνση κτισµάτων και εγκαταστάσεων που βρίσκονται σε επικίνδυνα σηµεία”
“Τα ρέµατα χρειάζονται ελεύθερο τον φυσικό τους χώρο. Αν δεν τον προσφέρεις βάζεις κατοίκους και περαστικούς σε παγίδα θανάτου. Οι επιλογές µας σκοτώνουν. Ας κάνουµε τις σωστές, αλλά σωστές µε τη διατήρηση της υφιστάµενης κατάστασης των αυθαίρετων καταλήψεων στα ρέµατα δεν υπάρχουν” προειδοποιεί, τέλος, ο κ. Θεοδοσόπουλος.
