Η ζέστη μπορεί να επηρεάζει ακόμη και το φύλο των μωρών που γεννιούνται. Αυτό δείχνει μια από τις μεγαλύτερες μέχρι σήμερα επιστημονικές έρευνες για το θέμα, η οποία δημοσιεύθηκε στο περιοδικό PNAS.
Η αναλογία φύλου στη γέννηση, δηλαδή πόσα αγόρια γεννιούνται σε σχέση με τα κορίτσια, αποτελεί εδώ και αιώνες αντικείμενο επιστημονικού ενδιαφέροντος. Σε φυσιολογικές συνθήκες η αναλογία είναι περίπου 103 έως 107 αγόρια για κάθε 100 κορίτσια. Για μεγάλο χρονικό διάστημα οι επιστήμονες θεωρούσαν ότι αυτή η αναλογία ήταν σχεδόν σταθερή και καθοριζόταν κυρίως από γενετικούς παράγοντες.
Ωστόσο, από τη δεκαετία του 1970 άρχισαν να εμφανίζονται στοιχεία που έδειχναν ότι κοινωνικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες μπορεί επίσης να επηρεάζουν το φύλο των παιδιών, κυρίως επειδή τα αρσενικά έμβρυα φαίνεται να είναι πιο ευάλωτα κατά τη διάρκεια της κύησης.
Η νέα μελέτη εξετάζει για πρώτη φορά σε τόσο μεγάλη κλίμακα την επίδραση της περιβαλλοντικής θερμοκρασίας στις γεννήσεις. Της έρευνας ηγήθηκαν επιστήμονες από το Τμήμα Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης με επικεφαλής την Jasmin Abdel Ghany, μεταδιδακτορική ερευνήτρια στο Nuffield College και συνεργάτιδα του Leverhulme Centre for Demographic Science.
Οι επιστήμονες ανέλυσαν δεδομένα από περισσότερες από 5 εκατομμύρια γεννήσεις σε 33 χώρες στην υποσαχάρια Αφρική και στην Ινδία. Τα στοιχεία προέρχονταν από 104 δημογραφικές και υγειονομικές έρευνες που πραγματοποιήθηκαν στο χρονικό διάστημα μεταξύ του 2000 και του 2022 και αφορούσαν περίπου 800.000 γυναίκες ηλικίας 15 έως 45 ετών.
Συνδυάζοντας αυτά τα δημογραφικά στοιχεία με ημερήσιες θερμοκρασίες από το σύστημα κλιματικών δεδομένων της National Oceanic and Atmospheric Administration, οι ερευνητές εξέτασαν το πώς η έκθεση στη ζέστη κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης επηρεάζει την αναλογία φύλου στη γέννηση. Για κάθε εγκυμοσύνη υπολογίστηκαν οι μέρες που είχαν συγκεκριμένα επίπεδα θερμοκρασίας κατά τη διάρκεια του 9μηνου της κύησης.
Τα αποτελέσματα έδειξαν μια σαφή τάση. Όταν οι μητέρες εκτίθενται σε περισσότερες ημέρες με μέγιστη θερμοκρασία πάνω από 20°C κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, μειώνεται η πιθανότητα να γεννηθεί αγόρι. Με άλλα λόγια, η αυξημένη θερμοκρασία φαίνεται να μετατοπίζει την αναλογία φύλου προς περισσότερα θηλυκά.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι το φαινόμενο οφείλεται σε έναν συνδυασμό βιολογικών και κοινωνικών μηχανισμών. Από βιολογική άποψη, η υψηλή θερμοκρασία μπορεί να προκαλέσει θερμικό στρες στο σώμα της εγκύου, το οποίο μπορεί να οδηγήσει σε αφυδάτωση, ορμονικές διαταραχές, φλεγμονώδεις αντιδράσεις ή μειωμένη ροή αίματος και οξυγόνου προς τον πλακούντα, αυξάνοντας τον κίνδυνο αυτόματης αποβολής, και σύμφωνα με την εξελικτική θεωρία του «ευαίσθητου αρσενικού», τα αρσενικά έμβρυα είναι πιο ευάλωτα σε δυσμενείς περιβαλλοντικές συνθήκες.
Μεγάλες διαφορές ανά περιοχή
Η έρευνα διαπίστωσε σημαντικές διαφορές ανάμεσα στις περιοχές που εξετάστηκαν. Στην υποσαχάρια Αφρική, η μείωση των γεννήσεων αγοριών συνδέεται κυρίως με την έκθεση σε υψηλές θερμοκρασίες στο πρώτο τρίμηνο της εγκυμοσύνης. Το μοτίβο αυτό είναι συμβατό με αυξημένη προγεννητική θνησιμότητα λόγω θερμικού στρες της μητέρας και εμφανίζεται πιο έντονα σε γυναίκες που ζουν σε αγροτικές περιοχές, έχουν χαμηλότερο μορφωτικό επίπεδο και έχουν ήδη γεννήσει πάνω από τέσσερα παιδιά.
Στην Ινδία, η ζέστη οδηγεί επίσης σε λιγότερες γεννήσεις αγοριών, αλλά ο μηχανισμός είναι αποτέλεσμα συμπεριφοράς και όχι καθαρά βιολογικός. Σε περιοχές της Ινδίας με ισχυρή πολιτισμική προτίμηση για αγόρια (ιδιαίτερα στον Βορρά), η αναλογία των φύλων ιστορικά είναι στρεβλωμένη προς τα αγόρια λόγω της πρακτικής των επιλεκτικών αμβλώσεων που στοχεύουν θηλυκά έμβρυα. Σε ορισμένες περιοχές, κυρίως στις βόρειες πολιτείες έχουν καταγραφεί ακόμη και 116 αγόρια για κάθε 100 κορίτσια.
Οι ερευνητές ανακάλυψαν ότι όταν η ακραία ζέστη χτυπά κατά τη διάρκεια του δεύτερου τριμήνου - το παράθυρο κατά το οποίο το φύλο του εμβρύου μπορεί να προσδιοριστεί αξιόπιστα με υπερήχους - ο αριθμός των γεννήσεων αγοριών μειώνεται. Η ζέστη διαταράσσει την καθημερινή ζωή, περιορίζοντας την κινητικότητα, μειώνοντας την παραγωγή εισοδήματος και δημιουργώντας εμπόδια στην πρόσβαση σε κλινικές. Ωστόσο, επειδή οι οικογένειες δεν μπορούν εύκολα να έχουν πρόσβαση ή να αντέξουν οικονομικά τις επιλεκτικές αμβλώσεις κατά τη διάρκεια των καυσώνων, περισσότερα θηλυκά έμβρυα επιβιώνουν μέχρι την κύηση. Αυτό εξισορροπεί ακούσια την αναλογία των φύλων, πράγμα που σημαίνει ότι γεννιούνται αναλογικά λιγότερα αρσενικά.
Οι μεγαλύτερες αλλαγές στην Ινδία παρατηρήθηκαν σε μεγαλύτερης ηλικίας μητέρες και σε οικογένειες με πολλά παιδιά και ιδιαίτερα σε αυτές που δεν είχαν ακόμη αποκτήσει γιο, κυρίως στις βόρειες πολιτείες όπου η προτίμηση στα αγόρια είναι ισχυρότερη.
Η υψηλή θερμοκρασία επηρεάζει και την οικονομία
Ένα ακόμη σημαντικό εύρημα της μελέτης είναι ότι η επίδραση της θερμοκρασίας εμφανίζεται και σε σχετικά μέτρια επίπεδα ζέστης. Ακόμη και θερμοκρασίες γύρω στους 20°C φαίνεται να επηρεάζουν την αναλογία φύλου, γεγονός που υποδηλώνει ότι το γυναικείο σώμα μπορεί να βιώνει θερμικό στρες και σε επίπεδα θερμοκρασίας που δεν θεωρούνται απαραίτητα ακραία.
Παράλληλα, οι επιστήμονες διαπιστώνουν ότι η επίδραση αυτή δεν διαφέρει σημαντικά ανάμεσα σε διαφορετικές κλιματικές ζώνες, κάτι που δείχνει ότι το θερμικό στρες στην εγκυμοσύνη μπορεί να λειτουργεί με παρόμοιο τρόπο σε διαφορετικά περιβάλλοντα.
Η επικεφαλής της έρευνας, Jasmin Abdel Ghany, σημειώνει ότι η ακραία ζέστη δεν αποτελεί μόνο περιβαλλοντικό ή οικονομικό πρόβλημα, αλλά και μια σημαντική απειλή για τη δημόσια υγεία. Όπως επισημαίνει, η θερμοκρασία μπορεί να επηρεάζει θεμελιώδεις διαδικασίες της ανθρώπινης αναπαραγωγής, την επιβίωση των εμβρύων, καθώς και τον οικογενειακό προγραμματισμό.
Αναφέρει επίσης ότι η ζέστη δεν επηρεάζει ισότιμα τον παγκόσμιο πληθυσμό. Γυναίκες με λιγότερους οικονομικούς πόρους και όσες ζουν σε πιο ευάλωτα περιβάλλοντα φαίνεται να επηρεάζονται περισσότερο, γεγονός που ενδέχεται να ενισχύσει τις ανισότητες υγείας σε έναν κόσμο που γίνεται όλο και θερμότερος.
Παρότι η μελέτη έχει ορισμένους περιορισμούς, όπως η έλλειψη πλήρων στοιχείων για τη διάρκεια κάθε εγκυμοσύνης ή για άλλους περιβαλλοντικούς παράγοντες όπως η υγρασία και η διατροφή, θεωρείται μία από τις πιο ολοκληρωμένες έρευνες που έχουν γίνει μέχρι σήμερα για τη σχέση της θερμοκρασίας με την αναλογία φύλου μωρών που γεννιούνται.
Καθώς ο πλανήτης θερμαίνεται εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής, η προστασία της υγείας των μητέρων και η δυνατότητα πρόσβασης των γυναικών σε υπηρεσίες υγείας αναμένεται να παίξουν καθοριστικό ρόλο στον περιορισμό των επιπτώσεων της ζέστης στην ανθρώπινη αναπαραγωγή και στη διατήρηση της ισορροπίας του παγκόσμιου πληθυσμού μελλοντικά.
