Κάποτε, η ιδέα ότι η Ελλάδα θα αποκτούσε στρατιωτική παρουσία στο Διάστημα θα μπορούσε να αποτελεί αντικείμενο αστεϊσμών στους διαδρόμους του Πενταγώνου. Η εικόνα ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων που θα αξιοποιούσαν δορυφόρους για να παρακολουθούν στρατιωτικές δραστηριότητες, να συλλέγουν πληροφορίες και να διατηρούν ασφαλείς επικοινωνίες ακόμη και σε συνθήκες πολεμικής σύγκρουσης έμοιαζε περισσότερο με σενάριο ταινίας επιστημονικής φαντασίας παρά με ρεαλιστικό αμυντικό σχεδιασμό.
Πλέον, όμως, η πραγματικότητα είναι διαφορετική. Μια νέα εποχή ξημερώνει για τις ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις, με το Διάστημα να προστίθεται στην ξηρά, στη θάλασσα και στον αέρα ως πεδίο στρατιωτικής δραστηριότητας.
Η νέα αυτή πραγματικότητα απέκτησε και επίσημη υπόσταση προχθές, Δευτέρα (9/11), με τα εγκαίνια της Διοίκησης Επιχειρήσεων Διαστήματος στην Αεροπορική Βάση Δεκέλειας, παρουσία του υπουργού Εθνικής Άμυνας, Νίκου Δένδια.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Πίσω από την τελετή βρίσκεται ένας ευρύτερος σχεδιασμός, στο πλαίσιο της «Ατζέντας 2030», που περιλαμβάνει νέους δορυφόρους, επίγειες υποδομές, διεθνείς συνεργασίες και συστήματα συλλογής πληροφοριών.
Το Dnews παρουσιάζει, με βάση στοιχεία του υπουργείου Εθνικής Άμυνας και την αναλυτική παρουσίαση της νέας Διοίκησης, όσα έχουν ήδη υλοποιηθεί, τις δυνατότητες που αναπτύσσονται και τα επόμενα βήματα.
Πώς το Διάστημα αλλάζει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις
Η σημασία του Διαστήματος για τις Ένοπλες Δυνάμεις δεν περιορίζεται στην απόκτηση δορυφόρων. Το ουσιαστικό πλεονέκτημα βρίσκεται στη δυνατότητα συλλογής και άμεσης αξιοποίησης πληροφοριών, στην επιτήρηση περιοχών στρατιωτικού ενδιαφέροντος και στη διατήρηση ασφαλών επικοινωνιών.
Οι οπτικοί δορυφόροι παρέχουν εικόνες από την επιφάνεια της Γης, ενώ οι δορυφόροι ραντάρ συνθετικού ανοίγματος (SAR) μπορούν να πραγματοποιούν παρατηρήσεις ακόμη και τη νύχτα ή υπό συνθήκες νεφοκάλυψης. Οι δορυφόροι SIGINT, από την άλλη, συμβάλλουν στη συλλογή και ανάλυση ηλεκτρονικών σημάτων.
Στην πράξη, οι τεχνολογίες αυτές μπορούν να επιτρέψουν την παρακολούθηση στρατιωτικών μετακινήσεων, την έγκαιρη αναγνώριση απειλών και τη μετάδοση κρίσιμων πληροφοριών στα επιτελεία, στα πολεμικά πλοία, στα αεροσκάφη και στις χερσαίες μονάδες.
Ιδιαίτερη σημασία αποκτούν σε περιόδους κρίσης, όταν η εξάρτηση από ξένους παρόχους δορυφορικών υπηρεσιών ενδέχεται να δημιουργήσει επιχειρησιακούς περιορισμούς.
Οι τρεις πυλώνες της νέας Διοίκησης
Σύμφωνα με την παρουσίαση της Διοίκησης Επιχειρήσεων Διαστήματος, οι υφιστάμενες δυνατότητες των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων οργανώνονται σε τρεις βασικούς πυλώνες.
SATCOM – Δορυφορικές επικοινωνίες: Οι Ένοπλες Δυνάμεις αξιοποιούν ήδη δυνατότητες των δορυφόρων HELLAS SAT 3 και 4, καθώς και τους επίγειους σταθμούς στην Τανάγρα και στην Αταλάντη. Στον σχεδιασμό εντάσσεται επίσης η αξιοποίηση του ευρωπαϊκού συστήματος GOVSATCOM για ασφαλείς επικοινωνίες.
ISR – Πληροφορίες, επιτήρηση και αναγνώριση: Η Μονάδα «1912» υποστηρίζει τη λήψη και αξιοποίηση δορυφορικών εικόνων, μεταξύ άλλων μέσω της συνεργασίας Ελλάδας και Γαλλίας και του προγράμματος οπτικής παρατήρησης CSO. Πρόκειται για δυνατότητες που επιτρέπουν την παρακολούθηση περιοχών ενδιαφέροντος και την υποστήριξη του επιχειρησιακού σχεδιασμού.
SSA – Επίγνωση της κατάστασης στο Διάστημα: Ο τρίτος πυλώνας αφορά την παρακολούθηση αντικειμένων και δραστηριοτήτων σε τροχιά. Υποστηρίζεται από το HELLENIC SPACE TRACKING RADAR, το οποίο λειτουργεί υπό τον έλεγχο του υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης, σε στρατιωτικές εγκαταστάσεις, παρέχοντας δεδομένα και στις Ένοπλες Δυνάμεις.
Στόχος είναι οι τρεις αυτοί πυλώνες να λειτουργούν συμπληρωματικά, ώστε οι πληροφορίες που συλλέγονται να μετατρέπονται σε αξιοποιήσιμα επιχειρησιακά δεδομένα.
Τι διαθέτει σήμερα η Ελλάδα και τι προβλέπεται έως το 2030
Οι διαστημικές δυνατότητες των Ενόπλων Δυνάμεων σήμερα είναι:
- Ενεργοποιημένα προγράμματα για λήψη δορυφορικών εικόνων με τη Γαλλική Δημοκρατία (τα οποία περιλαμβάνονται στη Στρατηγική Συμφωνία).
- Συνεργασία στη βάση μνημονίου με το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης για την κατά προτεραιότητα και αποκλειστικότητα εξυπηρέτηση των διαστημικών αναγκών των Ενόπλων Δυνάμεων σε δορυφορικά προϊόντα (16 Μικροδορυφόροι).
- Συνεργατικό πρόγραμμα Δορυφόρων RADAR με το Υπουργείο Άμυνας της Πορτογαλίας, με την Αξιοποίηση προϊόντων του Εργαλείου ΕΕ SAFE, για την προμήθεια 3 δορυφόρων SAR, 1 επίγειου/στατικού και 1 κινητού σταθμού εδάφους.
- Επιπλέον στο πεδίο, υφίστανται σε κυριότητα των ΕΔ, δύο σταθμοί εδάφους (κύριος στην Αταλάντη και εναλλακτικός στο Αεροδρόμιο Τανάγρας) με εγκατεστημένο συμβατό εξοπλισμό και δυνατότητες (κεραίες, τερματικά, κλπ) για την κάλυψη των δορυφορικών αναγκών ΓΕ και ΕΛΔΥΚ.
- Έχουν συσταθεί οι νέες διαστημικές οντότητες – υπηρεσίες ΕΔ 1912, 1947 και 1821 για την, πλέον των άλλων, ανάλυση – επεξεργασία και εκμετάλλευση δορυφορικών δεδομένων και πληροφοριών.
Στο πλαίσιο της ατζέντας 2030, προγραμματίζεται η πλήρης ανάπτυξη της διαστημικής αρχιτεκτονικής της Ελλάδας με την πρόσθετη πρόσκτηση (πλέον των ανωτέρω δυνατοτήτων – υποδομών):
- Απόκτηση του πρώτου γεωστατικού δορυφόρου.
- Απόκτηση 3 τηλεπικοινωνιακών δορυφόρων στο πλαίσιο του IRIS 2.
- Απόκτηση 3 οπτικών δορυφόρων και 3 δορυφόρων ανάλυσης φάσματος (SIGINT).
Έξι οπτικοί δορυφόροι και ο πρώτος γεωστατικός
Σύμφωνα με το διάγραμμα της πλήρους μελλοντικής διαστημικής αρχιτεκτονικής που παρουσιάστηκε από τις Ένοπλες Δυνάμεις, ο σχεδιασμός περιλαμβάνει συνολικά 6 οπτικούς δορυφόρους χαμηλής τροχιάς, 3 δορυφόρους συλλογής ηλεκτρονικών σημάτων (SIGINT), 3 δορυφόρους ραντάρ SAR, 3 τηλεπικοινωνιακούς δορυφόρους στο πλαίσιο του IRIS² και έναν γεωστατικό τηλεπικοινωνιακό δορυφόρο.
Οι τρεις δορυφόροι ραντάρ SAR προβλέπονται στο πλαίσιο συνεργασίας με το υπουργείο Άμυνας της Πορτογαλίας, ενώ οι δορυφόροι οπτικής παρατήρησης και συλλογής ηλεκτρονικών σημάτων θα ενισχύσουν τις δυνατότητες επιτήρησης και συλλογής πληροφοριών.
Ιδιαίτερη θέση κατέχει η απόκτηση του πρώτου γεωστατικού τηλεπικοινωνιακού δορυφόρου στρατιωτικών προδιαγραφών, στο πλαίσιο του εθνικού προγράμματος MILSATCOM. Ένας τέτοιος δορυφόρος βρίσκεται περίπου 36.000 χιλιόμετρα πάνω από τον Ισημερινό και μπορεί να προσφέρει συνεχή κάλυψη σε μια ευρεία γεωγραφική περιοχή, ενισχύοντας την αυτονομία και την ασφάλεια των στρατιωτικών επικοινωνιών.
Παράλληλα, η Ελλάδα συμμετέχει σε ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες, όπως το SPIDER για τη διαστημική απεικόνιση, το ODIN’S EYE II για την έγκαιρη προειδοποίηση και το IRIS για ασφαλείς επικοινωνίες.
Στην Αττική προβλέπεται επίσης να φιλοξενηθεί ένας από τους δύο ευρωπαϊκούς κόμβους του GOVSATCOM, ο οποίος θα υποστηρίζει ασφαλείς κυβερνητικές επικοινωνίες, την προστασία κρίσιμων υποδομών και τη διαχείριση κρίσεων.
Δένδιας: «Καλύπτουμε τεράστιο κενό»
Στην ομιλία του κατά τα εγκαίνια της νέας Διοίκησης, ο υπουργός Εθνικής Άμυνας, Νίκος Δένδιας, υπογράμμισε την ανάγκη να αποκτήσει η Ελλάδα μεγαλύτερη αυτονομία στη συλλογή και αξιοποίηση δορυφορικών πληροφοριών.
«Μέχρι σήμερα, αγοράζουμε αυτές τις υπηρεσίες από ξένους και αυτό, βεβαίως, δεν αρκεί. Απαιτείται απολύτως η δορυφορική πληροφορία να είναι ελληνικής ιδιοκτησίας και να ενσωματώνεται στα συστήματα διοίκησης και ελέγχου, ώστε να καθίσταται έγκαιρα αξιοποιήσιμη σε κάθε επίπεδο επιχειρήσεων».
Ο υπουργός αναγνώρισε, πάντως, ότι η Ελλάδα καλείται να καλύψει σημαντική απόσταση σε σχέση με άλλες χώρες:
«Δηλαδή, καλύπτουμε ένα μεγάλο υπαρκτό κενό. Δεν πρωτοπορούμε. Καλύπτουμε τεράστιο κενό που ήδη υπάρχει. Και θέλω να γίνει αυτό απολύτως κατανοητό, δεδομένου μάλιστα που άλλες χώρες – μάλιστα άλλες χώρες ακριβώς εδώ, στην περιοχή μας – έχουν ήδη ισχυρή παρουσία στο Διάστημα».
Εξηγώντας την ανάγκη απόκτησης διαφορετικών τύπων δορυφόρων, έθεσε και το ζήτημα της ταχύτητας πρόσβασης στις πληροφορίες:
«Όταν έχει ομίχλη, τι θα κάνει ο οπτικός δορυφόρος; Υπάρχει ή αυτή τη στιγμή που θεωρητικά πρέπει να έχουμε απόλυτη γνώση του τι σημαίνει στην ευρύτερη περιοχή μας, ποιος Υπουργός μπορεί να αναμένει 24 ώρες για να αγοραστεί από ξένο πάροχο φωτογραφία της ευρύτερης περιοχής μας;»
Από τους δορυφόρους στο πεδίο των επιχειρήσεων
Το επόμενο μεγάλο στοίχημα είναι η διασύνδεση όλων αυτών των δυνατοτήτων με τα συστήματα διοίκησης και ελέγχου των Ενόπλων Δυνάμεων.
Η νέα αρχιτεκτονική C5 ISRT (από το C4I), στην οποία αναφέρθηκε ο Νίκος Δένδιας, αποσκοπεί στην ενοποίηση της διοίκησης, των επικοινωνιών, του κυβερνοχώρου, της συλλογής πληροφοριών, της επιτήρησης και της στοχοποίησης.
Με απλά λόγια, μια πληροφορία που συλλέγεται από έναν δορυφόρο θα πρέπει να μπορεί να φτάνει εγκαίρως στο στρατιωτικό επιτελείο, στο πολεμικό πλοίο, στο μαχητικό αεροσκάφος ή στη χερσαία μονάδα που τη χρειάζεται.
Η πλήρης ανάπτυξη του συστήματος προϋποθέτει την ολοκλήρωση των σχεδιαζόμενων προμηθειών, την ενίσχυση των επίγειων υποδομών και την εκπαίδευση εξειδικευμένου προσωπικού.
Τα εγκαίνια της Διοίκησης Επιχειρήσεων Διαστήματος δεν σημαίνουν ότι όλα αυτά έχουν ήδη υλοποιηθεί. Σηματοδοτούν, όμως, τη μετάβαση από την αποσπασματική αξιοποίηση δορυφορικών υπηρεσιών σε έναν οργανωμένο σχεδιασμό που συνδυάζει εθνικές δυνατότητες και διεθνείς συνεργασίες.
