Το Αριστείο Μποδοσάκη 2024 απονέμεται στο πεδίο των Θετικών Επιστημών στη Χρύσα Κουβελιώτου, Καθηγήτρια Αστροφυσικής στο Τμήμα Φυσικής του Columbian College of Arts and Sciences στο George Washington University και στο πεδίο των Ιατροβιολογικών Επιστημών στον Νεκτάριο Ταβερναράκη, Καθηγητή Μοριακής Βιολογίας Συστημάτων στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Κρήτης, Πρόεδρο του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας, και Πρόεδρο του European Institute of Innovation and Technology.
Τα δύο Αριστεία Μποδοσάκη θα απονείμει η Α.Ε. η Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κατερίνα Σακελλαροπούλου σε Τελετή που θα πραγματοποιηθεί στο Ζάππειο Μέγαρο, την Τρίτη 25 Ιουνίου 2024.
Ο θεσμός του Αριστείου Μποδοσάκη ξεκίνησε το 2002 και επανέρχεται ανανεωμένος, 13 χρόνια μετά τις τελευταίες βραβεύσεις, με μια νέα Επιτροπή Αριστείου, αποτελούμενη από οκτώ ξένους επιστήμονες διεθνούς κύρους και με τις υψηλότερες διακρίσεις στον τομέα τους παγκοσμίως, κάτοχοι Βραβείων Nobel, Spinoza και ACM Turing και εξέχοντα μέλη επιστημονικών ακαδημιών σε διεθνές επίπεδο. Κάθε διετία, απονέμονται δύο Αριστεία, τα οποία συνοδεύονται από χρηματικό έπαθλο €100.000 έκαστο, και αφορούν σε δύο επιστημονικά πεδία. Φέτος τα Αριστεία απονέμονται στα πεδία των Θετικών και των Ιατροβιολογικών Επιστημών.
Το Αριστείο Μποδοσάκη 2024 στις Θετικές Επιστήμες στη Χρύσα Κουβελιώτου
Η διεθνώς καταξιωμένη αστροφυσικός Χρύσα Κουβελιώτου με θητεία άνω των 25 ετών στη NASA έχει συνεισφέρει ουσιαστικά και συστηματικά κατά τη διάρκεια της πορείας της στη βαθύτερη κατανόηση των παροδικών ουράνιων φαινομένων. Η έρευνά της στο πεδίο της Αστροφυσικής Υψηλών Ενεργειών και ειδικότερα η μελέτη φαινομένων που σχετίζονται με τις μαύρες τρύπες, τους αστέρες νετρονίων και τις εκλάμψεις ακτίνων γάμμα διεύρυνε τη γνώση και κατανόηση των ουράνιων φαινομένων.
Ως μεταδιδακτορική ερευνήτρια στη NASA ανακάλυψε, μελετώντας δεδομένα μίας αποστολής στον ήλιο, τα πρώτα φαινόμενα που στη συνέχεια αναγνωρίστηκαν ως Μάγναστρα (Magnetars), αστέρες νετρονίων με ακραία μαγνητικά πεδία.
Στη συνέχεια προσκλήθηκε στη NASA/MSFC για να εργαστεί σε μια νέα αποστολή, στο πλαίσιο της οποίας μελέτησε τα φαινόμενα που προκύπτουν από τις καταρρεύσεις και συγχωνεύσεις αστέρων. Αμέσως μετά, κέρδισε μια επιχορήγηση για την αναζήτηση και έρευνα εκλάμψεων (magnetar bursts) και καθιέρωσε τους αστέρες νετρονίων με ακραία μαγνητικά πεδία (magnetars) ως μία νέα και σημαντική κατηγορία αστροφυσικών αντικειμένων, ανοίγοντας έναν νέο τομέα στον οποίο σήμερα ανθεί η έρευνα.
Η Χρύσα Κουβελιώτου έφυγε από τη NASA το 2013 με τον μεγαλύτερο βαθμό στον τομέα της έρευνας για να συνεχίσει την ακαδημαϊκή της πορεία στο George Washington University ως Καθηγήτρια Αστροφυσικής, ιδρύοντας παράλληλα και το Ινστιτούτο Επιστημών Αστρονομίας, Φυσικής και Στατιστικής (APSIS) στο GWU. Με πλούσια ερευνητική δράση, έχει συμπεριληφθεί στη λίστα του Time Magazine με τους 25 πιο επιδραστικούς ανθρώπους στον χώρο του διαστήματος, καθώς και στη λίστα με τους 250 ερευνητές με τις περισσότερες αναφορές παγκοσμίως στην επιστήμη του διαστήματος με 493 δημοσιεύσεις σε επιστημονικά περιοδικά μετά από κρίση.
Η Χρύσα Κουβελιώτου είναι μέλος των ακαδημιών US National Academy of Science, US Academy of Arts and Sciences, αλλοδαπό μέλος της Royal Dutch Academy of Sciences και αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών. Στη μακρά πορεία της έχει λάβει πλήθος κορυφαίων διακρίσεων όπως τα βραβεία Descartes (2002), Rossi (2003) και D. Heineman (2012), πρόσφατα το βραβείο Shaw στην Αστροφυσική (2021), ενώ η Ελληνική Κυβέρνηση την τίμησε με τον Σταυρό του Ταξιάρχη του Τάγματος της Τιμής για την αριστεία στην επιστήμη (2015).
Το Αριστείο Μποδοσάκη 2024 στις Ιατροβιολογικές Επιστήμες στον Νεκτάριο Ταβερναράκη
Ο Νεκτάριος Ταβερναράκης βρίσκεται στην αιχμή της σύγχρονης βιοϊατρικής έρευνας στους τομείς της γήρανσης, του κυτταρικού θανάτου και του νευροεκφυλισμού. Μεταξύ των σημαντικών επιστημονικών του ανακαλύψεων περιλαμβάνονται ειδικές κατηγορίες ενζύμων που εμπλέκονται στον νεκρωτικό κυτταρικό θάνατο, η αποκάλυψη του ρόλου βασικών ρυθμιστών της πρωτεϊνοσύνθεσης στη γήρανση, και η καθοριστική συμβολή στην ανακάλυψη των μηχανισμών ελέγχου της ποιότητας των μιτοχονδρίων που σχετίζονται με τη ρύθμιση της κυτταρικής ενεργειακής ομοιόστασης και της γήρανσης.
Μεταξύ άλλων, ο Νεκτάριος Ταβερναράκης ανέδειξε επίσης τον ρόλο της αυτοφαγίας σε συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου, στη ρύθμιση της συναπτικής πλαστικότητας και της συμπεριφοράς υπό συνθήκες στρες, και εντόπισε νέους μοριακούς μηχανισμούς που προστατεύουν κύτταρα και οργανισμούς από νεκρωτικές προσβολές.
Στη μακρά πορεία του στο Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας και στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, ίδρυσε την πρώτη εγκατάσταση πολυφωτονικής βιοϊατρικής απεικόνισης στην Ελλάδα, και το Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών στη Βιοπληροφορική, ενώ έχει δημιουργήσει τις προϋποθέσεις διασύνδεσης του ΙΤΕ και του ερευνητικού ιστού της Χώρας με την ευρωπαϊκή και τη διεθνή ερευνητική κοινότητα, ώστε η Ελλάδα να συμμετέχει και να συνδιαμορφώνει τις εξελίξεις και τις πολιτικές έρευνας στην Ευρώπη.
Συμμετέχει ενεργά στον Εθνικό Οδικό Χάρτη Ερευνητικών Υποδομών συντονίζοντας την Εθνική Υποδομή Βιοαπεικόνισης, ενώ είναι επίσης συντονιστής του Εθνικού Δικτύου Εξατομικευμένης Ιατρικής για τις Νευροεκφυλιστικές Διαταραχές, στηρίζοντας την ανάπτυξη της επιστημονικής έρευνας στην ελληνική επικράτεια. Παράλληλα, ηγείται του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Καινοτομίας και Τεχνολογίας (EIT) ως ο μοναδικός μέχρι σήμερα Έλληνας Πρόεδρος, θέση στην οποία εξελέγη ως αναγνώριση της λαμπρής ερευνητικής και διοικητικής του πορείας στην επιστημονική έρευνα αιχμής.
Ο Νεκτάριος Ταβερναράκης μεταξύ άλλων είναι μέλος του Αμερικανικού Οργανισμού για την Προώθηση της Επιστήμης (AAAS), του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Μοριακής Βιολογίας (ΕΜΒΟ), της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών της Γερμανίας, της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Επιστημών, και αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών. Στη μακρά επιστημονική του πορεία έχει λάβει το βραβείο Νέου Ερευνητή του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Μοριακής Βιολογίας (EMBO), το βραβείο Έρευνας Friedrich Wilhelm Bessel του ιδρύματος Alexander von Humboldt, το βραβείο Helmholtz International Fellow Award, το βραβείο Galien Scientific Research Award, το Αρεταίειο Βραβείο Ιατροβιολογικών Επιστημών της Ακαδημίας Αθηνών, καθώς και το Επιστημονικό Βραβείο του Ιδρύματος Μποδοσάκη το 2005 στον τομέα των Βιοεπιστημών.
