Η τεχνητή νοημοσύνη έχει ήδη χρησιμοποιηθεί για να διαβάσει καμένους ρωμαϊκούς πάπυρους, αλλά ένα νέο σύστημα προχωρά πολύ παραπέρα. Μπορεί να συμπληρώσει τις λέξεις που λείπουν από αρχαίες ρωμαϊκές επιγραφές χαραγμένες σε μνημεία και σε καθημερινά αντικείμενα, καθώς και να τις τοποθετήσει σωστά στον χρόνο και στον τόπο.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη συχνά εισάγει σφάλματα στην ανάλυση ακόμη και απλών σύγχρονων κειμένων, επομένως υπάρχουν ανησυχίες ότι η υπερβολική εξάρτηση από αυτήν μπορεί να διαστρεβλώσει αντί να ενισχύσει την κατανόησή μας για την ιστορία. Ωστόσο, αρκετοί ιστορικοί έχουν περιγράψει την τεχνολογία ως δυνητικά «μετασχηματιστική» στη μελέτη των γεγονότων του παρελθόντος.
Το νέο σύστημα, που ονομάζεται «Αινείας», εμπνευσμένο από τον γιό της Θεάς Αφροδίτης, θα μπορούσε να επιταχύνει τον ρυθμό με τον οποίο οι ιστορικοί «συναρμολογούν» κομμάτια του παρελθόντος μέσα από αρχαία κείμενα.
«Οι σημαντικές ανακαλύψεις σε αυτόν τον πολύ δύσκολο τομέα συνήθως βασίζονται στη μνήμη, την υποκειμενική κρίση και την εικασία/προαίσθηση μεμονωμένων μελετητών, υποστηριζόμενες από παραδοσιακές, εγκυκλοπαιδικές βάσεις δεδομένων. Ο Αινείας ανοίγει εντελώς νέους ορίζοντες», σχολιάζουν ερευνητές στο BBC.
Οι αρχαίες επιγραφές είναι συνήθως ελλιπείς ή άγνωστης προέλευσης και χρονολογίας, και συχνά συμβαίνουν και τα τρία μαζί. Οι ιστορικοί προσπαθούν να συμπληρώσουν τα κενά αντλώντας στοιχεία από κείμενα που είναι παρόμοια ως προς τη διατύπωση, τη γραμματική, την εμφάνιση και το πολιτισμικό πλαίσιο, που ονομάζονται “parallels” (παράλληλα). Οι αρχαίες επιγραφές τείνουν να είναι τυποποιημένες, έτσι ώστε οι ιστορικοί να μπορούν συχνά να συμπεράνουν τι λέει το τμήμα που λείπει από μια πρόταση.
Οι επιγραφές είναι οι πρώτες μορφές γραφής. Είναι τόσο πολύτιμες για τους ιστορικούς επειδή προσφέρουν στοιχεία από πρώτο χέρι για αρχαίες ιστορίες, γλώσσες και κοινωνίες, αλλά υποβαθμίζονται με την πάροδο των αιώνων και η ερμηνεία τους είναι σαν να λύνεις ένα γιγάντιο παζλ με δεκάδες χιλιάδες κομμάτια, εκ των οποίων το 90% είναι χαμένο.
Η Δρ. Thea Sommerschield, ιστορικός στο Πανεπιστήμιο του Νότιγχαμ, η οποία ανέπτυξε τον «Αινεία» σε συνεργασία με τον επικεφαλής της Google Deepmind, Yannis Assael, αυτοματοποιεί τη διαδικασία, εντοπίζοντας ανάλογες επιγραφές με αυτές που μελετώνται, ένα κρίσιμο βήμα για την τοποθέτηση των κειμένων στο κατάλληλο πλαίσιο, και προτείνοντας λέξεις για να καλύψουν τα κενά στα φθαρμένα και κατεστραμμένα αντικείμενα.
Το εργαλείο «Αινείας» χρησιμοποιεί μια τεράστια βάση δεδομένων με σχεδόν 200.000 γνωστές επιγραφές, που ανέρχονται σε 16 εκατομμύρια χαρακτήρες, συμπεριλαμβανομένων εικόνων, και χρησιμοποιεί ένα προσεκτικά σχεδιασμένο σύστημα τεχνητής νοημοσύνης για να ανασύρει μια σειρά από σχετικές ιστορικές παραλληλίες, ώστε να υποστηρίξει το έργο των ιστορικών, σύμφωνα με τον Δρα. Assael.
«Αυτό που δεν μπορεί να κάνει ο ιστορικός είναι να αξιολογήσει αυτές τις παραλληλίες σε λίγα δευτερόλεπτα, σε δεκάδες χιλιάδες επιγραφές, και εκεί είναι που η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να βοηθήσει», συμπληρώνει στο BBC.
Η ομάδα δοκίμασε το σύστημα στη χρονολόγηση ενός διάσημου ρωμαϊκού κειμένου στον Ναό του Αυγούστου στην Άγκυρα της Τουρκίας, γνωστό ως η «βασίλισσα των επιγραφών» λόγω της σημασίας του για την κατανόηση της ρωμαϊκής ιστορίας. Το Res Gestae Divi Augusti συντάχθηκε από τον πρώτο Ρωμαίο αυτοκράτορα, Αύγουστο και περιγράφει τη ζωή και τα επιτεύγματά του. Η χρονολόγησή του αμφισβητείται έντονα μεταξύ των ιστορικών.
Ο «Αινείας» περιόρισε τις επιλογές σε δύο, σε μια πρώτη και πιθανότερη μεταξύ 10 και 20 μ.Χ. και σε μια δεύτερη, λιγότερο πιθανή, από το 10 έως το 1 π.Χ. Αυτός ο χρονικός περιορισμός απέδειξε την ακρίβεια του συστήματος, καθώς οι περισσότεροι ιστορικοί συμφωνούν ότι αυτά τα δύο είναι τα πιθανότερα ενδεχόμενα.
Όταν το σύστημα δοκιμάστηκε από 23 ιστορικούς, ο ένας από αυτούς που χρησιμοποίησε τον «Αινεία» κατέληξε σε ακριβέστερα αποτελέσματα από ό,τι θα έκανε το σύστημα μόνο του ή μεμονωμένα ένας ιστορικός.
«Ο «Αινείας» όχι μόνο επιτάχυνε το έργο των ιστορικών, αλλά αποκάλυψε επίσης παραλληλίες που δεν είχαν εντοπιστεί προηγουμένως», σύμφωνα με τη Thea Sommerschield.
«Και αυτή είναι η μελλοντική αξία του, όχι μόνο για να κάνουμε αυτό που κάνουμε πιο γρήγορα και καλύτερα, αλλά και για να κάνουμε πράγματα που δεν είχαμε σκεφτεί να κάνουμε νωρίτερα».
Η ερμηνεία κειμένων, ακόμη και σύγχρονων, με τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να παρουσιάζει σφάλματα, επομένως υπάρχει ανησυχία ότι θα μπορούσαν να γίνουν λάθη. Ωστόσο, σύμφωνα με τον Δρα. Ασαέλ, ο «Αινείας» είναι ένα εργαλείο που καθοδηγεί τους ιστορικούς, δεν τους αντικαθιστά.
«Αναγνωρίζουμε ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να μην είναι σε θέση να τα κάνει όλα σωστά πάντα και δεν νομίζω ότι οι ιστορικοί θα εργαστούν με αυτή την προσδοκία», είπε ο ίδιος, προσθέτοντας ότι είναι δουλειά των ιστορικών να ζυγίζουν τις προβλέψεις του «Αινεία» και να αποφασίζουν ποια έχει περισσότερο νόημα.
