Η Ελλάδα δεν περιλαμβάνεται στις 14 χώρες που υιοθέτησαν χθες τις πρώτες διεθνείς κατευθυντήριες γραμμές για τη λειτουργία των εταιρειών που αναπτύσσουν και εμπορεύονται λογισμικό κατασκοπείας (spyware), στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας Pall Mall Process, υπό την ηγεσία της Βρετανίας και της Γαλλίας.
Η συμφωνία εγκρίθηκε την Τετάρτη, κατά την τρίτη διεθνή διάσκεψη της πρωτοβουλίας, στην οποία συμμετείχαν εκπρόσωποι 43 χωρών. Ωστόσο, μόλις 14 κράτη προσυπέγραψαν το κείμενο, γεγονός που αναδεικνύει τις δυσκολίες επίτευξης ευρύτερης διεθνούς συναίνεσης.
Το πλαίσιο υιοθέτησαν η Αυστρία, οι Μπαχάμες, η Κόστα Ρίκα, η Γαλλία, η Γερμανία, η Ιταλία, η Ιαπωνία, το Λουξεμβούργο, η Ολλανδία, η Πολωνία, η Σλοβακία, η Ελβετία, το Ηνωμένο Βασίλειο και οι ΗΠΑ.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Το γαλλικό υπουργείο Εξωτερικών χαρακτήρισε τη συμφωνία ως το «πρώτο παγκόσμιο πρότυπο υπεύθυνης συμπεριφοράς» για τη βιομηχανία εμπορικών δυνατοτήτων κυβερνοδιείσδυσης (Commercial Cyber Intrusion Capabilities – CCICs).
Όπως επισήμανε, η τεχνολογική πρόοδος έχει καταστήσει ευρέως διαθέσιμα εργαλεία που παλαιότερα χρησιμοποιούνταν αποκλειστικά από εξειδικευμένες κρατικές υπηρεσίες πληροφοριών.
Παρότι οι συγκεκριμένες τεχνολογίες χρησιμοποιούνται για σκοπούς εθνικής ασφάλειας και καταπολέμησης του οργανωμένου εγκλήματος, έχουν συνδεθεί και με παρακολουθήσεις δημοσιογράφων, πολιτικών, ακτιβιστών και επιχειρηματιών.
Οι νέες κατευθυντήριες γραμμές καλούν τις επιχειρήσεις που αναπτύσσουν, πωλούν ή χρηματοδοτούν τεχνολογίες κυβερνοδιείσδυσης να εφαρμόζουν αυστηρότερους ελέγχους στους πελάτες τους, να ενσωματώνουν δικλίδες ασφαλείας και να δημιουργούν μηχανισμούς εντοπισμού πιθανών καταχρήσεων. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ανάγκη διακοπής πωλήσεων και τεχνικής υποστήριξης όταν υπάρχουν αξιόπιστες ενδείξεις σοβαρής κατάχρησης των προϊόντων. Παράλληλα, προβλέπεται η εξέταση μέτρων αποκατάστασης για θύματα παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων που συνδέονται με τη χρήση των συγκεκριμένων τεχνολογιών.
Τα πέντε σημαντικότερα σημεία των κατευθυντήριων γραμμών είναι τα εξής:
* 1. Αυστηρός έλεγχος των πελατών: Οι εταιρείες υποχρεούνται, στο πλαίσιο της εθελοντικής συμφωνίας, να εφαρμόζουν διαδικασίες δέουσας επιμέλειας, ελέγχοντας την ταυτότητα των αγοραστών, τους πραγματικούς δικαιούχους και τον κίνδυνο τα προϊόντα τους να χρησιμοποιηθούν για παράνομες παρακολουθήσεις ή παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
* 2. Διακοπή πωλήσεων και τεχνικής υποστήριξης: Οι επιχειρήσεις καλούνται να αναστέλλουν ή να τερματίζουν συνεργασίες όταν διαπιστώνονται σοβαρές καταχρήσεις ή υπάρχουν αξιόπιστες ενδείξεις ότι το λογισμικό τους χρησιμοποιείται για παράνομες δραστηριότητες.
* 3. Περιορισμοί στη μεταπώληση και τη μεταφορά spyware: Προβλέπεται η ενσωμάτωση συμβατικών όρων που απαγορεύουν τη μεταπώληση, τη μεταβίβαση ή την παραχώρηση κατασκοπευτικών τεχνολογιών σε τρίτους χωρίς την έγκριση των αρμόδιων μερών.
* 4. Μηχανισμοί παρακολούθησης και λογοδοσίας: Οι εταιρείες καλούνται να δημιουργήσουν συστήματα καταγραφής και διερεύνησης καταγγελιών, να ελέγχουν τη χρήση των προϊόντων τους και να αναφέρουν στις αρμόδιες αρχές περιπτώσεις πιθανής παράνομης δραστηριότητας. Προβλέπεται επίσης η εξέταση μέτρων αποκατάστασης για τα θύματα.
* 5. Προστασία ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε ολόκληρη την αγορά: Οι κανόνες καλύπτουν όχι μόνο τους κατασκευαστές spyware, αλλά και τους προμηθευτές, μεσάζοντες, μεταπωλητές και επενδυτές. Βασική αρχή είναι η προστασία της ιδιωτικότητας και των θεμελιωδών ελευθεριών, χωρίς όμως η συμφωνία να θεσπίζει νέες νομικά δεσμευτικές υποχρεώσεις ή κυρώσεις για τη μη συμμόρφωση.
Μη δεσμευτικοί κανόνες
Ωστόσο, οι κανόνες δεν είναι νομικά δεσμευτικοί και δεν προβλέπουν κυρώσεις για τις εταιρείες που δεν συμμορφώνονται.
Η πίεση για την εφαρμογή των νέων κανόνων αναμένεται να ασκηθεί κυρίως από τις κυβερνήσεις, οι οποίες αποτελούν σημαντικούς αγοραστές των τεχνολογιών αυτών και ελέγχουν τις σχετικές άδειες εξαγωγής.
Η πρωτοβουλία Pall Mall ξεκίνησε στο Λονδίνο το 2024, με στόχο την αντιμετώπιση της ανεξέλεγκτης εξάπλωσης της εμπορικής βιομηχανίας κυβερνοπαρακολούθησης.
Από την αρχή διατυπώθηκαν επιφυλάξεις για την αποτελεσματικότητά της, καθώς από τις πρώτες διασκέψεις απουσίαζαν εταιρείες των οποίων τα προϊόντα είχαν συνδεθεί με υποθέσεις καταχρηστικής παρακολούθησης.
Το 2025 είχε υιοθετηθεί κώδικας πρακτικής για τις κυβερνήσεις, τον οποίο έχουν υπογράψει 27 χώρες. Παραμένει αδιευκρίνιστο γιατί 15 από αυτές δεν προσυπέγραψαν το νέο πλαίσιο για τις ιδιωτικές επιχειρήσεις.
