Η Ευρωπαϊκή Ένωση εφαρμόζει έναν νέο φόρο στις εισαγωγές, με στόχο να περιορίσει τις αγορές από πλατφόρμες γρήγορης μόδας όπως η SHEIN, η Temu και άλλες παρόμοιες. Οι χαμηλές τιμές τους κρύβουν μια τοξική πραγματικότητα, καθώς οι έλεγχοι αποκαλύπτουν ότι αυτά τα εξαιρετικά φθηνά ρούχα ενέχουν κρυφό κόστος για την ανθρώπινη υγεία.
Σύμφωνα με το Euronews, η ΕΕ αγοράζει περίπου 4,5 εκατομμύρια τόνους υφασμάτων fast fashion κάθε χρόνο. Πάνω από 5,8 εκατομμύρια χαμηλής αξίας δέματα ηλεκτρονικού εμπορίου εισέρχονται στην Ένωση καθημερινά, ενώ μάρκες όπως η Shein, η Temu και η AliExpress προσελκύουν περισσότερους από 400 εκατομμύρια μηνιαίους καταναλωτές.
Περισσότερο από το 90% αυτών των προϊόντων ένδυσης του ηλεκτρονικού εμπορίου κατασκευάζονται από φθηνά συνθετικά πολυμερή όπως πολυεστέρας, ελαστάνη και νάιλον. Αυτά τα ρούχα είναι ουσιαστικά μαλακά πλαστικά που δεν βιοδιασπώνται και τελικά μετατρέπονται σε μικροπλαστικά.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Μέχρι τώρα, αυτά τα προϊόντα αποστέλλονταν απευθείας από εργοστάσια του εξωτερικού στους καταναλωτές, παρακάμπτοντας τους ελέγχους της ΕΕ για επιβλαβείς χημικές ουσίες και συστατικά. Η νέα τελωνειακή οδηγία της ΕΕ θα απαιτεί ηλεκτρονικά δεδομένα παρακολούθησης για κάθε εισερχόμενο δέμα. Οι συνοριακές αρχές θα μπορούν να ελέγχουν τις αποστολές για παράνομες χημικές ουσίες και παραβιάσεις ασφάλειας πριν εισέλθουν στην Ευρώπη.
Σύμφωνα με τον Pelle Moos, ειδικό σε χημικά και υπεύθυνο πολιτικής της καταναλωτικής οργάνωσης BEUC, «κάθε δευτερόλεπτο περίπου 200 προϊόντα εισέρχονται στην ΕΕ. Ενώ κάνουμε αυτή τη συζήτηση, σχεδόν χίλια προϊόντα θα έχουν εισέλθει στην Ευρώπη, και μόνο ένα μικρό ποσοστό θα έχει ελεγχθεί».
Οι αρχές και οι οργανώσεις καταναλωτών βρίσκουν επανειλημμένα αυτό που ο Moos περιγράφει ως «αστρονομικά» ποσοστά μη συμμόρφωσης όταν εξετάζουν προϊόντα που πωλούνται μέσω καναλιών ultra-fast fashion.
«Μιλάμε για ποσοστά της τάξης του 70–80%», είπε.
Οι ειδοποιήσεις για χημικούς κινδύνους σε κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα και είδη μόδας έχουν αυξηθεί σημαντικά, με δεκάδες διεθνείς προειδοποιήσεις να υποβάλλονται κάθε χρόνο στο Σύστημα Ταχείας Ειδοποίησης της ΕΕ. Πάνω από το 72% αυτών των επίσημων ειδοποιήσεων για υφάσματα αναφέρουν άμεσους κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία, συμπεριλαμβανομένων σοβαρών αλλεργικών αντιδράσεων, χημικών εγκαυμάτων από υπερβολική φορμαλδεΰδη και πιθανής βλάβης οργάνων από βαρέα μέταλλα.
Η οργάνωση καταναλωτών Testachats εξέτασε επίσης παιχνίδια της Shein και βρήκε ανησυχητικά αποτελέσματα.
«Μόνο ένα ήταν πλήρως συμμορφωμένο. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι δεν επιλέξαμε σκόπιμα προϊόντα που φαίνονταν επικίνδυνα στην ιστοσελίδα. Επιλέξαμε τυχαία 45 παιχνίδια. Περίπου το 60% παρουσίασε πραγματικό κίνδυνο ασφάλειας, συμπεριλαμβανομένων μικρών κομματιών που θα μπορούσαν να καταποθούν ή ηλεκτρονικών εξαρτημάτων που δεν ήταν σωστά προστατευμένα», δήλωσε η εκπρόσωπος Laura Clays.
Τοξικά υφάσματα
«Είναι πραγματικά ό,τι χειρότερο έχουμε δει», είπε ο Moos. «Μιλάμε για χημικές ουσίες που εδώ και δεκαετίες γνωρίζουμε ότι είναι επιβλαβείς. Ουσίες που μπορεί να προκαλέσουν καρκίνο, στειρότητα, αναπτυξιακά προβλήματα σε παιδιά και που επιμένουν στο περιβάλλον».
Μια εργαστηριακή έκθεση του 2025 που δημοσιεύτηκε από τη Greenpeace διαπίστωσε ότι το 32% των προϊόντων της Shein που εξετάστηκαν ξεπερνούσαν τα όρια του κανονισμού REACH της ΕΕ για την καταχώριση, αξιολόγηση, αδειοδότηση και περιορισμό χημικών ουσιών.
Μια έρευνα του Ιουνίου 2025 από τη BEUC προειδοποίησε για «χημικές βόμβες» σε πολλά παιδικά προϊόντα. Δέκα από τα 25 αντικείμενα που δοκιμάστηκαν περιείχαν επικίνδυνες χημικές ουσίες, συμπεριλαμβανομένου αυτού που οι ερευνητές περιέγραψαν ως «βόμβα» — ένα ζευγάρι παιδικών παντοφλών.
Η θερμότητα του σώματος και ο ιδρώτας μπορούν να λειτουργήσουν ως φυσικοί διαλύτες, επιτρέποντας σε περιορισμένες ουσίες να απελευθερώνονται από τα ρούχα και να απορροφώνται από το δέρμα. Οι άνθρωποι επίσης εισπνέουν ίνες και χημικές ουσίες που απελευθερώνονται από τα υφάσματα, ενώ τα μικρά παιδιά συχνά βάζουν ρούχα στο στόμα. Η ζέστη, ο ιδρώτας, η παρατεταμένη χρήση και το ερεθισμένο δέρμα μπορούν να αυξήσουν την απορρόφηση.
Ανάμεσα σε 56 ρούχα που εξετάστηκαν, η Greenpeace βρήκε συγκεντρώσεις φθαλικών ενώσεων έως και 200 φορές πάνω από το όριο της ΕΕ. PFAS, οι λεγόμενες «παντοτινές χημικές ουσίες», βρέθηκαν σε επτά μπουφάν, μερικά εκ των οποίων ξεπερνούσαν τα όρια της ΕΕ κατά περισσότερο από 3.000 φορές. Ερευνητές εντόπισαν επίσης μόλυβδο και κάδμιο σε παπούτσια, φορμαλδεΰδη σε παιδική στολή και μηλφαινόλη αιθοξυλικά σε αδιάβροχο. Η BEUC ανέφερε παρόμοια ευρήματα, ενώ η δανική καταναλωτική ομάδα Forbrugerrådet Tænk βρήκε περιορισμένα PFAS σε αρκετά μπουφάν εξωτερικού χώρου.
Τι μπορούν να σου κάνουν αυτές οι χημικές ουσίες;
Τα ονόματά τους είναι πολύπλοκα, αλλά οι πιθανές επιπτώσεις τους είναι απλές:
- Φθαλικές ενώσεις (π.χ. DEHP και DBP): χημικά που μαλακώνουν τα πλαστικά και συνδέονται με ορμονικές διαταραχές, μειωμένη γονιμότητα και αναπτυξιακά προβλήματα στα παιδιά.
- PFAS («παντοτινές χημικές ουσίες»): ανθεκτικές ενώσεις που συσσωρεύονται στο σώμα και έχουν συνδεθεί με καταστολή του ανοσοποιητικού, βλάβες οργάνων και ορισμένους καρκίνους.
- Φορμαλδεΰδη: χρησιμοποιείται για να μην τσαλακώνουν τα ρούχα· μπορεί να προκαλέσει ερεθισμούς, αλλεργικές αντιδράσεις και αυξημένο κίνδυνο καρκίνου μακροπρόθεσμα.
- Νονυλοφαινόλες αιθοξυλιωμένες (NPEs/APEOs): ενδοκρινικοί διαταράκτες που συνδέονται με αναπαραγωγικά και αναπτυξιακά προβλήματα.
- Αρωματικές αμίνες: παραπροϊόντα ορισμένων βαφών, που περιλαμβάνουν γνωστές ή ύποπτες καρκινογόνες ουσίες.
- Διμεθυλοφορμαμίδιο (DMF) και πτητικές οργανικές ενώσεις: βιομηχανικοί διαλύτες που συνδέονται με τοξικότητα στο ήπαρ, αναπαραγωγική βλάβη και ερεθισμό του αναπνευστικού.
«Οι φθαλικές ενώσεις χρησιμοποιούνται για να κάνουν τα πλαστικά πιο μαλακά, τα PFAS για να κάνουν τα υφάσματα αδιάβροχα, η φορμαλδεΰδη για να μην τσαλακώνουν τα ρούχα και να προστατεύονται κατά τη μεταφορά, ενώ το κάδμιο μπορεί να προστεθεί σε φθηνά κοσμήματα για να δώσει περισσότερο βάρος. Άλλες ουσίες, όπως ο μόλυβδος, δεν χρησιμοποιούνται πάντα σκόπιμα αλλά μπορεί να εμφανιστούν λόγω κακής παραγωγής και μόλυνσης», εξήγησε ο Moos.
Βαρέα μέταλλα
Η πολωνική οργάνωση της BEUC, Federacja Konsumentów, εξέτασε ρούχα, εσώρουχα και κοσμήματα της Shein. Πάνω από το 50% των προϊόντων περιείχε μη ασφαλή επίπεδα βαρέων μετάλλων.
Ένα από αυτά, ο μόλυβδος, είναι νευροτοξικό και μπορεί να συσσωρευτεί στο σώμα, συνδεόμενος με προβλήματα ανάπτυξης του εγκεφάλου, μαθησιακές δυσκολίες, προβλήματα συμπεριφοράς, βλάβες στα νεφρά και αναπαραγωγική βλάβη, ιδιαίτερα στα παιδιά.
Το κάδμιο είναι καρκινογόνο και έχει συνδεθεί με βλάβες στα νεφρά, το ήπαρ, τους πνεύμονες, το καρδιαγγειακό και το νευρικό σύστημα, καθώς και με μειωμένη γονιμότητα και επιπτώσεις στην ανάπτυξη του εμβρύου.
«Ο μόλυβδος είναι νευροτοξικός και δεν υπάρχει ασφαλές επίπεδο έκθεσης», είπε ο Moos. «Η Ευρώπη προσπαθεί εδώ και δεκαετίες να τον απομακρύνει από την καθημερινή ζωή, όμως συνεχίζουμε να τον βρίσκουμε σε καταναλωτικά προϊόντα».
Η ευρύτερη εικόνα ασφάλειας παραμένει ανησυχητική. Οι έλεγχοι της BEUC σε διασυνοριακές αγορές έδειξαν ότι το 69% των αξιολογημένων προϊόντων—συμπεριλαμβανομένων ρούχων, αξεσουάρ και παιχνιδιών—που εισέρχονται στην ΕΕ από πλατφόρμες όπως η Shein και η Temu ήταν νομικά μη συμμορφούμενα και δεν πληρούσαν βασικά ευρωπαϊκά πρότυπα ασφάλειας και υγείας.
