Τα κάνει όλα αλλά συμφέρει; Γράφει κείμενα, αναζητά βιβλιογραφία, φτιάχνει εξώφυλλα, συντάσσει δικόγραφα, γράφει προτάσεις για ευρωπαϊκά προγράμματα – το Α.Ι. μοιάζει με από μηχανής θεό. Ή, μήπως, με φίδι στον κόρφο μας;
- 22% των εργαζομένων στην Ελλάδα έχουν μεσαία έως υψηλή πιθανότητα να επηρεαστούν από την «παραγωγική» τεχνητή νοημοσύνη
- 78% έχει μικρή ή σχεδόν μηδενική πιθανότητα.
«Υπάρχει μια φαγωμάρα ήδη στη δουλειά – άλλοι την βλέπουν σαν απειλή, άλλοι σαν εργαλείο. Εγώ την χρησιμοποιώ καθημερινά σαν να έχω μια ομάδα βοηθών – γράφει κείμενα, κάνει υπολογισμούς, μου δίνει ιδέες για πρότζετ. Η συνάδελφος στο διπλανό με κράζει, λέει πως σε μια 3ετία θα μείνουμε άνεργες εξαιτίας της. Δεν το πιστεύω». Η Παναγιώτα εργάζεται σε εταιρεία που συντάσσει μελέτες για ευρωπαικά προγράμματα – μια δουλειά που απαιτεί γνώσεις κι απαιτεί πολλά και διαφορετικά προσόντα. Στα 32 της θεωρεί την χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης αυτονόητη, αφού «δεν υπάρχει φίλος μου που να μην την χρησιμοποιεί, από δασκάλους μέχρι ερευνητές και γιατρούς. Θα ήταν βλακώδες να μας προσφέρεται ένα τέτοιο εργαλείο και να το παρακάμπτουμε από φόβο».
Σε άλλους κλάδους πάντως οι εργαζόμενοι νιώθουν ήδη την καυτή ανάσα της Τ.Ν. στον σβέρκο τους. Σε τουλάχιστον δύο μεγάλα εκδοτικά συγκροτήματα στην Ελλάδα τα στελέχη έχουν ήδη αρχίσει τις δοκιμές εφαρμογής Τεχνητής Νοημοσύνης στην παραγωγή ειδησεογραφικού περιεχομένου. Η 35χρονη Δήμητρα εργάζεται σε ένα από αυτά.
«Στο Μέσο όπου εργάζομαι έχει ανοίξει ήδη η κουβέντα για τη χρήση του AI που θα αντικαταστήσει τους συντάκτες της ροής ειδήσεων. Και μαζί ήρθαν και οι πρώτες απειλές: για το πώς αυτοί οι συντάκτες θα «αναγκαστούν» να κάνουν ρεπορτάζ προκειμένου να διατηρήσουν τη θέση τους», λέει η Δήμητρα. «Η ανακύκλωση εργαζομένων που παρατηρείται τα τελευταία - πολλά - χρόνια στον κλάδο και η απουσία εξειδίκευσης, έρχεται τώρα σαν βούτυρο στο ψωμί των εργοδοτών που δεν φαίνεται να θέλουν να χάσουν ευκαιρία για να μειώσουν ακόμη περισσότερο το κόστος, κόβοντας θέσεις εργασίας και αντικαθιστώντας τες με γλωσσικά μοντέλα παραγωγής λόγου.
Το οξύμωρο είναι ότι αρκετοί δημοσιογράφοι καταφεύγουν στο AI προκειμένου να γράψουν τα κείμενά τους, τροφοδοτώντας συνεχώς τον αλγόριθμο που - όπως όλα δείχνουν - θα τους πάρει τη δουλειά, σε μια πρωτοφανή ενέργεια αυτοπαγίδευσης!»
- 15% των μεγάλων επιχειρήσεων στην Ελλάδα έχει ήδη υιοθετήσει εφαρμογές ΤΝ (έναντι ~30% στην ΕΕ)
- στις μικρές επιχειρήσεις το αντίστοιχο ποσοστό κινείται γύρω στο 4% (έναντι ~7% στην ΕΕ).
ΠΗΓΗ: Eurofound (2025)
«Το πρόβλημα της εργασίας είναι από τα σημαντικότερα που θέτει η Τ.Ν. Η μεγάλη απειλή είναι στην διανοητική εργασία». O Νίκος Σμυρναίος είναι Καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας, Ιστορίας και Κοινωνιολογίας των ΜΜΕ στο Πανεπιστήμιο της Τουλούζης κι ένας από τους ερευνητές που τοποθετούνται με τον πιο καίριο τρόπο σε ζητήματα τεχνολογίας. Όπως εξηγεί, πολλοί τύποι εργασίας που θεωρούνται χαμηλής εκπαίδευσης και μισθολογικής απόδοσης παραμένουν ανέγγιχτες – όπως οι νοσοκομειακές υπηρεσίες, η περίθαλψη ηλικιωμένων, το σέρβις. Υπάρχουν όμως και ολόκληροι κλάδοι που αντιμετωπίζουν μια άμεση και υπαρξιακή απειλή.
«Ειδικά στον κλάδο των ΜΜΕ δεν απειλούνται μονάχα ευθέως θέσεις εργασίας από την χρήση εργαλείων ΤΝ, αλλά από την υπονόμευση του ίδιου του επιχειρηματικού μοντέλου από τους τεχνολογικούς κολοσσούς, που κρατούν μέσα στην δική τους περίμετρο τους αναγνώστες χωρίς να δίνουν έστω επισκεψιμότητα στις ιστοσελίδες, των οποίων το υλικό χρησιμοποιούν τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα για να απαντούν στους χρήστες», τονίζει ο Σμυρναίος.
«Η δύναμη των εταιρειών ΤΝ γιγαντώνεται ακόμα περισσότερο και δημιουργείται μια διπλή ασυμμετρία», λέει ο Σμυρναίος. «Εμβαθύνεται η ασυμμετρία μεταξύ τεχνολογικών κολοσσών και ΜΜΕ. Δημιουργείται ασυμμετρία μεταξύ των συγκροτημάτων που μπορούν να υπογράψουν συμβόλαια με τους κολοσσούς κι όλα τα υπόλοιπα ΜΜΕ, άρα το χρήμα συγκεντρώνεται ακόμα περισσότερο».
«Το πρώτο πλήγμα που δέχθηκε η πνευματική δημιουργία είναι μια πρωτοφανής ιστορικά ληστεία», μας λέει ο Κώστας Δαρδανός είναι πρόεδρος της Ένωσης Ελληνικού Βιβλίου, μέλος του Δ.Σ. του ΟΣΔΕΛ και διευθύνει τις εκδόσεις Gutenberg. «Δεν θα υπήρχε ΤΝ αν δεν είχε λεηλατήσει παράνομα προστατευμένο υλικό. Στην Αμερική εκκρεμούν πάνω από 60 δίκες δημιουργών εναντίων τεχνολογικών εταιρειών. Η Κίνα επίσης πήρε υλικό χωρίς να πληρώσει κι ο Τραμπ τον Ιούλιο είπε πως δεν θα πληρώσει επίσης. Είναι σαν μια κυβέρνηση να επιτάσσει όλα τα σπίτια με στόχο να φτιάξει το βέλτιστο σπίτι του μέλλοντος. Κι οι οργανισμοί διαχείρισης πνευματικών δικαιωμάτων παλεύουν ώστε οι ιδιοκτήτες των σπιτιών να πάρουν έστω ένα ελάχιστο ενοίκιο από τα σπίτια τους…
»Πέρα από τη λεηλασία της πνευματικής ιδιοκτησίας, όλη η νομοθεσία στις ΗΠΑ και την Αγγλία είναι υπέρ των εταιρειών. Παράλληλα, υπάρχει μια υπερσυσσώρρευση δύναμης και πλούτου με πυρηνικά εργοστάσια, απίστευτους φυσικούς πόρους που κατασπαταλώνται για την συντήρηση των data centers. Πρόκειται για μια υπεργιγάντωση της οικονομίας άνευ προηγουμένου – κι όλα αυτά έγιναν από κλεμμένο υλικό. Κάποιος που αυτή τι στιγμή φτιάχνει ένα εξώφυλλο χρησιμοποιώντας μια πλατφόρμα ΤΝ, χρησιμοποιεί για εμπορικούς σκοπούς την κλεμμένη δουλειά κάποιου άλλου. Εμείς οι χρήστες δηλαδή συναινούμε στον κανιβαλισμό και την απαλλοτρίωση και την υποβάθμιση της εργασίας άλλων. Όταν απαξιώνουμε τη δουλειά των δημιουργών, οι μεγάλες εταιρείες θα έρθουν σαν οδοστρωτήρας και θα λειώσουν και εκδότες και κάθε δημιουργό.
»Αν και υπάρχουν ξένοι εκδοτικοί οίκοι που ήδη χρησιμοποιούν μεγάλα γλωσσικά μοντέλα – όπως η Αρλεκιν – τα συμβόλαια που υπογράφουμε με τους ξένους εκδότες και τους ατζέντηδες απαγορεύουν την χρήση ΤΝ. Ωστόσο, και στην Ελλάδα και διεθνώς υπάρχουν μεταφραστές που παράνομα και παράτυπα, ανεβάζουν βιβλία σε πλατφόρμες ΤΝ – είτε για να βγάζουν περισσότερη δουλειά πιο γρήγορα, είτε για να τσεκάρουν πως δουλεύει αυτό το εργαλείο που απειλεί τη δουλειά τους. Μέχρι ώρας, η ΤΝ στην μετάφραση έχει μια καλή απόδοση, ωστόσο δεν μπορεί να συγκριθεί με την δουλειά του ανθρώπου. Δεν βγήκε κανένας Σαίξπηρ, κανένας Βαν Γκόνγκ, κανένας Ρέμπραντ αναμασώντας πληροφορίες όπως η ΤΝ, που κάνει στατιστική του παλιού. Κι αν οι μεταφραστές γίνουν απλώς διορθωτές του μηχανήματος, ποιος θα εξελίξει τη γλώσσα αποδίδοντας έναν νέο όρο;»
Έναν υπέρ του Ανθρώπου λόγο διατυπώνει και ο Σμυρναίος, αποκωδικοποιώντας την περίπλοκη εικόνα σε άλλους κλάδους, όπως τον προγραμματισμό, τον νομικό τομέα, τον πολιτισμό. «Οι μεγάλες πολυεθνικές επένδυσαν στο ΑΙ και το χρησιμοποίησαν ως άλλοθι για να απολύσουν εργαζόμενους, χωρίς ωστόσο να έχουν βρει τον τρόπο να ενσωματώσουν τα εργαλεία με θετικό αντίκτυπο στην παραγωγικότητα. Δεν αρκεί να εισάγεται μια τεχνολογία, πρέπει να αλλάξει όλη η οργάνωση της παραγωγής».
Ο Παναγιώτης Κυριακούλιας είναι Εθνικός Εμπειρογνώμονας στο Ευρωπαϊκό Ίδρυμα για τη Βελτίωση των Συνθηκών Διαβίωσης και Εργασίας (Eurofound). Πολιτικός επιστήμονας, με μεγάλη πορεία στην Ομοσπονδία Ιδιωτικών Υπαλλήλων Ελλάδας, από το Δουβλίνο όπου εργάζεται τώρα μας δίνει την εκτίμησή του για το πως η Τ.Ν. επηρεάζει την διεθνή και την ελληνική αγορά εργασίας. «Η ΤΝ δεν είναι από μόνη της καλή ή κακή. Το ζήτημα είναι ποιος τη χρησιμοποιεί και με ποιον σκοπό. Σήμερα οι Big Tech την αναπτύσσουν με ιλιγγιώδεις ρυθμούς και η χρήση της απλώνεται σχεδόν ανεξέλεγκτα: χωρίς καθαρούς κανόνες, χωρίς ουσιαστικό πολιτικό έλεγχο, χωρίς εγγυήσεις για τους εργαζόμενους. Στην αγορά εργασίας παγκοσμίως ήδη γίνεται εργαλείο περικοπών θέσεων εργασία, εντατικοποίησης και συνεχούς επιτήρησης: στόχοι, μετρήσεις, συνεχής παρακολούθηση της δουλειάς».
Όπως εξηγεί ο Κυριακούλιας, ήδη αρχίζουν να μειώνονται θέσεις εργασίας, στο διοικητικό και οικονομικό προσωπικό που βρίσκεται «στην πρώτη γραμμή», αλλά και σε επαγγέλματα όπως μεταφραστές, επιμελητές κειμένων, γραφίστες, συντάκτες/δημοσιογράφοι, επαγγελματίες υποτιτλισμού, μοντέρ και εκφωνητές. «Στην Ελλάδα ίσως η χρήση της Τ.Ν. αργήσει να γενικευτεί λόγω της δομής της οικονομίας», αναφέρει σημειώνοντας ωστόσο πως μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν πλήρη και ασφαλή στοιχεία για τις πραγματικές επιπτώσεις της στην οικονομία και στην εργασία.
- 40% της απασχόλησης βρίσκεται σε υψηλό κίνδυνο να αντικατασταθούν εργασίες από μηχανές και αυτοματοποιημένα συστήματα.
- 32% αντιμετωπίζει μεσαίο κίνδυνο και 28% σε χαμηλό.
ΠΗΓΗ: ΙΝΕ-ΓΣΕΕ
«Πρέπει να μιλήσουμε για ρυθμίσεις και πολιτικές», τονίζει ο Σμυρναίος. «Αυτό που θα μπορούσε να γίνει είναι να ενδυναμωθούν οι συλλογικές δομές των εργαζομένων με στόχο το τον εγγραμματισμό τους στην ΤΝ, αλλά και να διεκδικήσουν τα εργασιακά και τα ανθρώπινα δικαιώματα που σχετίζονται με αυτές τις τεχνολογίες. Πρέπει να διαμορφώσουμε καλύτερους μηχανισμούς ώστε τα προβλήματα να ανεβαίνουν από τη βάση προς μια ρυθμιστική αρχή και τους εργαζόμενους».
Η Συνομοσπονδία Ευρωπαϊκών Συνδικάτων διεκδικεί μια ειδική ευρωπαϊκή Οδηγία για την τεχνητή νοημοσύνη με κεντρικό αίτημα να κατοχυρωθεί η αρχή ότι ο άνθρωπος έχει τον έλεγχο, μας λέει ο Κυριακούλιας. Παράλληλα, όπως εξηγεί, ζητά ισχυρότερα συλλογικά δικαιώματα και ρόλο των εκπροσώπων των εργαζομένων στη ρύθμιση και εφαρμογή αυτών των τεχνολογιών. Επιδιώκει επίσης πλήρη διαφάνεια για το πότε και πώς χρησιμοποιούνται αλγόριθμοι στη δουλειά, καθώς και απαγόρευση παρεμβατικών πρακτικών παρακολούθησης που πλήττουν την ιδιωτικότητα και την αξιοπρέπεια. Ωστόσο, μάλλον φαίνεται οι διεκδικήσεις αυτές να πέφτουν σε τοίχο.
«Όλες οι ευρωπαϊκές εργοδοτικές οργανώσεις είναι κάθετα αντίθετες με οποιαδήποτε παρέμβαση που να ρυθμίζει στοιχειωδώς τη χρήση της ΤΝ, αναμασώντας τα γνωστά επιχειρήματα περί «υπερβολικής ρύθμισης», διάβρωση της ανταγωνιστικότητας κοκ.», λέει ο Κυριακούλιας. «Η έμφαση, κατά την άποψή τους, πρέπει να δοθεί σε ευρωπαϊκές δράσεις που θα στηρίξουν τις δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις στις δεξιότητες που χρειάζονται για την ανάπτυξη και αξιοποίηση της ΤΝ».
Η ΤΝ τρέχει ιλιγγιωδώς και το καλούνται να κάνουν κι οι εργαζόμενοι όχι μονάχα μαθαίνοντας γρήγορα τη χρήση των εργαλείων αλλά και διεκδικώντας λόγο και ρόλο στη χρήση τους. «Χωρίς συλλογική διαπραγμάτευση, οι εργοδότες θα επιβάλλουν ότι τους συμφέρει χωρίς καμία μέριμνα για τους εργαζόμενους», υπογραμμίζει ο Σμυρναίος. «Αν δεν υπάρχει ένα συλλογικό πλαίσιο κι ακολουθήσουμε την συνήθη ατομικιστική γραμμή, το αποτέλεσμα θα είναι τραγικό. Δέστε την μεγάλη απεργία στο Χόλυγουντ που έγινε για την χρήση ΤΝ – τα συνδικάτα κέρδισαν τη δημιουργία πρωτοκόλλων στις επιχειρήσεις και να υπάρχει συλλογική διαπραγμάτευση για το πως θα εισαχθεί αυτή η τεχνολογία. Και, παράλληλα, να επιβάλλουν κριτήρια προς όφελος των εργαζομένων και του περιβάλλοντος στις δημόσιες χρηματοδοτήσεις για τα data centers».
