Για πρώτη φορά στην ιστορία της αστρονομίας, το Διαστημικό Τηλεσκόπιο Hubble της NASA κατέγραψε άμεσα εικόνες καταστροφικών συγκρούσεων αστεροειδών σε άλλο πλανητικό σύστημα, προσφέροντας πολύτιμα στοιχεία για τον σχηματισμό και την εξέλιξη των πλανητών. Οι παρατηρήσεις αφορούν το κοντινό άστρο Fomalhaut, που βρίσκεται σε απόσταση 25 ετών φωτός από τη Γη, ενώ τα ευρήματα δημοσιεύτηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Science.
Ο Fomalhaut είναι ένας από τους λαμπρότερους αστέρες του νυχτερινού ουρανού και βρίσκεται στον αστερισμό Piscis Austrinus, γνωστό και ως Νότιο Ιχθύ. Μεγαλύτερος και φωτεινότερος από τον Ήλιο, έχει προσελκύσει εδώ και χρόνια το ενδιαφέρον των επιστημόνων λόγω των εντυπωσιακών φωτεινών δακτυλίων σκόνης που τον περιβάλλουν.
Το 2008, οι αστρονόμοι είχαν ανακοινώσει την πιθανή ανίχνευση ενός εξωπλανήτη, του λεγόμενου Fomalhaut b. Μεταγενέστερες παρατηρήσεις, ωστόσο, έδειξαν ότι επρόκειτο για ένα νέφος σκόνης που δημιουργήθηκε από σύγκρουση πλανητοειδών. Το αντικείμενο αυτό ονομάστηκε τελικά Fomalhaut cs1 (circumstellar source 1 δηλαδή περιαστρική πηγή 1).
Οι νέες εικόνες του Hubble αποκάλυψαν πλέον και ένα δεύτερο φωτεινό σημείο στην ίδια περιοχή, το Fomalhaut cs2, το οποίο ερμηνεύεται επίσης ως νέφος θραυσμάτων από σύγκρουση δύο μεγάλων σωμάτων.
“Αυτή είναι σίγουρα η πρώτη φορά που βλέπω ένα σημείο φωτός να εμφανίζεται από το πουθενά σε ένα εξωπλανητικό σύστημα,” δήλωσε ο επικεφαλής ερευνητής Παύλος Κάλας, καθηγητής στο Τμήμα Αστρονομίας του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια στο Berkeley και συνεργαζόμενος Ερευνητής στο Ινστιτούτο Αστροφυσικής του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ). “…Απουσιάζει από όλες τις προηγούμενες εικόνες του Hubble, πράγμα που σημαίνει ότι μόλις γίναμε μάρτυρες μιας βίαιης σύγκρουσης μεταξύ δύο τεράστιων αντικειμένων και ενός τεράστιου νέφους θραυσμάτων, διαφορετικού από οτιδήποτε υπάρχει σήμερα στο δικό μας Ηλιακό Σύστημα. Καταπληκτικό!”
{https://www.youtube.com/watch?v=8fJRP8AQZzQ&t=2s }
Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί το γεγονός ότι δύο τόσο σπάνια φαινόμενα καταγράφηκαν στον ίδιο χώρο μέσα σε μόλις δύο δεκαετίες. Σύμφωνα με παλαιότερα θεωρητικά μοντέλα, τέτοιες συγκρούσεις αναμένονταν μία φορά κάθε 100.000 χρόνια ή και σπανιότερα. Παρόλα αυτά, τα cs1 και cs2 εμφανίζονται σε κοντινή απόσταση μεταξύ τους, κατά μήκος του εσωτερικού τμήματος του εξωτερικού δίσκου θραυσμάτων του Fomalhaut.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι τα σώματα που συγκρούστηκαν είχαν διάμετρο περίπου 30 χιλιομέτρων. «Αυτό μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι στο σύστημα του Fomalhaut περιφέρονται περίπου 300 εκατομμύρια παρόμοια αντικείμενα», εξηγεί ο καθηγητής Mark Wyatt από το Πανεπιστήμιο του Cambridge.
{https://www.youtube.com/watch?v=LJw8tqM2b4g&t=1s}
Η ανακάλυψη έχει σημαντικές επιπτώσεις και για τις μελλοντικές αποστολές άμεσης απεικόνισης εξωπλανητών, καθώς τέτοια νέφη σκόνης μπορούν εύκολα να συγχέονται με πραγματικούς πλανήτες. «Το Fomalhaut cs2 μοιάζει ακριβώς με έναν εξωηλιακό πλανήτη που αντανακλά το φως του άστρου του», σημειώνει ο Κάλας, προειδοποιώντας ότι μεγάλα νέφη σκόνης μπορεί να “μεταμφιέζονται” σε πλανήτες για πολλά χρόνια.
Οι αστρονόμοι έχουν ήδη εξασφαλίσει επιπλέον χρόνο παρατήρησης με το Hubble για την παρακολούθηση της εξέλιξης του cs2 τα επόμενα τρία χρόνια, ενώ το Διαστημικό Τηλεσκόπιο James Webb θα χρησιμοποιηθεί για τη μελέτη της σύστασης και του μεγέθους των κόκκων σκόνης, καθώς και για την αναζήτηση παγωμένου νερού στο νέφος.
Ο Παύλος Κάλας είναι καθηγητής στο University of California, Berkeley, και από το 2019 Research Fellow του Ινστιτούτου Αστροφυσικής του ΙΤΕ, ενισχύοντας τη διεθνή παρουσία του Ινστιτούτου σε κορυφαίες αστρονομικές ανακαλύψεις.
