Ο δρ. Χαράλαμπος Γώγος, Καθηγητής Λοιμωξιολογίας και Διευθυντής της Παθολογικής-Λοιμωξιολογικής Κλινικής του Metropolitan General, εξηγεί τι είναι ο hantavirus, πώς μεταδίδεται και ποιοι είναι οι κίνδυνοι για τη δημόσια υγεία, με αφορμή τη πρόσφατη συρροή κρουσμάτων σε κρουαζερόπλοιο από την Αργεντινή. Αναλύει τα συμπτώματα, τις σοβαρές επιπλοκές και τα βασικά μέτρα πρόληψης και προστασίας.
O hanta ιός (hantavirus) έγινε γνωστός τελευταία από τη συρροή κρουσμάτων σε κρουαζερόπλοιο που απέπλευσε από την Αργεντινή, όπου είναι ενδημικός, ιδιαίτερα το στέλεχος των Άνδεων που απομονώθηκε στη συγκεκριμένη έξαρση της νόσου, και προκάλεσε τουλάχιστον οκτώ κρούσματα και τρεις θανάτους. Είναι ένας ιός γνωστός από τον πόλεμο της Κορέας, όπου προκάλεσε αιμορραγικούς πυρετούς και πήρε το όνομά του από τον ποταμό Hantan, όπου απομονώθηκε. Ανήκει στην οικογένεια των Bunyaviridae και μπορεί να προκαλέσει σοβαρές επιπλοκές, όπως το σύνδρομο οξείας αναπνευστικής δυσχέρειας (Hantavirus Pulmonary Syndrome - HPS) και το αιμορραγικό πυρετό με νεφρική σύνδρομο (Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome - HFRS). Ο ιός μεταδίδεται κυρίως μέσω των τρωκτικών, ιδιαίτερα των αρουραίων, και η κατανόηση της μετάδοσης, των συμπτωμάτων και των μέτρων πρόληψης είναι κρίσιμη για την προστασία της δημόσιας υγείας.
Τρόποι μετάδοσης του hantavirus
Οι άνθρωποι μολύνονται κυρίως με την εισπνοή σκόνης μολυσμένης με ούρα, κόπρανα ή σάλιο τρωκτικών, άμεση επαφή με μολυσμένα τρωκτικά ή τα εκκρίματά τους και σπανιότερα με δάγκωμα από μολυσμένο τρωκτικό. Πολύ σπάνια είναι η μετάδοση από άνθρωπο σε άνθρωπο, μόνο σε μόλυνση από το στέλεχος των Άνδεων (Andes virus) και μετά πολύ στενή και παρατεταμένη επαφή με ασθενή.
Συμπτώματα και μορφές της νόσου
Οι συμπτωματικές εκδηλώσεις της λοίμωξης από hantavirus γίνονται αισθητές μετά από μια περίοδο επώασης συνήθως 2-3 εβδομάδων (μπορεί να διαρκέσει 1-8 εβδομάδες) μετά από την έκθεση, εμφανίζονται κατά στάδια και ποικίλλουν ανάλογα με τον τύπο της νόσου. Τα πρώϊμα συμπτώματα μοιάζουν με γρίπη και περιλαμβάνουν φυσική κόπωση, πυρετό, μυαλγίες, πονοκεφάλο, ζάλη, ναυτία, κοιλιακούς πόνους και διάρροια.
Καρδιοπνευμονικό σύνδρομο και αιμορραγικός πυρετός
Στη συνέχεια, περίπου μετά από 2-7 ημέρες η νόσος μπορεί να εκδηλωθεί ως καρδιοπνευμονικό Σύνδρομο Hanta ιού (HCPS / στελέχη Andes και Sin Nombre στην Αμερική) ή ως αιμορραγικός πυρετός με νεφρικό σύνδρομο (HFRS / στελέχη Hantaan, Puumala και Dobrava στην Ευρώπη και την Ασία). Η πρώτη περίπτωση είναι η πλέον σοβαρή και σχετίζεται με πολύ σοβαρή καρδιακή και πνευμονική νόσο με σοβαρή καρδιοαναπνευστική ανεπάρκεια και υψηλή θνητότητα (περίπου 30-45%), ενώ η δεύτερη προσβάλλει κυρίως τους νεφρούς, προκαλώντας αιμορραγίες και νεφρική ανεπάρκεια, με καλύτερη πρόγνωση (θνητότητα < 10%).
Η εικόνα στην Ευρώπη και το περιστατικό στο κρουαζερόπλοιο
Στην Ευρώπη και στη χώρα μας επικρατεί το δεύτερο στέλεχος, γι΄ αυτό και η νόσος είναι ηπιότερη με καλύτερη έκβαση. Στην περίπτωση της πρόσφατης έξαρσης κρουσμάτων στο κρουαζερόπλοιο απομονώθηκε ο ιός των Άνδεων που προκαλεί το σοβαρό καρδιοπνευμονικό σύνδρομο, γι΄ αυτό είχαμε αυτό τον αριθμό θανάτων. Πιθανά το πρώτο κρούσμα να προήλθε από επαφή με τρωκτικά προ της επιβίβασης και στη συνέχεια, με δεδομένη την παρουσία του στελέχους των Άνδεων, να υπήρξε μετάδοση λόγω στενής και παρατεταμένης επαφής μέσα στο περιβάλλον του κρουαζερόπλοιου. Γι΄αυτό το λόγο υπάρχει ανάγκη παρακολούθησης των επιβατών και ιχνηλάτησης των επαφών τους για χρονικό διάστημα περίπου 6 εβδομάδων.
Διάγνωση της λοίμωξης
Η διάγνωση της λοίμωξης από hantavirus συνήθως περιλαμβάνει κλινική εξέταση, επιδημιολογική αξιολόγηση και, κυρίως, ειδικές ορολογικές και μοριακές εξετάσεις για ανεύρεση αντισωμάτων έναντι του ιού ή/και του γενετικού του υλικού. Οι εξετάσεις αυτές είναι πολύ ειδικές και ευαίσθητες και βάζουν με ασφάλεια τη διάγνωση, είναι δε αναγκαίες για να αποκλειστούν άλλα παρόμοια νοσήματα με παρόμοια εικόνα, αλλά διαφορετική αντιμετώπιση.
Αντιμετώπιση και θεραπευτική υποστήριξη
Δυστυχώς δεν υπάρχει ειδική θεραπεία για τον hantavirus. Η αντιμετώπιση είναι υποστηρικτική και περιλαμβάνει εισαγωγή σε νοσοκομείο σε σοβαρές περιπτώσεις και, εάν χρειαστεί σε Μονάδα Εντατικής Θεραπείας, για υποστήριξη αναπνοής με οξυγόνο ή μηχανικό αερισμό σε περιπτώσεις σοβαρής αναπνευστικής δυσχέρειας στην καρδιοπνευμονική νόσο, ή νεφρική υποστήριξη και αντιμετώπιση της αιμορραγίας στη νεφρική νόσο. Υπάρχουν ερευνητικές προσπάθειες για την ανεύρεση θεραπείας που στοχεύει τη βλάβη στο ενδοθήλιο των αγγείων που προκαλεί ο ιός. Φυσικά ιδιαίτερη σημασία έχει η επιδημιολογική επιτήρηση και η ιχνηλάτηση των κρουσμάτων.
Μέτρα πρόληψης και προστασίας
Η πρόληψη της λοίμωξης από hantavirus είναι ζωτικής σημασίας, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου η παρουσία τρωκτικών είναι υψηλή. Ο κύριος τρόπος πρόληψης είναι ο έλεγχος των τρωκτικών στον χώρο διαβίωσης και εργασίας. Σημαντικά μέτρα περιλαμβάνουν την διαχείριση των τρωκτικών με υιοθέτηση στρατηγικών για την εξάλειψη ή τον περιορισμό της παρουσίας αρουραίων, μυοκτονία, σφράγιση των εισόδων και καθαριότητα των χώρων, τακτικό καθαρισμό και απολύμανση περιοχών όπου μπορεί να υπάρχουν τρωκτικά, καθώς και χρήση προστατευτικού εξοπλισμού, δηλ. γαντιών και μάσκας κατά τον καθαρισμό πιθανά μολυσμένων περιοχών. Είναι φυσικά σημαντική η ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του κοινού σχετικά με τους κινδύνους, ιδιαίτερα των ομάδων που εργάζονται σε γεωργικές ή δασικές περιοχές και είναι ιδιαίτερα ευάλωτες. Εμβόλιο εγκεκριμένο από τις ευρωπαϊκές (ΕΜΑ) και αμερικανικές αρχές (FDA) δεν υπάρχει προς το παρόν.
Συμπεράσματα και σημασία της ενημέρωσης
Συμπερασματικά, η λοίμωξη από τον ιό hanta (hantavirus) αποτελεί σημαντική απειλή για τη δημόσια υγεία, με πρόκληση, ανάλογα με το είδος του ιού, δυνητικά σοβαρής νόσου με θανατηφόρες συνέπειες, επί προσβολής ζωτικών οργάνων, όπως η καρδιά, οι πνεύμονες και τα νεφρά. Μεταδίδεται μέσω των τρωκτικών και δε σχετίζεται με επιδημίες ή πανδημίες, μπορεί όμως να προκαλέσει υπό ειδικές συνθήκες συρροή κρουσμάτων. Χρειάζεται υψηλή υποψία για την έγκαιρη διάγνωση, με ειδικές ορολογικές ή μοριακές εξετάσεις, ενώ δεν υπάρχει ειδική αντιϊκή θεραπεία. Με δεδομένη την έλλειψη ειδικής θεραπείας, η κατανόηση των τρόπων μετάδοσης και των μέτρων πρόληψης και προστασίας από την έκθεση είναι ζωτικής σημασίας, ενώ η συνεργασία μεταξύ των υγειονομικών αρχών, των επιστημόνων και του κοινού, καθώς και η σωστή ενημέρωση, είναι απαραίτητες παράμετροι για να μειωθούν οι πιθανότητες μετάδοσης και οι σοβαρές συνέπειες της νόσου.
