«Πρέπει να επιδείξουμε αλληλεγγύη προς τις περισσότερο πληγείσες περιφέρειες στην Ευρώπη, όπως είναι οι περιοχές εξόρυξης άνθρακα, ώστε να εξασφαλίσουμε ότι όλοι μας στηρίζουμε την Πράσινη Συμφωνία και ότι της δίνουμε την ευκαιρία να γίνει πραγματικότητα», δήλωνε ο εκτελεστικός αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Φρανς Τίμερμανς το 2022 όταν ανακοίνωνε τον Μηχανισμό Δίκαιης Μετάβασης (ΜΔΜ) προς μια κλιματικά ουδέτερη οικονομία χωρίς αποκλεισμούς.
Αμέσως μετά και κατόπιν πρόσκλησης υποβολής προτάσεων, στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Έτους Νεολαίας, 75 έργα νέων ανθρώπων επιλέχθηκαν να χρηματοδοτηθούν μέσω της πρωτοβουλίας EUTeens4Green με περισσότερα από 723.000 ευρώ, δηλαδή με περίπου 10.000 ευρώ το καθένα. Συνολικά σε 44 περιφέρειες σε 21 κράτη μέλη που επωφελούνται από το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης δόθηκε η ευκαιρία να ευαισθητοποιήσουν το κοινό σχετικά με την ‘πράσινη’ μετάβαση.
Ανάμεσά τους και 13 έργα ομάδων νέων ηλικίας 15-24 ετών από διάφορες περιοχές της Ελλάδας (το υψηλότερο ποσοστό επιτυχίας μεταξύ των χωρών της ΕΕ) οι οποίες έχουν χαρακτηριστεί ως περιφέρειες δίκαιης μετάβασης με υψηλή ένταση άνθρακα στις χώρες της ΕΕ. Τα 3 από αυτά τα έργα που αποτελούν προτάσεις φοιτητών της Σχολής Χημικών Μηχανικών και Μηχανικών Περιβάλλοντος του Πολυτεχνείου Κρήτης, ήδη υλοποιούνται με τη στήριξη του Εργαστηρίου Τεχνολογίας και Διαχείρισης Περιβάλλοντος στο οποίο ηγείται ο Επίκουρος Καθηγητής Αλέξανδρος Στεφανάκης, υπό την αιγίδα της Κοσμητείας της Σχολής και της Πρυτανείας του Ιδρύματος.
«Οι περιφέρειες δίκαιης μετάβασης είναι οι περιοχές πολύ εκτεθειμένες στις κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις της ‘πράσινης’ μετάβασης. Το πρόγραμμα προσκαλεί τη νεολαία να υλοποιήσει τις ιδέες της, να αναλάβει την ευθύνη και να γίνει φορέας αλλαγής προτείνοντας δράσεις που θα συμβάλουν σε μια ‘πράσινη’ ανάκαμψη στην εκάστοτε περιοχή, συνεισφέροντας στην καλή διακυβέρνηση πολιτικής συνοχής», σχολιάζει ο ειδικός στην Οικολογική Μηχανική, δρ. Αλέξανδρος Στεφανάκης, προσθέτοντας πως στόχος του προγράμματος είναι η στήριξη της οικονομικής ανασυγκρότησης των περιφερειών δίκαιης μετάβασης και η επαγγελματική ‘επανειδίκευση’ των εργαζομένων που απασχολούνται στην παραγωγή ορυκτών καυσίμων σε περιοχές που εξαρτώνται από τη βιομηχανία έντασης άνθρακα.
Αξίζει να σημειωθεί πως ο Έλληνας μηχανικός συμπεριλαμβάνεται στη λίστα με το 2% των κορυφαίων επιστημόνων παγκοσμίως του Πανεπιστημίου Στάνφορντ και ανέλαβε πρόσφατα (ως αποτέλεσμα εκλογικής διαδικασίας μεταξύ των μελών από περισσότερες από 50 χώρες) τη θέση του Προέδρου της Διεθνούς Ένωσης Οικολογικής Μηχανικής (International Ecological Engineering Society – IEES, https://iees.ch).
Προωθώντας την κυκλική οικονομία
Δυο φοιτήτριες, η Δήμητρα Μοσχογιάννη από το Πολυτεχνείο Κρήτης και η Παυλίνα Σαπαλίδου από τη Νομική Σχολή στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης ενώνουν τις δυνάμεις τους εστιάζοντας στην κυκλική οικονομία καθώς και οι δύο περιφέρειες (Κρήτη και Δυτική Μακεδονία) θα επηρεαστούν από την ‘πράσινη’ μετάβαση.
Με το έργο με τίτλο: ‘Promoting circular economy in just transition regions’ (Προώθηση της κυκλικής οικονομίας σε περιοχές δίκαιης μετάβασης) οι δυο φοιτήτριες απευθύνονται σε όλους τους ενδιαφερόμενους, όπως μικροεπιχειρήσεις και τοπικές αρχές, διαφωτίζοντάς τους και ευαισθητοποιώντας τους για το νέο μοντέλο διαχείρισης των πόρων που ωφελεί την οικονομία αλλά και το περιβάλλον.
«Η υιοθέτηση των αρχών της κυκλικής οικονομίας καλύπτει περισσότερο από το 1/3 της προσπάθειας που απαιτείται για την εκπλήρωση του στόχου για μια κλιματικά ουδέτερη Ευρώπη έως το 2050. Στόχος μας είναι να συμβάλλουμε στην καλύτερη κατανόηση των αλλαγών που μπορούν να υιοθετηθούν προς την κυκλικότητα αλλά και των ευκαιριών που προκύπτουν μέσω αυτών και να ενισχύσουμε την ευαισθητοποίηση για αυτήν την προσέγγιση», λέει η Δήμητρα Μοσχογιάννη.
Στο πλαίσιο του έργου, οι φοιτήτριες διοργάνωσαν τον περασμένο Οκτώβριο με επιτυχία μια ημερίδα στο Κέντρο Αρχιτεκτονικής Μεσογείου στο παλιό λιμάνι των Χανίων, με 9 ομιλητές και περισσότερους από 90 επισκέπτες (https://hsce.gr/justcircular), ενώ ετοιμάζουν μια δεύτερη εκδήλωση στις 25 Νοεμβρίου, στις 18:00 στο Επιμελητήριο της Φλώρινας. Στις δύο αυτές ημερίδες, ειδικοί στην κυκλική οικονομία, ακαδημαϊκοί, επαγγελματίες και εκπρόσωποι εταιρειών, διαμοιράζονται τις γνώσεις τους σε αυτόν τον τομέα και διαφωτίζουν την κοινωνία σχετικά με τις διαθέσιμες ‘πράσινες’ και κυκλικές λύσεις.
Πράσινο στην στέγη
Οι φοιτήτριες του Πολυτεχνείου Κρήτης Κυριακή Κουλούρη, Μαρία-Θεοφιλία Καλαμπόγια, Γαρυφαλλιά Ουρανού και ο φοιτητής Σταύρος Μυγιάκης, με το έργο ‘Implementing a green roof to support the just transition’ (Υλοποίηση πράσινης οροφής για την προώθηση της δίκαιης μετάβασης) είχαν την ιδέα να εγκαταστήσουν και να επιδείξουν μια πράσινη στέγη σε ένα κτίριο της Σχολής Χημικών Μηχανικών και Μηχανικών Περιβάλλοντος στα Χανιά.
Η πράσινη στέγη αποτελεί μια λύση βασισμένη στη φύση για την αντιμετώπιση πολλών περιβαλλοντικών και κοινωνικοοικονομικών προβλημάτων που σχετίζονται με την αστική εξάπλωση και την κλιματική αλλαγή. Οι πράσινες στέγες προσφέρουν εξαιρετική θερμομόνωση, υγρομόνωση και ηχομόνωση, βελτιώνουν την ποιότητα του εισπνεόμενου αέρα, συνεισφέρουν στη μείωση της έντασης της αστικής θερμικής νησίδας και στην ορθολογική διαχείριση του νερού, ενώ παρέχουν χρήσιμο χώρο στην εκτοπισμένη από τις πόλεις βιοποικιλότητα.
«Τέτοιες λύσεις υποστηρίζουν τη μετάβαση των πόλεων προς την ανθεκτικότητα, βελτιώνουν τη χρήση των πόρων μας, προσθέτουν φυσικά στοιχεία στο αστικό περιβάλλον, αυξάνουν τον χώρο πρασίνου, ενισχύουν την αστική βιοποικιλότητα και συμβάλλουν στην ενεργειακή απόδοση των κτιρίων. Η πράσινη στέγη που βρίσκεται υπό κατασκευή στο Πολυτεχνείο Κρήτης, έχει επιφάνεια 65 περίπου τ.μ. και θα εμπλουτιστεί με ντόπια είδη φυτών. Με την ολοκλήρωση της κατασκευής οι φοιτητές θα ξεκινήσουν μια περίοδο μετρήσεων της θερμοκρασίας στο εσωτερικό και στο εξωτερικό του κτηρίου, καθώς και της απορροής σε περιπτώσεις βροχόπτωσης. Οι ίδιες μετρήσεις θα γίνουν και σε μια τυπική ταράτσα, ώστε να προσδιοριστούν και εκτιμηθούν ακριβώς τα οφέλη που προσφέρει μια πράσινη στέγη», προσθέτει ο Καθηγητής Στεφανάκης ο οποίος εξειδικεύεται σε λύσεις που βασίζονται στη φύση και που αποτελούν προϊόν έμπνευσης από αυτήν (nature-based solutions).
Βιοκάρβουνο για τεχνητούς υγροβιότοπους
Βιοκάρβουνο (βιοεξανθράκωμα) από βιομάζα αγροτικών αποβλήτων (π.χ. από κλαδέματα ελαιόδεντρων) επιδιώκει να παραγάγει ο φοιτητής του Πολυτεχνείου της Κρήτης Διονύσης Τσελέντης υλοποιώντας την πρόταση του με τίτλο: ‘Production of biochars for sustainable wastewater treatment and reuse in agriculture’ (Παραγωγή βιοεξανθρακώματος για τη βιώσιμη επεξεργασία υγρών αποβλήτων και επαναχρησιμοποίηση στη γεωργία).
Το βιοεξανθράκωμα (biochar) όπως ονομάζεται το ελαφρύ μαύρο υπόλειμμα από άνθρακα και στάχτη (παρόμοιο με τον ξυλάνθρακα) που παραμένει μετά την πυρόλυση της βιομάζας είναι ένα υλικό πλούσιο σε άνθρακα με πολλαπλές γεωργικές και περιβαλλοντικές εφαρμογές. Είναι πολύτιμο ως ενισχυτικό του εδάφους καθώς αυξάνει την κατακράτηση των λιπασμάτων, υποστηρίζει την ανάπτυξη ωφέλιμων μικροοργανισμών και συμβάλλει στην ικανότητα απομάκρυνσης οργανικών και ανόργανων ρύπων.
«Το παραχθέν βιοεξανθράκωμα θα χρησιμοποιηθεί ως υπόστρωμα σε Τεχνητούς Υγροβιότοπους, που ένα οικολογικό σύστημα επεξεργασίας υγρών αποβλήτων. Τα συστήματα αυτά αποτελούν μια ακόμη λύση με βάση τη φύση για την επεξεργασία λυμάτων και είναι μια τεχνολογία εξαιρετικά χαμηλών εκπομπών άνθρακα βασισμένη στη χρήση μόνο φυσικών διεργασιών και υλικών που παρουσιάζουν έως και 90% μειωμένη κατανάλωση ενέργειας σε σύγκριση με τις συμβατικές μεθόδους», εξηγεί ο φοιτητής.
Αυτά τα χαρακτηριστικά είναι ιδιαίτερα σημαντικά για περιοχές όπως η Κρήτη και άλλα νησιά τα οποία εξακολουθούν να βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στα ορυκτά καύσιμα για την παραγωγή ενέργειας, και τα οποία υφίστανται ήδη τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής, η οποία περιορίζει τη γονιμότητα των εδαφών και μειώνει την παραγωγικότητα των καλλιεργειών.
«Τα επεξεργασμένα λύματα θα επαναχρησιμοποιηθούν σε ένα μικρό χωράφι όπου και το βιοεξανθράκωμα θα δοκιμαστεί ως ενισχυτικό του εδάφους και της παραγωγής για την προώθηση μιας πιο ‘πράσινης’ γεωργίας με μειωμένη χρήση ακριβών και μη βιώσιμων εμπορικών λιπασμάτων. Η κατασκευή τεσσάρων πιλοτικών συστημάτων Τεχνητών Υγροβιότοπων έκτασης 4 τ.μ. ολοκληρώνεται εντός του Νοέμβρη. Τα συστήματα αυτά φιλοξενούνται στις εγκαταστάσεις της μονάδας επεξεργασίας λυμάτων της ΔΕΥΑΧ, με την οποία έχουμε ήδη μακρά και στενή συνεργασία, και θα είναι επισκέψιμα» προσθέτει ο καθηγητής Στεφανάκης, ο οποίος διαθέτει μεγάλη εμπειρία σε τέτοια συστήματα.
Ενδεικτικά, στον ίδιο πιστώνεται ο σχεδιασμός και η λειτουργία της μεγαλύτερης βιομηχανικής μονάδας Τεχνητού Υγροβιότοπου στον κόσμο (175.000 μ³/μέρα) για τη διαχείριση υγρών αποβλήτων πετρελαιοπηγών στο Ομάν, η οποία βραβεύτηκε από τον πρώην ΓΓ των Ηνωμένων Εθνών Κόφι Ανάν για τις περιβαλλοντικές της επιδόσεις (99% μείωση αερίων θερμοκηπίου που ισοδυναμεί με την απομάκρυνση 25.000 οχημάτων επί μία δεκαετία!).
