Η αγορά συμπληρωμάτων διατροφής με βιταμίνες και μέταλλα εκτιμάται ότι φθάνει τα 32,7 δισεκατομμύρια δολάρια και πάνω από το 74% των Αμερικανών και τα δύο τρίτα των Βρετανών παραδέχονται ότι λαμβάνουν, σε μια προσπάθεια να βελτιώσουν την υγεία τους.
Ωστόσο, τα συμπληρώματα αυτά έχουν προκαλέσει αντιπαραθέσεις, με ορισμένες μελέτες να αναφέρουν ότι δεν έχουν εμφανή οφέλη για την υγεία, ενώ άλλες διαπιστώνουν ότι μπορεί ακόμη και να βλάψουν τον οργανισμό του ανθρώπου.
Τελικά τι ισχύει; Πρέπει όλοι να παίρνουμε συμπληρώματα;
Γιατί παίρνουμε συμπληρώματα
Οι βιταμίνες και τα μέταλλα είναι ενώσεις που το σώμα μας δεν ωστόσο είναι απαραίτητες για την υγεία μας. Καθώς δεν μπορούμε να τα παράγουμε, πρέπει να τα λαμβάνουμε μέσω τροφής. Για παράδειγμα, η βιταμίνη Α είναι ζωτικής σημασίας για την καλή όραση και τη διατήρηση υγιούς δέρματος. Η βιταμίνη C είναι απαραίτητη για ένα υγιές ανοσοποιητικό σύστημα. Η βιταμίνη Κ για την πήξη του αίματος.
Τα απαραίτητα μέταλλα περιλαμβάνουν το ασβέστιο, το μαγνήσιο, το σελήνιο, το κάλιο κ.ά. Οι βιταμίνες και τα μέταλλα είναι μικροθρεπτικά συστατικά επειδή τα χρειαζόμαστε μόνο σε μικρές ποσότητες σε σύγκριση με τα μακροθρεπτικά συστατικά όπως οι υδατάνθρακες, οι πρωτεΐνες και τα λίπη.
Κανένα συμπλήρωμα δεν θα αντικαταστήσει ποτέ μια υγιεινή και ισορροπημένη διατροφή. Ο καλύτερος τρόπος, επομένως, για να καλύψουμε τις ανάγκες του σώματος σε βιταμίνες είναι μέσω της κατανάλωσης άφθονων φυλλωδών πράσινων λαχανικών, φρούτων, δημητριακών, ξηρών καρπών, γαλακτοκομικών προϊόντων και ψαριών.
Ωστόσο, πολλοί δεν καταφέρνουν να έχουν ισορροπημένη διατροφή.
«Ο μέσος Αμερικανός τρώει τα μισά από τα φρούτα και τα λαχανικά που συνιστώνται», τονίζει η Bess Dawson-Hughes, επιστήμονας στο Κέντρο Έρευνας Ανθρώπινης Διατροφής για τη Γήρανση του Υπουργείου Γεωργίας των ΗΠΑ και καθηγήτρια ιατρικής στο Πανεπιστήμιο Tufts. «Οπότε, αν κλίνετε προς αυτή την κατεύθυνση, τότε πιθανότατα χάνετε ορισμένα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά».
Μπορούν οι πολυβιταμίνες να καλύψουν αυτό το κενό;
Η απάντηση είναι περίπλοκη.
Influencers προωθούν συμπληρώματα που περιέχουν έως και 500% ή ακόμα και 1.000% της συνιστώμενης ημερήσιας δόσης μικροθρεπτικών συστατικών, παρά το γεγονός ότι τα συμπληρώματα γενικά δεν υπόκεινται σε κανονισμούς, περιέχουν μη καταχωρημένα συστατικά και δεν υποστηρίζονται από τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες δοκιμές - το πρότυπο της ιατρικής έρευνας.
Η «υπερβολική δόση» βιταμινών και μετάλλων μπορεί να είναι επικίνδυνη. Για παράδειγμα, έχουν υπάρξει περιπτώσεις ατόμων που πήγαν στο νοσοκομείο επειδή έλαβαν επικίνδυνα υψηλά επίπεδα βιταμίνης D. Η υπερβολική κατανάλωση βιταμίνης D μπορεί να προκαλέσει ήπια συμπτώματα, όπως δίψα και ανάγκη για συχνότερη ούρηση, αλλά σε σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να προκαλέσει επιληπτικές κρίσεις, κώμα και θάνατο.
Εν τω μεταξύ, σύμφωνα με τα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας (NIH) στις ΗΠΑ, η υπερβολική βιταμίνη Α μπορεί να προκαλέσει «έντονο πονοκέφαλο, θολή όραση, ναυτία, ζάλη, μυϊκούς πόνους και προβλήματα συντονισμού. Σε σοβαρές περιπτώσεις, η υπερβολική λήψη βιταμίνης Α μπορεί ακόμη και να οδηγήσει σε κώμα και θάνατο».
Οι κλινικές δοκιμές που έχουν γίνει για βιταμίνες και μέταλλα έχουν μερικές φορές αντιφατικά αποτελέσματα και υποδηλώνουν ότι το αν θα ωφεληθείτε από τη λήψη συμπληρωμάτων βιταμινών εξαρτάται από το ποιος είστε, καθώς και από το ακριβές μικροθρεπτικό συστατικό που περιέχει το συμπλήρωμα.
Οι κλινικές δοκιμές που έγιναν για βιταμίνες και μέταλλα
Μερικές από τις πρώτες δοκιμές επικεντρώθηκαν σε αντιοξειδωτικά, μόρια που εξουδετερώνουν επιβλαβείς χημικές ουσίες γνωστές ως ελεύθερες ρίζες. Οι ελεύθερες ρίζες είναι ασταθή μόρια που αντιδρούν με και διασπούν τα κύτταρα και το DNA. Μπορεί να φαίνεται λογικό ότι η αύξηση της πρόσληψης αντιοξειδωτικών θα βοηθούσε στην αποτροπή ασθενειών, ωστόσο μελέτες έχουν δείξει επανειλημμένα ότι αυτό δεν ισχύει. Για παράδειγμα, ελεγχόμενες με εικονικό φάρμακο δοκιμές με επικεφαλής την JoAnn Manson, καθηγήτρια επιδημιολογίας στη Σχολή Δημόσιας Υγείας του Χάρβαρντ, διαπίστωσαν ότι τα αντιοξειδωτικά βήτα-καροτίνη, βιταμίνη C και βιταμίνη Ε δεν είχαν καμία επίδραση στην πρόληψη του καρκίνου ή των καρδιαγγειακών παθήσεων.
Στην πραγματικότητα, ορισμένες μελέτες υποδηλώνουν ότι η υπερβολική δόση αντιοξειδωτικών μπορεί στην πραγματικότητα να βλάψει την υγεία. Για παράδειγμα, αυξάνονται τα στοιχεία από τυχαιοποιημένες κλινικές δοκιμές που δείχνουν ότι η λήψη μεγάλων ποσοτήτων συμπληρωμάτων βήτα-καροτίνης μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο καρκίνου του πνεύμονα, ειδικά εάν είστε καπνιστής. Εν τω μεταξύ, μια δοκιμή από τον Manson έδειξε ότι η υπερβολική δόση βιταμίνης Ε συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο αιμορραγικού εγκεφαλικού επεισοδίου.
«Η βιταμίνη Ε έχει αντιπηκτική δράση, επομένως οι υψηλές δόσεις βιταμίνης Ε μειώνουν την ικανότητα πήξης του αίματος, γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο αιμορραγίας στον εγκέφαλο», λέει η Manson.
«Υπάρχει επίσης ο κίνδυνος σε εξαιρετικά υψηλές δόσεις [αντιοξειδωτικών] να γίνουν στην πραγματικότητα προοξειδωτικά, επομένως να ενισχύουν την οξείδωση».
Η λήψη πολύ υψηλών δόσεων ενός απομονωμένου μικροθρεπτικού συστατικού μπορεί επίσης να επηρεάσει την απορρόφηση άλλων παρόμοιων μικροθρεπτικών συστατικών. Για παράδειγμα, ένας από τους λόγους για τους οποίους η υπερβολική λήψη βήτα-καροτίνης θεωρείται επιβλαβής είναι ότι επηρεάζει την απορρόφηση άλλων καροτενοειδών όπως η λουτεΐνη, που βρίσκεται στα φυλλώδη πράσινα λαχανικά όπως το σπανάκι και το λάχανο.
Γιατί η βιταμίνη D είναι σημαντική
Ένα θρεπτικό συστατικό που πολλοί άνθρωποι δεν λαμβάνουν επαρκώς είναι η βιταμίνη D, που είναι απαραίτητη για τα υγιή οστά. Το σώμα μας μπορεί να την παράγει εφόσον το δέρμα μας έρθει σε επαφή με το ηλιακό φως. Μπορούμε επίσης να την λάβουμε από ορισμένες τροφές.
Επειδή δεν έχουμε πολύ ηλιακό φως τους χειμερινούς μήνες, η σύσταση δημόσιας υγείας στο Ηνωμένο Βασίλειο είναι όλοι να λαμβάνουν συμπληρώματα βιταμίνης D από τον Οκτώβριο έως τον Μάρτιο.
Μία από τις μελέτες που εξέτασαν τη βιταμίνη D ήταν η δοκιμή Manson's Vital, στην οποία συμμετείχαν περισσότεροι από 25.000 ενήλικες στις ΗΠΑ. Διερεύνησε εάν η λήψη καθημερινών συμπληρωμάτων διατροφής βιταμίνης D ή ωμέγα-3 λιπαρών οξέων μείωσε τον κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου, καρδιακών παθήσεων και εγκεφαλικού επεισοδίου σε άτομα χωρίς προηγούμενο ιστορικό αυτών των ασθενειών.
Ενώ τα συμπληρώματα βιταμίνης D δεν επηρέασαν τη συνολική συχνότητα εμφάνισης καρδιαγγειακών παθήσεων, εγκεφαλικών επεισοδίων ή καρκίνου, υπήρξε μείωση 17% στους θανάτους από καρκίνο στην ομάδα που έλαβε βιταμίνη D. Όταν η Manson επικεντρώθηκε αποκλειστικά σε άτομα που λάμβαναν βιταμίνη D για δύο ή περισσότερα χρόνια, υπήρξε στατιστικά σημαντική μείωση 25% στους θανάτους από καρκίνο και μείωση 17% στον προχωρημένο μεταστατικό καρκίνο.
«Μπορεί η βιταμίνη D να επηρεάζει τη βιολογία των καρκινικών κυττάρων ώστε να τα κάνει λιγότερο επεμβατικά και λιγότερο πιθανό να οδηγήσουν σε μετάσταση, αλλά δεν επηρεάζει την πρώτη διάγνωση καρκίνου», λέει η Manson.
Με πληροφορίες από BBC
