Ολόκληρος ο κόσμος παρακολούθησε ζωντανά από τους τηλεοπτικούς δέκτες του τα θυρανοίξια της Παναγιάς των ΠαρισίωνΠαναγιάς των Παρισίων, την ιστορικότερη στιγμή της επαναλειτουργίας του εμβληματικού αυτού χριστιανικού ναού. Και ενώ οι περισσότεροι επισκέπτες και τηλεθεατές θαύμασαν την ανακατασκευασμένη οροφή του καθεδρικού ναού και τη λαμπερή λιθοδομή, στο παρασκήνιο μια τεράστια επιστημονική επιχείρηση παρήγαγε εκπληκτικές γνώσεις για το παρελθόν του, που θα βοηθήσουν το μέλλον του.
«Ο κυματισμός αυτού του έργου φτάνει πολύ πέρα από την Παναγία των Παρισίων», είπε στο Science ο Livio De Luca, διευθυντής ερευνών στο Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών της Γαλλίας (CNRS), τον μεγαλύτερο οργανισμό βασικών επιστημών της Ευρώπης. Οι προσπάθειες περίπου 175 επιστημόνων από δεκάδες ιδρύματα, συνέχισε, «παρέχουν ένα πρότυπο μελέτης και άλλων σημείων πολιτιστικής κληρονομιάς, ιδιαίτερα εκείνων που αντιμετωπίζουν περίπλοκες προκλήσεις στη διατήρησή τους».
{https://x.com/Reuters/status/1865559417791369530}
Στις 15 Απριλίου 2019, μια πυρκαγιά που ξέσπασε εξαιτίας βραχυκυκλώματος κατέστρεψε μεγάλο μέρος της ξύλινης και μολυβένιας οροφής της Παναγίας των Παρισίων, αλλά και το υπέροχο κωδωνοστάσιο της. Η φωτιά «ήταν αδιανόητη», λέει η χημικός Martine Regert, διευθύντρια ερευνών στο CNRS. «Αλλά μετά από το πρώτο σοκ, γρήγορα συνειδητοποιήσαμε ότι η υλική απώλεια ορισμένων τμημάτων του κτιρίου δεν θα έπρεπε να επιδεινωθεί από την έλλειψη των επιστημονικών δεδομένων που περιείχαν», προσθέτει. «Τα συναισθήματά μας γρήγορα μας κινητοποίησαν προς την έρευνα».
{https://x.com/EmmanuelMacron/status/1865475875082322166}
Μέσα σε λίγες μέρες, η Regert και τρεις διευθυντές από το CNRS και το Υπουργείο Πολιτισμού σύστησαν μια διεπιστημονική ‘dream team’ για να συλλέξει ό,τι μπορούσε από τα διασωθέντα υλικά του ναού και να αποφανθεί σχετικά με τη γρήγορη αποκατάστασή του, την οποία ο Γάλλος Πρόεδρος Emmanuel Macron υποσχέθηκε να ολοκληρώσει μέχρι φέτος. Αυτές οι προσπάθειες περιλάμβαναν μια ανάλυση από μια ομάδα με επικεφαλής τον Thierry Zimmer, στο Εργαστήριο Ιστορικών Μνημείων (LRMH), μερικών από τα 10.000 κομμάτια απανθρακωμένου ξύλου από τις βελανιδιές της Notre Dame, που ανασύρθηκαν από τα συντρίμμια της στέγης και τα δοκάρια στήριξης.
Με βάση την αναλογία των ισοτόπων στροντίου-88 και στροντίου-86, μαζί με τα επίπεδα ασβεστίου και μαγνησίου που λήφθηκαν από το έδαφος των δέντρων, μια ομάδα με επικεφαλής την Alexa Dufraisse του Εθνικού Μουσείου Φυσικής Ιστορίας οριοθέτησε μια περιοχή με παρόμοιο προφίλ ορυκτών που εκτείνεται σε εκατοντάδες χιλιόμετρα γύρω από την Παναγία των Παρισίων από την οποία πρέπει να προήλθε η ξυλεία κατά τη διάρκεια της κατασκευής, η οποία ξεκίνησε τον 12 ο αιώνα (1163). Η αποκατάσταση της καμένης οροφής απαιτούσε ξυλεία από περισσότερες από 1500 βελανιδιές.
Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν επίσης αυτά τα απανθρακωμένα κομμάτια ξύλου για να ανοίξουν ένα παράθυρο στις τοπικές κλιματικές συνθήκες κατά τη διάρκεια της Μεσαιωνικής Θερμής Περιόδου της Ευρώπης, η οποία διήρκεσε περίπου από το 950 έως το 1250, σύμφωνα με στοιχεία από το λεκανοπέδιο του Παρισιού, τη χαμηλή περιοχή που αποτελεί μεγάλο τμήμα του βόρειου μισού της Γαλλίας.
Η γεωχημικός Valérie Daux του Πανεπιστημίου Paris-Saclay και η διδακτορική της φοιτήτρια Diane du Boisgueheneuc, ανέλυσαν την κυτταρίνη στα δείγματα ξύλου για να εντοπίσουν αλλαγές με την πάροδο του χρόνου στα επίπεδα των ισοτόπων άνθρακα-13 και οξυγόνου-18, τα οποία είναι ενδεικτικά για τις διακυμάνσεις της θερμοκρασίας και της υγρασίας. Μόνο τα εσωτερικά μέρη ορισμένων κορμών που υπέστησαν ζημιά από τη φωτιά μπορούσαν να αναλυθούν, αλλά οι επιστήμονες συνδυάζοντας αυτά τα δεδομένα με κάποια δεδομένα από δύο αβαεία κοντά στο Παρίσι που χτίστηκαν περίπου την ίδια εποχή με την Παναγία των Παρισίων, μπόρεσαν να αποκτήσουν μια εικόνα των κλιματικών συνθηκών σε μια περίοδο περισσότερων από 200 ετών (από το 980 έως το 1180). Προς έκπληξή τους μάλιστα, διαπίστωσαν ότι η περιοχή του Παρισιού δεν ήταν τόσο ζεστή όσο είχε δείξει η μελέτη των δέντρων. Τώρα αναζητούν μια εξήγηση για την ασυμφωνία.
{https://x.com/anne_aymard/status/1865668730216157544}
Τα μέλη της ομάδας του Zimmer ανακάλυψαν επίσης 1000 παλέτες με πέτρινα και μεταλλικά αντικείμενα. Ήταν σε μεγάλο βαθμό αδύνατη η ανακύκλωση αυτών των διασωθέντων υλικών έτσι ώστε να χρησιμοποιηθούν στις εργασίες αποκατάστασης, καθώς είχαν καταστραφεί ή αποδυναμωθεί από την έντονη πυρκαγιά. Αλλά τα συντρίμμια «έπαιξαν κεντρικό ρόλο στην κατανόηση της δομής της Παναγίας των Παρισίων και στην αποκατάσταση», λέει ο De Luca
Για παράδειγμα, ο αρχαιολόγος Cédric Moulis του Πανεπιστημίου της Λωρραίνης ανασυναρμολόγησε με κόπο δεκάδες σφηνοειδείς πέτρες που ονομάζονται «voussoirs» οι οποίες ανακτήθηκαν από την κατεστραμμένη θολωτή οροφή για να συγκεντρώσει πληροφορίες για τις μηχανικές τους ιδιότητες. Αυτό επέτρεψε στους αρχιτέκτονες που ανακατασκεύασαν τον καθεδρικό ναό να διασφαλίσουν ότι οι νέοι θόλοι θα έχουν παρόμοια αντοχή στις δυνάμεις όπως οι θόλοι πριν από τη φωτιά, λέει ο Stéphane Morel, μηχανολόγος μηχανικός στο Πανεπιστήμιο του Bordeaux.
Άλλες έρευνες επικεντρώθηκαν στις πιθανές επιπτώσεις στην υγεία της ίδιας της πυρκαγιάς. Περίπου 285 τόνοι τοξικού μολύβδου έλιωσαν σε θερμοκρασίες άνω των 1000°C. Σχεδόν 1 τόνος μολύβδου σκέπασε σαν ένα κίτρινο αεροζόλ πολλά μέρη του Παρισιού, ανέφεραν η χημικός του LRMH Aurélia Azéma και οι συνεργάτες της τον Οκτώβριο στο Science of the Total Environment. Όμως, το 2021, η Περιφερειακή Υπηρεσία Υγείας του Ile-de-France διαπίστωσε ότι ο μόλυβδος από τη φωτιά της Notre Dame δεν αύξησε τα επίπεδα μολύβδου στο αίμα 1222 παιδιών που είχαν εξεταστεί σε μολυσμένες περιοχές.
Ακόμη και επιστήμονες που δεν συμμετείχαν στην προσπάθεια αποκατάστασης θα μπορούν σύντομα να διεξαγάγουν τη δική τους έρευνα στον καθεδρικό ναό, χάρη στη δημιουργία ενός «ψηφιακού διδύμου» της Παναγίας των Παρισίων. Ο πόρος περιλαμβάνει περισσότερες από 1 εκατομμύριο φωτογραφίες και περισσότερες από 5000 τρισδιάστατες σαρώσεις των πάντων, από τα ‘voussoirs’ μέχρι τα θραύσματα ενός κουφώματος του 13ου αιώνα - ένα χώρισμα μέσα στον ναό που προφανώς είχε κατεδαφιστεί και θαφτεί κάτω από το δάπεδο του καθεδρικού ναού αιώνες αργότερα.
Θα περιέχει επίσης πληθώρα δεδομένων από μελέτες που καλύπτουν την αρχιτεκτονική, την αρχαιολογία, την επιστήμη των υλικών και άλλους τομείς. Ο De Luca, ο οποίος ηγείται της προσπάθειας, λέει ότι το ψηφιακό δίδυμο της Notre Dame θα ανοίξει στη διεθνή ερευνητική κοινότητα το 2025 για να «συμβάλει στην πρόοδο της επιστήμης στο πεδίο της πολιτιστικής κληρονομιάς που γεφυρώνει επιστημονικούς κλάδους για να διασυνδέσει το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον».
