Φονικοί ιοί, τεχνητή νοημοσύνη, ακραία καιρικά φαινόμενα, ψυχική υγεία, είναι μόνο μερικά από τα πιεστικά ζητήματα στα οποία οι κυβερνήσεις χρειάζονται την επιστήμη για να προσαρμόσουν τις πολιτικές τους. Ωστόσο, τα συστήματα που συνδέουν τους επιστήμονες με τους πολιτικούς δυσλειτουργούν, σύμφωνα με μια έρευνα του Nature σε περίπου 400 ειδικούς στην πολιτική της επιστήμης σε όλο τον κόσμο. Το 80% αυτών κρίνει είτε ανεπαρκές (‘φτωχό’) είτε αποσπασματικό το σύστημα παροχής επιστημονικών συμβουλών, ενώ το 70% ισχυρίζεται ότι οι κυβερνήσεις δεν χρησιμοποιούν συστηματικά τέτοιες συμβουλές.Πέντε χρόνια αφότου η πανδημία COVID-19 αποκάλυψε τη σημασία των ισχυρών δεσμών μεταξύ επιστημόνων και υπευθύνων χάραξης πολιτικής, οι προκλήσεις για την παροχή επιστημονικών συμβουλών έχουν αυξηθεί.
Ωστόσο, η παραπληροφόρηση και η ψευδοεπιστήμη απειλεί να ‘θάψει’ την έγκυρη επιστημονική πληροφορία, ενώ το αντιεπιστημονικό κίνημα διαβρώνει την εμπιστοσύνη στους ειδικούς και στα στοιχεία - ένα φαινόμενο που οι επιστήμονες ανησυχούν ότι θα επιδεινωθεί κατά τη δεύτερη προεδρία του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος έχει επανειλημμένα αγνοήσει ή διαστρεβλώσει στοιχεία από την έρευνα.Η έρευνα του Nature, η οποία πραγματοποιήθηκε πριν από τις εκλογές στις ΗΠΑ τον Νοέμβριο, μαζί με περισσότερες από 20 συνεντεύξεις, αποκάλυψε πού βρίσκονται μερικά από τα μεγαλύτερα εμπόδια στην παροχή επιστημονικών συμβουλών.
Το 80% των ερωτηθέντων πιστεύει ότι οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής δεν κατανοούν επαρκώς την επιστήμη, αλλά και το 73% θεωρεί ότι οι ερευνητές δεν αντιλαμβάνονται πώς λειτουργεί η πολιτική. Φαίνεται πως ζούμε μια εποχή επανεφεύρεσης και εξέλιξης και στην παροχή επιστημονικών συμβουλών. Για παράδειγμα, η Φινλανδία είναι μια χώρα που πειραματίζεται με διαφορετικά μοντέλα παροχής επιστημονικών συμβουλών, ενώ πολλές ομάδες, συμπεριλαμβανομένης της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών των ΗΠΑ στην Ουάσιγκτον, προσπαθούν να επιταχύνουν την παροχή συμβουλών ώστε να ταιριάζουν με τον γρήγορο ρυθμό με τον οποίο εργάζονται οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής ή να ενσωματώσουν αντικρουόμενες απόψεις.
Πέρυσι, ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών, Αντόνιο Γκουτέρες ίδρυσε μια Επιστημονική Συμβουλευτική Επιτροπή.Πολλοί ειδικοί στον τομέα λένε ότι τα συστήματα παροχής επιστημονικών συμβουλών χρειάζονται περαιτέρω αλλαγές. Η αντιμετώπιση θεμάτων όπως η ψυχική υγεία των νέων, η μετανάστευση και οι αντιδράσεις στην κλιματική αλλαγή απαιτούν διαφορετικούς τρόπους λειτουργίας, λέει ο Peter Gluckman, πανεπιστημιακός και πρώην επικεφαλής επιστημονικός σύμβουλος του πρωθυπουργού της Νέας Ζηλανδίας. Ποιοι συμβουλεύουν; Μεμονωμένες προσωπικότητες ή εθνικές ακαδημίες επιστημών κατέχουν σε διάφορες χώρες κεντρικό συμβουλευτικό ρόλο.
Οι Εθνικές Ακαδημίες Επιστημών, Μηχανικής και Ιατρικής στην Ουάσιγκτον αποτελούν βασικό πυλώνα του συστήματος παροχής επιστημονικών συμβουλών των ΗΠΑ, μαζί με το Γραφείο Επιστημών και Τεχνολογικής Πολιτικής του Λευκού Οίκου και τον διευθυντή του, ο οποίος συμβουλεύει τον πρόεδρο. Υπάρχουν επίσης μυριάδες άλλοι τρόποι με τους οποίους η έρευνα φτάνει στα κατώτερα κυβερνητικά στελέχη των ΗΠΑ.
«Δεν υπάρχει “ένα μέγεθος που ταιριάζει σε όλους”, αναφορικά με τον τρόπο παροχής επιστημονικών συμβουλών, λέει ο Chagun Basha, επικεφαλής επιστημονικός σύμβουλος της Κυβέρνησης της Ινδίας, ο οποίος εδρεύει στο Bengalaru. Κάθε χώρα έχει εξελίξει το δικό της σύστημα, διαμορφωμένο από την ιστορία, τον πολιτισμό και τις κρίσεις που έχει αντιμετωπίσει. Η Ιαπωνία διαθέτει το Συμβούλιο Επιστήμης, Τεχνολογίας και Καινοτομίας, μεταξύ άλλων μέσων παροχής συμβουλών. Η Κίνα έχει την Κινεζική Ακαδημία Επιστημών. Η Χιλή έχει ad hoc επιτροπές, ενώ τουλάχιστον οι μισές χώρες του κόσμου δεν διαθέτουν συστήματα παροχής επιστημονικών συμβουλών, αν και μπορεί να έχουν άλλους τρόπους για να φέρουν επιστημονικά στοιχεία στην πολιτική.Αλλά τα συστήματα παροχής επιστημονικών συμβουλών έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό: πολλά άτομα που συμμετέχουν σε αυτά πιστεύουν ότι δεν κάνουν για αυτή τη δουλειά. Το 78% των ερωτηθέντων στην έρευνα του Nature πιστεύουν ότι οι σύμβουλοι επιστήμης δεν έχουν επιρροή στην κυβέρνηση και το 68% ότι οι κυβερνήσεις έχουν έλλειμα επιστημονικής γνώσης που θα τους βοηθήσει να απαντήσουν σε ερωτήματα πολιτικής.
Πηγή: UNSPLASH
Αλλά και ο ίδιος ο ορισμός της επιστημονικής συμβουλής είναι ασαφής. Για ορισμένους, η παροχή συμβουλών περιορίζεται στους επίσημους μηχανισμούς, όπως οι εθνικές ακαδημίες επιστημών, ενώ άλλοι χρησιμοποιούν τον όρο χαλαρά για να αναφερθούν σε οποιονδήποτε τρόπο με τον οποίο η έρευνα φτάνει στην πολιτική, συμπεριλαμβανομένων των δεξαμενών σκέψης και πολλών γραφειοκρατών. «Ακόμη και οδηγοί ταξί είναι καλοί στο να δίνουν συμβουλές επιστήμης», σχολιάζει με καυστικό τρόπο ο Rémi Quirion, επικεφαλής επιστημονικός σύμβουλος του Κεμπέκ στον Καναδά.Τι έδειξε η έρευναΗ έρευνα του Nature για τις επιστημονικές συμβουλές στάλθηκε σε περίπου 6.000 άτομα σε όλο τον κόσμο, με τα περισσότερα από αυτά να συμπεριλαμβάνονται στη λίστα e-mail του International Network for Governmental Science Advice (INGSA), το οποίο εδρεύει στη Νέα Ζηλανδία. Περίπου οι μισοί από τους ερωτηθέντες εργάζονταν στην έρευνα και οι μισοί σε κυβέρνηση ή σε μια συμβουλευτική ομάδα. Όλοι ρωτήθηκαν σχετικά με την ποιότητα των συνηθισμένων επιστημονικών συμβουλών προς τις κυβερνήσεις και ειδικά με τις συμβουλές κατά τη διάρκεια μιας κρίσης όπως η πανδημία COVID-19.
Σε συνεντεύξεις, οι ειδικοί είπαν ότι η πανδημία ήταν ένα βασικό σημείο καμπής στον τομέα παροχής επιστημονικών συμβουλών, επειδή δοκίμασε αυτά τα συστήματα και αποκάλυψε τα δυνατά και τα αδύνατα σημεία τους. Στην έρευνα, οι απόψεις για το αποτέλεσμα ήταν μικτές. Σχεδόν το 60% των συμμετεχόντων είπε ότι οι επιστημονικές συμβουλές χρησιμοποιήθηκαν με επιτυχία στη χάραξη πολιτικής για την πανδημία στη χώρα τους, αλλά το ένα τέταρτο αυτής της ομάδας είπε επίσης ότι οι αποτυχίες στις επιστημονικές συμβουλές συνέβαλαν σημαντικά στους υπερβολικούς θανάτους από COVID-19, οι οποίοι ανήλθαν σε περισσότερους από 21 εκατομμύρια το 2021–2022, σύμφωνα με μια εκτίμηση.
Τον Σεπτέμβριο του 2020, καθώς ο αριθμός των νεκρών αυξανόταν, ο ερευνητής Roger Pielke στο Πανεπιστήμιο του Κολοράντο ξεκίνησε ένα έργο που ονομάζεται Αξιολόγηση Επιστημονικών Συμβουλών σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης πανδημίας. Περισσότεροι από 100 ερευνητές βοήθησαν σε περιπτωσιολογικές μελέτες επιστημονικών συμβουλευτικών μηχανισμών κυβερνήσεων από τη Σουηδία έως το Χονγκ Κονγκ.
Το πρώτο συμπέρασμα, λέει ο Pielke, ήταν ότι «κανείς δεν κατάλαβε πραγματικά σωστά τι συνέβαινε», ενώ το δεύτερο ότι οι ΗΠΑ φάνηκαν ιδιαίτερα κακές. Το ότι η επιστήμη δεν έφτανε σε κορυφαίους πολιτικούς των ΗΠΑ ήταν ολοφάνερο αφού ο τότε πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έκανε δηλώσεις που δεν υποστήριζαν την επιστήμη. Για παράδειγμα, δήλωνε ότι το φάρμακο κατά της ελονοσίας υδροξυχλωροκίνη θα μπορούσε να θεραπεύσει την COVID-19, με τον Άντονι Φάουτσι, να τρέχει να τον διαψεύσει.Κατά τον Pielke, η COVID-19 εξέθεσε την έλλειψη ενός συμβουλευτικού μηχανισμού υψηλού επιπέδου για την ενημέρωση της αμερικανικής κυβέρνησης, κάτι αντίστοιχου με την Επιστημονική Συμβουλευτική Ομάδα του Ηνωμένου Βασιλείου για καταστάσεις έκτακτης ανάγκης (SAGE), για παράδειγμα.
«Δεδομένου ότι οι ΗΠΑ είναι ο κολοσσός της επιστημονικής έρευνας στον κόσμο, είναι μια συγκλονιστική παράλειψη», λέει. Σε παγκόσμιο επίπεδο, η πανδημία έδειξε ότι πολλά συστήματα παροχής επιστημονικών συμβουλών απλώς «σέρνονται» σε μια κρίση.
