Σχεδόν όλοι οι άνθρωποι βλέπουν κατά καιρούς εφιάλτες ή πολύ έντονα όνειρα, ιδιαίτερα σε περιόδους άγχους, στρες ή μεγάλων αλλαγών στη ζωή τους.
Ωστόσο, σύμφωνα με ειδικούς, ορισμένα ασυνήθιστα ή ανησυχητικά όνειρα ίσως αποτελούν ένα πρώιμο προειδοποιητικό σημάδι ασθένειας, ακόμη και πριν εμφανιστούν τα πρώτα σωματικά συμπτώματα.
Οι ψυχολόγοι υποστηρίζουν ότι αυτά τα λεγόμενα «πρόδρομα όνειρα» μπορεί να εμφανίζονται όταν ο εγκέφαλος αντιλαμβάνεται πολύ μικρές βιολογικές αλλαγές στο σώμα, στα αρχικά στάδια μιας ασθένειας.
Πώς το σώμα μας στέλνει σήμα στον εγκέφαλο για την ασθένεια
Η θεωρία λέει ότι όταν ξεκινά μια λοίμωξη ή κάποια διαταραχή, το σώμα στέλνει διακριτικά εσωτερικά σήματα στον εγκέφαλο πριν εμφανιστούν εμφανή συμπτώματα. Ο εγκέφαλος αντιλαμβάνεται ότι κάτι δεν λειτουργεί σωστά.
Κατά τη διάρκεια του ύπνου REM, δηλαδή του σταδίου του ύπνου στο οποίο βλέπουμε τα περισσότερα όνειρα, ο εγκέφαλος επεξεργάζεται αυτά τα σήματα και «σκανάρει» το σώμα για ενδείξεις προβλημάτων.
Τα σήματα αυτά επεξεργάζονται σε περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με τα συναισθήματα και την αντίληψη απειλής, όπως η αμυγδαλή. Η αμυγδαλή παίζει σημαντικό ρόλο στην ανίχνευση κινδύνου όταν είμαστε ξύπνιοι.
Αν ο εγκέφαλος αντιληφθεί κάποια απειλή, μπορεί να δημιουργήσει συμβολικές ή ανησυχητικές εικόνες στα όνειρα, που αντικατοπτρίζουν τις εσωτερικές αλλαγές στο σώμα, ακόμη και πριν υπάρξει κάποια ιατρική διάγνωση.
Ο καθηγητής Patrick McNamara, ειδικός στον ύπνο από την Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου της Βοστώνης, εξηγεί:
«Ο εγκέφαλος παρακολουθεί συνεχώς τα σήματα από τα εσωτερικά όργανα του σώματος, ώστε να διατηρείται η ισορροπία των φυσιολογικών μας λειτουργιών».
Σύμφωνα με τον ίδιο, ορισμένα χαρακτηριστικά στα όνειρα μπορεί να εμφανίζονται πριν εκδηλωθούν τα πρώτα συμπτώματα μιας ασθένειας.
Κατά τη διάρκεια του ύπνου REM, ο εγκέφαλος συγκεντρώνει και συνδυάζει όλες αυτές τις πληροφορίες από το σώμα, δημιουργώντας ουσιαστικά μια «εικόνα» της εσωτερικής του κατάστασης.
Η σχέση ονείρων και υγείας από την αρχαιότητα
Η σύνδεση μεταξύ ονείρων και υγείας δεν είναι καινούργια. Στην Αρχαία Ελλάδα, οι ασθενείς επισκέπτονταν ειδικούς ναούς που ονομάζονταν Ασκληπιεία. Εκεί συμμετείχαν σε τελετουργίες και κοιμόντουσαν στον ιερό χώρο, ελπίζοντας να δουν ένα όνειρο που θα τους καθοδηγούσε στη θεραπεία τους.
Η πρόσφατη θεωρητική εργασία του καθηγητή McNamara, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Frontiers, αποτελεί μία από τις πρώτες προσπάθειες να εξηγηθεί με βιολογικό τρόπο πώς τα όνειρα θα μπορούσαν να προηγούνται μιας ασθένειας.
Ο ίδιος ελπίζει ότι η ιδέα αυτή θα οδηγήσει σε μεγαλύτερες και πιο μακροχρόνιες επιστημονικές μελέτες.
Τι δείχνουν μέχρι τώρα οι έρευνες
Τα στοιχεία μέχρι σήμερα προέρχονται από μελέτες σε νευρολογικές παθήσεις, όπως η νόσος Πάρκινσον και η άνοια.
Μια έρευνα του 2017 σε περισσότερα από 1.200 άτομα με διαταραχή συμπεριφοράς ύπνου REM, έδειξε ότι μέσα σε 12 χρόνια από τη διάγνωση της διαταραχής, το 73% ανέπτυξε Πάρκινσον ή άνοια.
Άλλες επιστημονικές ανασκοπήσεις υποδεικνύουν ότι τα όνειρα μπορεί να λειτουργούν ως προειδοποιητικό σημάδι και για άλλες παθήσεις, όπως:
- γαστρεντερικά προβλήματα
- πνευμονικές ασθένειες
- γυναικολογικές παθήσεις
- οδοντικά προβλήματα
- αρθρίτιδα
Μια μικρή μελέτη του 2015 ανέφερε ότι σε ορισμένες περιπτώσεις τα προειδοποιητικά όνειρα εμφανίστηκαν πριν από τη διάγνωση καρκίνου του μαστού. Το 83% των γυναικών περιέγραψε τα όνειρα εκείνης της περιόδου ως πιο ζωντανά, έντονα ή ρεαλιστικά από τα συνηθισμένα.
Παρόλα αυτά, οι ειδικοί τονίζουν ότι τα προδρομικά όνειρα δεν συνδέονται μόνο με σοβαρές ασθένειες. Μπορεί να προηγούνται ακόμη και μιας απλής γρίπης ή ενός κρυολογήματος.
Ποια όνειρα θεωρούνται πιθανά «σήματα»
Ο καθηγητής McNamara υποστηρίζει ότι ορισμένα επαναλαμβανόμενα μοτίβα εμφανίζονται συχνά σε όνειρα που σχετίζονται με απειλές για την υγεία.
Για παράδειγμα:
- κάποιος επιτίθεται ή δείχνει ανεξήγητη επιθετικότητα προς τον ονειρευόμενο
- εμφανίζονται άγνωστοι άνδρες που προκαλούν αίσθημα απειλής
- εμφανίζονται έντομα ή παράσιτα
Μια μελέτη του 2022 που ανέλυσε 2.888 όνειρα ανθρώπων που αργότερα διαγνώστηκαν με Covid-19 έδειξε ότι τις ημέρες πριν από τη διάγνωση πολλοί ανέφεραν όνειρα με σκουλήκια ή δαγκώματα φιδιών.
Ο καθηγητής πιστεύει ότι το πόσο έντονη ή απειλητική είναι η εμπειρία στο όνειρο ίσως βοηθά να ξεχωρίσουμε τα όνειρα που σχετίζονται με πιθανή ασθένεια από εκείνα που προκαλούνται απλώς από στρες.
Χρειάζεται περισσότερη έρευνα
Παρά τα ενδιαφέροντα ευρήματα, ο καθηγητής McNamara τονίζει ότι η θεωρία βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο και χρειάζεται πολύ περισσότερη επιστημονική έρευνα για να επιβεβαιωθεί.
Στο μέλλον, ωστόσο, η ιδέα ίσως βρει εφαρμογές στην ιατρική. Για παράδειγμα, θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την παρακολούθηση αλλαγών στα όνειρα ατόμων που βρίσκονται σε υψηλό κίνδυνο ψυχικών κρίσεων.
Έρευνες δείχνουν ότι άνθρωποι με αυτοκτονικές σκέψεις συχνά βιώνουν έντονα και απειλητικά όνειρα τις εβδομάδες πριν από μια απόπειρα.
Σε μια μελέτη του 2022 σε 89 ασθενείς, το 80% ανέφερε αλλαγές στα όνειρά του τους μήνες πριν από την απόπειρα αυτοκτονίας.
Ο καθηγητής φαντάζεται ότι στο μέλλον ίσως υπάρξουν συσκευές τεχνητής νοημοσύνης που θα καταγράφουν και θα αναλύουν τα όνειρα, ειδοποιώντας τους γιατρούς όταν εντοπίζονται επικίνδυνα μοτίβα.
Ωστόσο, όπως τονίζει:
«Προς το παρόν έχουμε μόνο τη θεωρία. Χρειαζόμαστε μεγάλες επιστημονικές μελέτες για να αποδειχθεί αν πράγματι τα όνειρα μπορούν να λειτουργήσουν ως πρώιμο σύστημα προειδοποίησης για την υγεία».
