Το Βελιγράδι είναι η τέταρτη πιο μολυσμένη πόλη της Σερβίας και ένα από τα πιο μολυσμένα μέρη στον κόσμο. Οι σταθμοί παραγωγής ενέργειας κυρίως, αλλά και οι σόμπες και τα αυτοκίνητα μολύνουν τον αέρα, ο οποίος μυρίζει έντονα άνθρακα και καυσαέρια. Τα υψηλά επίπεδα του CO₂ και η μόλυνση από τα αιωρούμενα μικροσωματίδια δεν αντιμετωπίζονται επαρκώς. Υπάρχουν πολύ λίγοι χώροι πρασίνου και το έδαφος είναι μολυσμένο. Όλα αυτά επηρεάζουν αρνητικά την υγεία και την ποιότητα ζωής των ανθρώπων. Η Σερβία είχε το υψηλότερο επίπεδο θανάτων που σχετίζονται με τη ρύπανση στην Ευρώπη το 2019, σύμφωνα με μελέτη της GAHP.
Μόλις τον Μάρτιο του 2021 η Σερβία ψήφισε τον πρώτο κλιματικό νόμο για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Και ακριβώς τον Σεπτέμβριο του ίδιου χρόνου ήρθε να βοηθήσει ένα πρωτότυπο «υγρό δέντρο», που σχεδιάστηκε για να απορροφά τόσο CO₂ όσο απορροφούν δυο δεκάχρονα δέντρα μαζί ή όσο 200 m2 γκαζόν!
Το «υγρό δέντρο» ονομάζεται LIQUID 3 και δεν είναι τίποτε άλλο από έναν «αστικό φωτοβιοαντιδραστήρα» που αξιοποιεί τη δύναμη των μικροφυκών για την αποτελεσματική απομάκρυνση του CO2 από την ατμόσφαιρα και την παραγωγή O2 και βιομάζας.
«Το LIQUID3 είναι ο μόνος καθαριστής αέρα που απομακρύνει αποτελεσματικά το CO2, τα μικροσωματίδια PM, τα βαρέα μέταλλα και άλλους ρύπους από τον αέρα και ταυτόχρονα παράγει O2 και βιομάζα που μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως βιολίπασμα», αναφέρεται στον ιστότοπο του έργου. Η ικανότητα απομάκρυνσης των παραπάνω ρύπων φτάνει τα 3000 κυβικά μέτρα πλήρως καθαρισμένου αέρα ανά μήνα. Η ικανότητα του συστήματος να εξαλείφει τα μικροσωματίδια PM είναι ιδιαίτερα αξιοσημείωτη για χρήση σε εσωτερικούς χώρους (σταθμοί μετρό, εμπορικά κέντρα, χώροι στάθμευσης).
Ουσιαστικά το σύστημα αποτελείται από μια γυάλινη δεξαμενή 600 λίτρων τοποθετημένη σε ένα χαλύβδινο πλαίσιο που είναι γεμάτη με μικροφύκη, τα οποία χρησιμοποιούν τη φωτοσύνθεση για να μετατρέψουν το CO2 σε οξυγόνο και να το επιστρέψουν στην ατμόσφαιρα, με την ίδια διαδικασία που κάνουν τα δέντρα και άλλα φυτά, συλλέγοντας ενέργεια από το ηλιακό φως και χρησιμοποιώντας χλωροφύλλη. Αυτά τα μικροφύκη δεν είναι τίποτα άλλο από μονοκύτταρους οργανισμούς γλυκού νερού που βρίσκονται σε λίμνες στη Σερβία, που μπορούν να αναπτυχθούν μέσα σε νερό βρύσης και να αντέξουν σε υψηλές και σε χαμηλές θερμοκρασίες.
Επειδή τα φύκια μπορούν να φωτοσυνθέτουν πιο γρήγορα από τα φυτά, είναι και πιο αποτελεσματικά στο φιλτράρισμα του αέρα. Επιπλέον, σε ορισμένες πόλεις, η ατμοσφαιρική ρύπανση είναι τόσο έντονη που τα δέντρα δυσκολεύονται να αναπτυχθούν, ενώ τα φύκια τείνουν να είναι πιο ανθεκτικά και να μην «ενοχλούνται» από τη ρύπανση.
«Τα μικροφύκη παρουσιάζουν 10-50 φορές υψηλότερη απόδοση στη δέσμευση άνθρακα από τα χερσαία φυτά και παράγουν το 50% όλου του O2 στην ατμόσφαιρα», λέει ο Σπασόγιεβιτς.
Όλα τα υλικά της κατασκευής προορίζονται να είναι βιώσιμα και ανακυκλώσιμα. Τα «υγρά δέντρα» έχουν επίσης σχεδιαστεί για να είναι πολυλειτουργικά σε έναν αστικό χώρο, παρέχοντας χώρο για κάθισμα, ηλιακό φωτισμό τη νύχτα και θύρα φόρτισης, όπου μπορεί οποιοσδήποτε περαστικός να φορτίσει το κινητό του. Το ηλιακό πάνελ που διαθέτει παρέχει επίσης ηλεκτρική ενέργεια στην αντλία που ‘ρουφάει’ τον μολυσμένο εξωτερικό αέρα στο γυάλινο κουτί.
To LIQUID3 έχει επιφάνεια μόλις 2 m2 και εγκαθίσταται μέσα σε μία ημέρα σε οποιαδήποτε επιφάνεια. Η συντήρηση είναι απλή και απαιτεί 90 λεπτά μία φορά το μήνα ή κάθε 45 μέρες για την αντικατάσταση του νερού και τη συλλογή βιομάζας. Το 95% του νερού αφαιρείται και το υπόλοιπο 5% χρησιμεύει ως θρεπτικό μέσο για τον επόμενο κύκλο. Τα συλλεγόμενα φύκια μπορούν στη συνέχεια να χρησιμοποιηθούν ως βιολίπασμα για δημόσια πάρκα, στην επεξεργασία λυμάτων ή για την παραγωγή βιοκαυσίμων. Με αυτόν τον τρόπο, το CO₂ παραμένει δεσμευμένο και περνάει στο έδαφος.
«Το βασικό μας κίνητρο ήταν να μεταφράσουμε την έρευνα σε άμεση χρήση και όφελος για την κοινωνία», λέει στο Dnews, ένας από τους εμπνευστές της συσκευής, ο βιοφυσικός Ιβάν Σπασόγιεβιτς που εργάζεται στο Ινστιτούτο
Διεπιστημονικών Βιολογικών Ερευνών, στο Πανεπιστήμιο του Βελιγραδίου διευκρινίζοντας πως ο στόχος της ερευνητικής ομάδας δεν είναι να αντικαταστήσει τα δέντρα, αλλά να χρησιμοποιήσει αυτό το σύστημα για να γεμίσει εκείνες τις αστικές περιοχές όπου δεν υπάρχει καθόλου χώρος για φύτευση δέντρων.
«Ο στόχος μας ήταν να αναπτυχθεί μια εναλλακτική αντίληψη για το πρασίνισμα που να είναι συμβατή με τον αστικό χώρο», προσθέτει.
Όπως λέει ο ίδιος το σύστημα αναπτύχθηκε για να ταιριάζει σε περιβάλλοντα που δεν μπορούν να φιλοξενήσουν αρκετά δέντρα και γκαζόν. «Αυτό συμβαίνει σε πολλές πόλεις ή γειτονιές λόγω του κλίματος, του περιορισμένου χώρου ή της έντονης ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Τέτοιες πόλεις ή δήμοι αναζητούν ενεργά λύσεις όπως το Liquid3».
Αντί να περιμένει κάποιος χρόνια για να μεγαλώσει ένα δέντρο, το LIQUID3 μπορεί να εγκατασταθεί άμεσα. Οι άνθρωποι μπορούν να χαλαρώνουν στο σημείο περιμένοντας μια συνάντηση ή να φορτίσουν τα κινητά τους. Η κατασκευή δεν επηρεάζεται από τις καιρικές συνθήκες και παραμένει λειτουργική ακόμα και κατά τη διάρκεια του χειμώνα.
Οι περισσότεροι κάτοικοι του Βελιγραδίου έχουν δεχτεί ευχάριστα αυτή την καινοτομία, ενώ άλλοι εξακολουθούν να είναι επιφυλακτικοί. Το πρόβλημα έγκειται κυρίως στην προτίμησή τους στο αληθινό αστικό πράσινο. Κάποιοι μάλιστα υποστήριξαν ότι τα «υγρά δέντρα» έγιναν κυρίως για αισθητικούς λόγους ή ως έκφραση τέχνης. Ωστόσο, οι δημιουργοί του LIQUID3 επαναλαμβάνουν διαρκώς ότι ο κύριος στόχος δεν είναι η αντικατάσταση των δέντρων, αλλά η επίτευξη της ίδιας ωφελιμότητας σε μέρη όπου δεν μπορούν να φυτευτούν φυσικά δέντρα.
«Η πρώτη μονάδα Liquid3 λειτουργεί συνεχώς για πάνω από 4 χρόνια σε απαιτητικό αστικό περιβάλλον χωρίς καμία δυσλειτουργία ή ζημιά. Ευαισθητοποιήσαμε το κοινό σχετικά με την ατμοσφαιρική ρύπανση στα αστικά περιβάλλοντα, τις εναλλακτικές έννοιες του πρασίνου και τις λύσεις που βασίζονται στη φύση σε όλο τον κόσμο. Λάβαμε τεράστιο αριθμό ερωτημάτων και ενδιαφέρον από τα μέσα ενημέρωσης», λέει ο Ιβάν Σπασόγιεβιτς.
Ο επιστήμονας μαζί με ειδικούς στην αρχιτεκτονική, τον πολεοδομικό σχεδιασμό και τη βιοτεχνολογία, συνεχίζει να διερευνά το πρωτότυπο και τους μελλοντικούς τρόπους ενσωμάτωσής του μέσα στον αστικό ιστό (ως παγκάκι ή ως στάση λεωφορείου), αξιοποιώντας αποτελεσματικά τον περιορισμένο χώρο. Εν τω μεταξύ, άλλες χώρες έχουν επίσης εκφράσει ενδιαφέρον. Ωστόσο, θα χρειαστεί ακόμη αρκετός χρόνος μέχρι το Liquid 3 να μπορέσει να μπει σε μαζική παραγωγή.
«Έχουμε εγκαταστήσει μονάδες στο Κατάρ, το Ουζμπεκιστάν και σύντομα στην Ουγγαρία. Η Ελλάδα είναι κατάλληλη επίσης, και εργαζόμαστε ενεργά για πιθανές συνεργασίες στη χώρα σας», σημειώνει ο Σπασόγιεβιτς.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η ιδέα έλαβε το Βραβείο Καινοτομίας στο Climate Smart Urban Development Innovation Challenge που διοργανώθηκε από το Πρόγραμμα Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών στη Σερβία.
{https://www.youtube.com/watch?v=inXF5JjdyHQ&t=14s}
