Λίγο πριν τον πρώτο ημιτελικό της 70ής Eurovision, η διοργάνωση βρίσκεται στη μεγαλύτερη κρίση της ιστορίας της.
Πέντε χώρες έχουν αποσυρθεί από τον φετινό διαγωνισμό, πρώην νικητές έχουν επιστρέψει τα τρόπαιά τους, ενώ έρευνα των New York Times αποκαλύπτει τώρα μια κρατική επιχείρηση επιρροής που εξελίσσεται παράλληλα με τον διαγωνισμό εδώ και χρόνια - επιβεβαιώνοντας τη σχετική φημολογία των δύο τελευταίων ετών.
Νωρίτερα φέτος αρκετοί δημόσιοι ραδιοτηλεοπτικοί οργανισμοί εξέτασαν σοβαρά το ενδεχόμενο μποϊκοτάζ, ενώ αυξήθηκαν και οι πιέσεις προς την EBU να αποκλείσει τη χώρα από τον διαγωνισμό.
Η κρίση αυτή εξελίχθηκε παράλληλα με τη διεθνή κατακραυγή για τον πόλεμο στη Γάζα, αλλά εν μέσω έντονων αντιδράσεων για το televoting του Ισραήλ.
Το Ισραήλ είναι μέλος της Ευρωπαϊκής Ραδιοτηλεοπτικής Ένωσης (EBU) από το 1973 και έκτοτε συμμετέχει αδιάλλειπτα στη Eurovision, έχοντας κερδίσει τέσσερις φορές. Οι πρώτες αντιδράσεις ξεκίνησαν παράλληλα με τις καταγγελίες για εγκλήματα πολέμου στη Γάζα.
Στον διαγωνισμό του 2024 στο Μάλμε, σημειώθηκαν μαζικές διαδηλώσεις έξω από το στάδιο - με συμμετοχή περίπου 15.000 ατόμων - ενώ για πρώτη φορά αυξήθηκαν οι πιέσεις για αποκλεισμό του Ισραήλ από την διοργάνωση. Η EBU αρνήθηκε, επικαλούμενη πολιτική ουδετερότητα, κάτι που ωστόσο είχε «ξεχάσει» όταν αποφάσιζε τον αποκλεισμό της Ρωσίας το 2022.
Το Ισραήλ συμμετείχε, κατέλαβε την 5η θέση και η ένταση προσωρινά υποχώρησε - μέχρι που εμφανίστηκαν ζητήματα με τη διαδικασία της ψηφοφορίας.
Κατηγορίες για χειραγώγηση του televoting
Μετά τις κατηγορίες για χειραγώγηση της ψηφοφορίας το 2024, ο διαγωνισμός του 2025 στη Βασιλεία υπήρξε ακόμη πιο αμφιλεγόμενος.
Πέρυσι υπηρεσία της ισραηλινής κυβέρνησης πραγματοποίησε καμπάνια για τη συμμετοχή του Ισραήλ που συγκέντρωσε εκατομμύρια προβολές, σύμφωνα με το Eurovision News Spotlight, τη μονάδα fact-checking και ανάλυσης ανοιχτών πηγών της EBU.
Σύμφωνα με το BBC, «επίσημοι λογαριασμοί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που συνδέονται με την ισραηλινή κυβέρνηση, συμπεριλαμβανομένου του λογαριασμού του πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου, καλούσαν τον κόσμο να ψηφίσει τον εκπρόσωπό της έως και 20 φορές, το μέγιστο που επέτρεπε ο διαγωνισμός».
Το Ισραήλ κατέλαβε... την πρώτη θέση στη δημόσια τηλεψηφοφορία, ενώ παραλίγο να κερδίσει τον διαγωνισμό.
Έρευνα των New York Times που δημοσιεύθηκε χθες - αφού οι δημοσιογράφοι Mara Hvistendahl και Alex Marshall μίλησαν με περισσότερα από 50 άτομα και εξέτασαν εσωτερικά έγγραφα της Eurovision - κατέληξε ότι υπήρξε μια «καλά οργανωμένη εκστρατεία της κυβέρνησης Νετανιάχου που αξιοποίησε τη Eurovision ως εργαλείο ήπιας ισχύος, αλλά και ένας "μυστικοπαθής" φορέας ανίκανος να αντιδράσει».
Ο τίτλος της εφημερίδας - «Πώς το Ισραήλ μετέτρεψε τη σκηνή της Eurovision σε εργαλείο ήπιας ισχύος» - αποτελεί την πιο εύγλωττη διατύπωση όσων καταγγέλλονται τα τελευταία δύο χρόνια.
Πώς να κερδίσεις την Eurovision με μερικές εκατοντάδες ψήφους
Οι προσπάθειες του Ισραήλ να επηρεάσει την ψηφοφορία της Eurovision ξεκίνησαν χρόνια νωρίτερα. Ακόμη και πριν η διαμάχη για την ψηφοφορία γίνει δημόσια, οικονομικά στοιχεία δείχνουν ότι το Ισραήλ δαπάνησε τουλάχιστον 1 εκατομμύριο δολάρια σε καμπάνιες προβολής, διαφημίσεις και οργανωμένη κινητοποίηση ψηφοφόρων.
Μέρος αυτών των χρημάτων προήλθε από το γραφείο «δημοσίων σχέσεων» του Νετανιάχου, ένας ευφημισμός για την προώθηση των ισραηλινών συμφερόντων στο εξωτερικό.
Κάπου εδώ ας σημειωθεί ότι οι κυβερνήσεις δεν επιτρέπεται να παρεμβαίνουν στην ψηφοφορία. Η Eurovision είναι διαγωνισμός για δημόσιους ραδιοτηλεοπτικούς φορείς και τραγουδιστές, όχι για κυβερνήσεις.
Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, στο Μάλμε η ισραηλινή κυβέρνηση δαπάνησε περισσότερα από 800.000 δολάρια σε διαφήμιση, ενώ μια καταχώριση δαπανών από το γραφείο «hasbara» του πρωθυπουργού αποκάλυψε επίσης ότι είχε διαθέσει κονδύλια για την «προώθηση ψήφων».
Δημοσιογράφοι του φινλανδικού ραδιοτηλεοπτικού φορέα Yle αποκάλυψαν, παράλληλα, πως πέρυσι στη Βασιλεία η ισραηλινή κυβέρνηση είχε αγοράσει διαδικτυακές διαφημίσεις σε πολλές γλώσσες, καλώντας τον κόσμο να ψηφίσει την Yuval Raphael, με έως και 20 ψήφους.
Τα στοιχεία για εκείνον τον διαγωνισμό δεν είναι διαθέσιμα, όμως η καμπάνια του Ισραήλ ήταν ευρύτερη και πιο συντονισμένη από ό,τι στο Μάλμε.
Ο διευθυντής της Eurovision, Μάρτιν Γκριν, παραδέχτηκε ότι οι ενέργειες του Ισραήλ πέρυσι ήταν «υπερβολικές», αλλά επέμεινε πως δεν συνέβαλαν στην απρόσμενη δεύτερη θέση της χώρας.
Η έρευνα των New York Times, ωστόσο, διαπίστωσε ότι η εκστρατεία θα μπορούσε εύκολα να έχει αλλάξει το αποτέλεσμα του διαγωνισμού.
Η ισραηλινή εκπρόσωπος κέρδισε το televoting σε χώρες όπου οι δημοσκοπήσεις δείχνουν πως δεν υπάρχει συμπάθεια για το Τελ Αβίβ. Ανάλυση ψήφων δείχνει ότι σε ορισμένες χώρες θα αρκούσαν μερικές εκατοντάδες άνθρωποι για να αλλάξει η δημόσια ψηφοφορία, κάτι που με τη σειρά του μπορεί να επηρεάσει το τελικό αποτέλεσμα λόγω του συστήματος ψηφοφορίας του διαγωνισμού.
Δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι το Ισραήλ, όπως υπέθεσαν ορισμένοι φαν της Eurovision, χρησιμοποίησε bots ή άλλες μυστικές τακτικές για να χειραγωγήσει την ψηφοφορία.
Οι διοργανωτές έχουν κρατήσει τα πλήρη δεδομένα της ψηφοφορίας αυστηρά απόρρητα, ακόμη και από τους ίδιους τους εθνικούς ραδιοτηλεοπτικούς φορείς. Αντιμέτωποι με απειλές από συμμάχους του Ισραήλ ότι θα αποχωρήσουν από τον διαγωνισμό, υποβάθμισαν δημόσια την εκστρατεία ψηφοφορίας του Ισραήλ και δεν προχώρησαν ποτέ σε πλήρη έρευνα.
Στη συνέχεια προκήρυξαν ψηφοφορία για την παραμονή του Ισραήλ στον διαγωνισμό και έπετα την ακύρωσαν απότομα. Αποθάρρυναν τους ραδιοτηλεοπτικούς φορείς από το να μιλούν σε δημοσιογράφους.
«Η ισραηλινή κυβέρνηση έχει ουσιαστικά οικειοποιηθεί τη Eurovision», δήλωσε ο Στέφαν Γιον Χάφσταϊν, πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης της Ισλανδίας.
Η αγορά διαφημίσεων και ο συντονισμός μηνυμάτων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν είναι παράνομες ενέργειες. Η Eurovision είναι, άλλωστε, απλώς ένας μουσικός διαγωνισμός - έστω και ο μεγαλύτερος στον κόσμο. Όμως, ενώ οι κυβερνήσεις συχνά προσπαθούν να αξιοποιήσουν τη δημοσιότητα των καλλιτεχνών τους, καμία κυβερνητική εκστρατεία δεν ήταν τόσο εκτεταμένη και αμφιλεγόμενη όσο αυτή του Ισραήλ.
«Η φωνή του Ισραήλ πρέπει να ακούγεται παντού», είχε δηλώσει πέρυσι ο ισραηλινός πρόεδρος Ισαάκ Χέρτσογκ, έχοντας θέσει το ζήτημα του μποϊκοτάζ σε συναντήσεις με παγκόσμιους ηγέτες. «Πρέπει να συμμετέχουμε, να υψώνουμε τη σημαία μας ψηλά και να φέρνουμε τους καλύτερους καλλιτέχνες στη Eurovision».
Η καθυστερημένη αντίδραση της EBU και η αποχώρηση των πέντε
Σε μια προσπάθεια να αποκαταστήσουν τυχόν «αδικίες» του συστήματος ψηφοφορίας του διαγωνισμού, τα μέλη της EBU συνεδρίασαν στη Γενεύη τον Δεκέμβριο του περασμένου έτους. Οι συγκεντρωμένοι ραδιοτηλεοπτικοί φορείς ψήφισαν ένα πακέτο νέων κανόνων: το μέγιστο όριο ψήφων ανά μέθοδο πληρωμής μειώθηκε στο μισό, από 20 σε 10, αυξήθηκε ο αριθμός των μελών των επιτροπών και εισήχθησαν νέα μέτρα που αποθαρρύνουν ρητά τις καμπάνιες προώθησης που υποστηρίζονται από κυβερνήσεις ή κυβερνητικούς φορείς.
Μια ευρεία πλειοψηφία, περίπου τα δύο τρίτα των μελών, ψήφισε ότι αυτές οι αλλαγές ήταν επαρκείς και ότι δεν χρειαζόταν ξεχωριστή ψηφοφορία για τη συμμετοχή του Ισραήλ, σύμφωνα με το Eurovision World. Ο διαγωνισμός του 2026 θα προχωρούσε όπως είχε προγραμματιστεί.
Πέντε ραδιοτηλεοπτικοί φορείς - RTÉ (Ιρλανδία), AVROTROS (Ολλανδία), RTVSLO (Σλοβενία), RÚV (Ισλανδία) και RTVE (Ισπανία) - θεώρησαν ότι το πακέτο ήταν ανεπαρκές και ανακοίνωσαν την αποχώρησή τους.
Την περασμένη Παρασκευή, οπότε και πρωκυκλοφόρησαν προωθητικά βίντεο σε 13 γλώσσες με τη συμμετοχή του εκπροσώπου του Ισραήλ για το 2026, Noam Bettan, το Τελ Αβίβ καλούσε και πάλι ρητά τους θεατές να χρησιμοποιήσουν και τις δέκα ψήφους τους υπέρ του Ισραήλ.
Η EBU παρενέβη για να ξεκαθαρίσει πως η συγκεκριμένη τακτική παραβιάζει τους κανόνες και το πνεύμα του διαγωνισμού.
*Με πληροφορίες από το Forbes και τους New York Times
