Τι θα γινόταν αν κάθε φορά που κάποιος άναβε ένα ηλεκτρονικό τσιγάρο κέρδιζε χρήματα ή κρυπτονομίσματα; Η ιδέα μπορεί να μοιάζει με παιχνίδι, όμως ερευνητές προειδοποιούν ότι ο συνδυασμός χρηματικής ανταμοιβής και εθιστικών ουσιών θα μπορούσε να δημιουργήσει έναν ιδιαίτερα προβληματικό μηχανισμό και να υπονομεύσει τις προσπάθειες διακοπής του καπνίσματος.
Τώρα, μια νέα γενιά «έξυπνων» συσκευών ατμίσματος που συνδέεται με εφαρμογές smartphone, καταγράφει τη χρήση και προσφέρει στους χρήστες πόντους, ανταμοιβές, δωρεάν ξαναγεμίσματα ή ακόμη και κρυπτονομίσματα.
Ερευνητές στη Βόρεια Καρολίνα των ΗΠΑ υποστηρίζουν ότι η εξέλιξη αυτή χρήζει μεγαλύτερης προσοχής από τις υγειονομικές και ρυθμιστικές αρχές και παρουσιάζουν τα ευρήματα και τους προβληματισμούς τους στο New England Journal of Medicine.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Οι επιστήμονες εξέτασαν δύο νέα προϊόντα που συνδυάζουν το άτμισμα με ψηφιακές τεχνολογίες, το Puffpaw που είναι μια συσκευή ατμίσματος νικοτίνης η οποία παρουσιάζεται ως βοήθημα για ανθρώπους που θέλουν να σταματήσουν το ηλεκτρονικό τσιγάρο και το Gudtrip, μια συσκευή ατμίσματος κάνναβης που συνδέει τη χρήση με τεχνητή νοημοσύνη και κρυπτονομίσματα.
Και τα δύο προϊόντα χρησιμοποιούν εφαρμογές κινητού για να παρακολουθούν τη συμπεριφορά του χρήστη.
Το στοιχείο που προκαλεί τη μεγαλύτερη ανησυχία στους ερευνητές είναι ότι η ανταμοιβή συνδέεται με τη χρήση και όχι με την αποχή από το κάπνισμα.
Σε ορισμένα από αυτά τα συστήματα η χρήση της συσκευής αποφέρει πόντους οι οποίοι μπορούν στη συνέχεια να μετατραπούν σε ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία ή να χρησιμοποιηθούν για να ξαναγεμίσουν το ηλεκτρονικό τσιγάρο.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, τέτοιες ανταμοιβές διατηρούν τον χρήστη συνεχώς ενεργό.
Η νικοτίνη διαφέρει από ένα απλό «παιχνίδι»
Η νικοτίνη είναι εθιστική ουσία και επηρεάζει το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου. Το ίδιο ισχύει με διαφορετικό τρόπο και για την κάνναβη. Το άτμισμα επιτρέπει στον χρήστη να κάνει μικρές, επαναλαμβανόμενες εισπνοές καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας, κάτι που μπορεί να ενσωματώσει τη χρήση ακόμη περισσότερο στην καθημερινή του ρουτίνα.
Η Tracy Smith, ειδικός στις εξαρτήσεις, χαρακτηρίζει ιδιαίτερα ανησυχητική την ιδέα της παροχής οικονομικών κινήτρων για χρήση νικοτίνης.
Η ίδια λογική, επισημαίνουν οι ερευνητές, έρχεται σε αντίθεση με αρκετές θεραπευτικές προσεγγίσεις για την αντιμετώπιση της εξάρτησης, στις οποίες οι ανταμοιβές χρησιμοποιούνται για να ενισχύσουν υγιεινές συμπεριφορές και την αποχή από το κάπνισμα.
Ένας από τους μεγαλύτερους προβληματισμούς αφορά την απήχηση των «έξυπνων» συσκευών στους εφήβους και τους νεαρούς ενήλικες, καθώς ο σχεδιασμός τους μπορεί να θυμίζει περισσότερο προϊόν τεχνολογίας ή gaming παρά παραδοσιακό προϊόν καπνού.
«Τα χαρακτηριστικά τους είναι ιδιαίτερα ελκυστικά για τους νέους», εκτιμά ο Benjamin Toll, Ph.D., διευθυντής του Tobacco Treatment Program στο Κέντρο για τον καρκίνο Hollings, στη Β. Καρολίνα.
Οι επιστήμονες εκφράζουν επίσης ανησυχία για ανθρώπους που αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες και μπορεί να δελεαστούν από την υπόσχεση χρηματικού κέρδους, καθώς και για άτομα που αντιμετωπίζουν προβλήματα εξάρτησης.
Ένα βήμα μπροστά από τους κανονισμούς
Η ταχύτητα με την οποία εξελίσσονται οι συσκευές ατμίσματος δημιουργεί ένα ακόμη πρόβλημα: το ρυθμιστικό πλαίσιο δυσκολεύεται να ακολουθήσει την τεχνολογία.
Στις ΗΠΑ, τα προϊόντα νικοτίνης χρειάζονται άδεια από την Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) για να διατίθενται νόμιμα. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι τα συγκεκριμένα νέα «έξυπνα» προϊόντα δεν έχουν λάβει τέτοια άδεια, ενώ παράλληλα χιλιάδες μη εγκεκριμένα προϊόντα κυκλοφορούν στην αμερικανική αγορά.
Στην περίπτωση της κάνναβης, η κατάσταση είναι ακόμη πιο περίπλοκη, καθώς στις ΗΠΑ δεν υπάρχει ένα ενιαίο σύστημα εποπτείας αντίστοιχο με αυτό των προϊόντων καπνού.
Τα δεδομένα των χρηστών είναι ένα ακόμη ερωτηματικό. Οι συσκευές αυτές μπορούν να καταγράφουν λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με τη συμπεριφορά του χρήστη μέσω των εφαρμογών τους. Αυτό δημιουργεί ερωτήματα για το ποια δεδομένα συλλέγονται, πώς χρησιμοποιούνται και αν μπορούν να κοινοποιηθούν σε τρίτους.
Πρόκειται για ένα ζήτημα που, σύμφωνα με τους ερευνητές, χρειάζεται περισσότερη προσοχή καθώς οι «έξυπνες» συσκευές ατμίσματος εξαπλώνονται.
Η ιδέα της ανταμοιβής για τη χρήση καπνού δεν είναι καινούργια. Οι καπνοβιομηχανίες χρησιμοποιούν εδώ και καιρό προγράμματα ανταμοιβής και διαφημιστικά δώρα για να ενθαρρύνουν την αφοσίωση στο εμπορικό σήμα, συμπεριλαμβανομένων προγραμμάτων όπως το Camel Cash και το Marlboro Miles, τα οποία επιτρέπουν στους καπνιστές να εξαργυρώνουν κουπόνια για εμπορεύματα.
Τα έξυπνα ατμιστικά προχωρούν αυτή την ιδέα ένα βήμα παραπέρα συνδυάζοντας τακτικές μάρκετινγκ καπνού με τεχνολογία smartphone, κρυπτονομίσματα και με λειτουργίες που μοιάζουν με παιχνίδια, που παρακολουθούν τη συμπεριφορά των χρηστών και τους ανταμείβουν για το άτμισμα ενθαρρύνοντας τη διαρκή συμμετοχή.
Η επιστημονική ομάδα υπογραμμίζει ότι η κριτική της δεν αφορά συλλήβδην όλες τις τεχνολογίες ατμίσματος. Τα ηλεκτρονικά τσιγάρα εκθέτουν τους χρήστες σε λιγότερες βλαβερές χημικές ουσίες σε σχέση με τα συμβατικά τσιγάρα, ενώ το άτμισμα κάνναβης μπορεί να περιορίζει την έκθεση σε ορισμένες τοξικές ουσίες.
Το ζήτημα που θέτουν οι ερευνητές είναι διαφορετικό: τι συμβαίνει όταν μια εθιστική ουσία συνδυάζεται με έναν μηχανισμό που επιβραβεύει χρηματικά τη χρήση της;
Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι τώρα υπάρχει ένα κρίσιμο χρονικό περιθώριο για να εξεταστούν οι επιπτώσεις αυτών των προϊόντων πριν διαδοθούν ευρέως.
Το ερώτημα που ανοίγει η νέα τεχνολογία είναι επομένως μεγαλύτερο από το ίδιο το ηλεκτρονικό τσιγάρο: «Μπορεί η τεχνολογία να χρησιμοποιηθεί για να βοηθήσει έναν άνθρωπο να κόψει μια εθιστική συνήθεια ή μπορεί, όταν συνδυάζεται με χρηματικές ανταμοιβές και μηχανισμούς παιχνιδιού, να κάνει αυτή τη συνήθεια ακόμη πιο δύσκολο να εγκαταλειφθεί;»
Οι επιστήμονες ζητούν από τις αρμόδιες αρχές να εξετάσουν προσεκτικά τα λεγόμενα «vape-to-earn» προϊόντα, καθώς η αγορά ατμίσματος εξελίσσεται με ταχύτητα και οι νέες τεχνολογίες προωθούν μορφές χρήσης που μέχρι πρόσφατα δεν υπήρχαν.
