Στη Λευκωσία της Κύπρου πραγματοποιείται αυτή την ώρα η 3η Διεθνής Διάσκεψη του Ινστιτούτου του Αλέξη Τσίπρα, μετά την διεξαγωγή δύο επιτυχημένων διασκέψεων το 2024 και το 2025 στην Αθήνα.
Η 3η Διεθνής Διάσκεψη έχει τίτλο «Διάσκεψη για την Ειρήνη και την Κοινωνική Δικαιοσύνη σε μία εποχή πολλαπλών κρίσεων» και μεταξύ άλλων θα συμμετάσχουν σημαντικές προσωπικότητες, ο καθηγητής Οικονομικών Thomas Piketty, η πρώην Πρόεδρος της Βουλής και πρώην Υπουργός Άμυνας της Χιλής, Maya Allende, ο Γερουσιαστής και πρώην Πρόεδρος του Partido dos Trabalhadores, Humberto Costa, ο Πρόεδρος της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων της Βουλής της Αιγύπτου και πρώην ΥΠΕΞ, Sameh Shoukry, ο αντιπρόεδρος του Centre for International Relations, Matt Duss, η πρόεδρος του CTP, Sila Usar Incirli, ο δήμαρχος Λευκωσίας, Χαράλαμπος Προύντζος και ο επικεφαλής της τουρκοκυπριακης κοινότητας στη Λευκωσία, Mehmet Harmanci.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Η διάσκεψη θα κλείσει με τις παρεμβάσεις του Γενικού Γραμματέα του ΑΚΕΛ, Στέφανου Στεφάνου και του πρώην Πρωθυπουργού, Αλέξη Τσίπρα.
Ο πρώην πρωθυπουργός αναμένεται να ανοίξει τα «χαρτιά» του για τα εθνικά θέματα και την εξωτερική πολιτική, στον απόηχο της λήξης του πολέμου στη Μέση Ανατολή.
Ευγενία Φωτονιάτα: Για ένα αξιόπιστο σχέδιο ειρήνης, διεθνούς δικαίου και κοινωνικής δικαιοσύνης
Χαιρετισμό απεύθυνε η συντονίστρια του ΙΝΑΤ, Ευγενία Φωτονιάτα.
Αναλυτικά:
«Αξιότιμες και αξιότιμοι προσκεκλημένοι,
αγαπητές φίλες, αγαπητοί φίλοι,
Χαίρομαι ιδιαίτερα που η 3η Διεθνής Διάσκεψη του ΙΝΑΤ πραγματοποιείται φέτος στη Λευκωσία, σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Ερευνών Προμηθέας, και σας καλωσορίζω θερμά σε αυτή τη σημαντική συνάντηση πολιτικού και επιστημονικού διαλόγου.
Η φετινή Διάσκεψη του ΙΝΑΤ έχει τίτλο «Ειρήνη και Κοινωνική Δικαιοσύνη σε μια εποχή πολλαπλών κρίσεων» και έναν σαφή κεντρικό άξονα: επιμονή στον διάλογο για την ειρήνη, όταν κυριαρχεί η σύγκρουση. Δεν πρόκειται απλώς για μια θεματική αφετηρία·, είναι απάντηση σε μια διεθνή συγκυρία όπου η σύγκρουση παγιώνεται ως κανονικότητα και το δίκαιο του ισχυρού επιχειρεί να υποκαταστήσει τους κανόνες της διεθνούς νομιμότητας. Σε αυτό το περιβάλλον, για το ΙΝΑΤ ο διάλογος δεν είναι τυπική διπλωματική διαδικασία. Είναι ο τρόπος να υπερασπιστούμε στην πράξη το διεθνές δίκαιο, την ειρήνη και τη δημοκρατία — όχι ως γενικές αρχές, αλλά ως ενεργό πολιτικό σχέδιο.
Η σημερινή παγκόσμια και περιφερειακή συγκυρία είναι ίσως η δυσκολότερη στη μεταψυχροπολεμική περίοδο. Οι συρράξεις, οι γεωπολιτικές ανακατατάξεις, η υποχώρηση του διεθνούς δικαίου διαμορφώνουν μια συνθήκη παρατεταμένης αστάθειας. Αποδυναμώνουν τους πολυμερείς θεσμούς, υπονομεύουν τις εγγυήσεις συλλογικής ασφάλειας και μεταφέρουν το βάρος των κρίσεων στις κοινωνίες. Σε αυτό το περιβάλλον, η παγκόσμια οικονομική κρίση, η προσφυγική κρίση, οι επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης, η πανδημία, η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η ενεργειακή κρίση, η γενοκτονία της κυβέρνησης Νετανιάχου στη Γάζα και η παράνομη επέμβαση ΗΠΑ-Ισραήλ στη Μέση Ανατολή δεν είναι μεμονωμένα επεισόδια. Αλληλοτροφοδοτούνται, αποκαλύπτοντας μια βαθύτερη κρίση διεθνούς τάξης, δημοκρατικών κανόνων και κοινωνικής συνοχής.
Η κρίση βέβαια, δεν αφορά μόνο τη διεθνή τάξη. Αφορά και τον ίδιο τον πολιτικό προσανατολισμό του δυτικού κόσμου. Η άνοδος της Ακροδεξιάς στην Ευρώπη, στις Ηνωμένες Πολιτείες, δυστυχώς και στην Κύπρο, το Brexit, η πολιτική Τραμπ, η διάρρηξη των σχέσεων ΗΠΑ–Ευρώπης, η αδυναμία της Ευρωπαϊκής Ένωσης να συγκροτήσει αυτόνομο διεθνή ρόλο και η όξυνση του παγκόσμιου ανταγωνισμού με την Κίνα και άλλες δυνάμεις δεν είναι ασύνδετες εξελίξεις. Δείχνουν ότι το μοντέλο διεθνούς σταθερότητας των τελευταίων δεκαετιών έχει χάσει μεγάλο μέρος της σταθεροποιητικής του δύναμης, χωρίς να έχει διαμορφωθεί μια νέα αξιόπιστη αρχιτεκτονική ασφάλειας, συνεργασίας και πολιτικής νομιμοποίησης.
Απέναντι σε αυτή τη συνθήκη, ο προοδευτικός χώρος χρειάζεται καθαρή στρατηγική: όχι γενικές διακηρύξεις, αλλά ρεαλισμό χωρίς αποδοχή τετελεσμένων, ενεργητική διπλωματία, προστασία των αμάχων και λογοδοσία με πραγματικές συνέπειες για τις παραβιάσεις της διεθνούς νομιμότητας. Μια αντίληψη ασφάλειας που υπερασπίζεται τα εθνικά συμφέροντα και ταυτόχρονα τα συνδέει με δημοκρατική σταθερότητα, κοινωνική ανθεκτικότητα και δίκαιη ειρήνη.
Η επιλογή να πραγματοποιηθεί η φετινή Διάσκεψη στη Λευκωσία έχει ιδιαίτερη πολιτική και συμβολική σημασία. Η Κύπρος δεν είναι απλώς ο τόπος που μας φιλοξενεί. Βρίσκεται σε μια περιοχή αυξημένων εντάσεων, και ταυτόχρονα ένας τόπος που ο ίδιος φέρει ακόμη το βάρος της εισβολής, της κατοχής και της διχοτόμησης. Από τη Λευκωσία, το μήνυμα υπέρ του διεθνούς δικαίου συνδέεται άμεσα με την ιστορική εμπειρία του νησιού, με την ασφάλεια της Ανατολικής Μεσογείου και με την ανάγκη ειρηνικής επίλυσης των διαφορών στη βάση κανόνων.
Γι’ αυτό και η επανεκκίνηση των συνομιλιών για μια δίκαιη και βιώσιμη λύση στο Κυπριακό, στη βάση των ψηφισμάτων του ΟΗΕ, δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως τυπική αναφορά. Είναι ζήτημα ειρήνης, δημοκρατίας, ασφάλειας και κοινής προοπτικής για όλους τους ανθρώπους αυτού του νησιού. Και γι’ αυτό η κινητοποίηση των προοδευτικών δυνάμεων στην Κύπρο, στην Ελλάδα και στην Τουρκία έχει ιδιαίτερη σημασία: όχι ως συμβολική κίνηση, αλλά ως πολιτική επένδυση στην εμπιστοσύνη, στη συνύπαρξη και στη δυνατότητα λύσης απέναντι στη λογική της μόνιμης διαίρεσης.
Η σημερινή παρουσία Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων συνομιλητών υπηρετεί ακριβώς αυτή την ανάγκη. Γιατί ο διάλογος αποκτά περιεχόμενο όταν δεν εξαντλείται στη διατύπωση θέσεων, αλλά λειτουργεί ως διαδικασία αμοιβαίας κατανόησης, δημοκρατικής συνύπαρξης και πολιτικής προετοιμασίας της λύσης. Μια βιώσιμη ειρήνη δεν μπορεί να περιορίζεται στην απουσία σύγκρουσης. Πρέπει να σημαίνει ασφάλεια, αξιοπρέπεια και κοινή προοπτική για τις κοινωνίες που αφορά.
Η Διάσκεψή δεν επικεντρώνεται μόνο στις γεωπολιτικές κρίσεις. Φέρνει στο φως τις οικονομικές και κοινωνικές δομές πίσω από αυτές. Γιατί η ανισότητα στην κατανομή του πλούτου, της ισχύος και των δικαιωμάτων δεν είναι απλώς συνέπεια των κρίσεων είναι ένας από τους βασικούς μηχανισμούς που τις παράγουν και τις βαθαίνουν.
Γι’ αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία ότι σήμερα θα συζητήσουμε και για την προοδευτική οικονομική πολιτική σε ένα διεθνές περιβάλλον κρίσεων: όχι ως τεχνική διαχείριση, αλλά ως πολιτική σύγκρουση γύρω από τους κανόνες που οργανώνουν την ιδιοκτησία, την εργασία, τη φορολογία και τη διανομή της ισχύος. Γιατί εναλλακτική υπάρχει μόνο όταν οι κοινωνίες μπορούν να αλλάζουν τους κανόνες που συγκεντρώνουν πλούτο και εξουσία, και να τους αντικαθιστούν με θεσμούς αναδιανομής ισχύος, κοινωνικής χειραφέτησης και συλλογικής προοπτικής.
Στα τρία χρόνια της διαδρομής της, η Διεθνής Διάσκεψη του ΙΝΑΤ έχει εξελιχθεί σε έναν χώρο ουσιαστικής πολιτικής συνάντησης, με συμμετοχές που υπερβαίνουν τα στενά ευρωπαϊκά όρια και φέρνουν σε διάλογο διαφορετικές γεωγραφίες, εμπειρίες και παραδόσεις του προοδευτικού χώρου. Στη Λευκωσία συναντιούνται φωνές από την Ευρώπη, τη Μέση Ανατολή, τη Λατινική Αμερική, την Ασία και τις Ηνωμένες Πολιτείες· δυνάμεις που προέρχονται από τη σοσιαλδημοκρατία, την Αριστερά, τα φιλειρηνικά κινήματα, τα δημοκρατικά και κοινωνικά ρεύματα που αναζητούν έναν διαφορετικό διεθνή προσανατολισμό.
Αυτή είναι η ιδιαίτερη βαρύτητα της Διάσκεψης. Λειτουργεί ως πεδίο πολιτικής σύγκλισης για δυνάμεις που δεν αρκούνται στη διάγνωση των κρίσεων, αλλά αναζητούν κοινό βηματισμό, κοινές επεξεργασίες και δυνατότητες προοδευτικής διεθνούς δράσης.
Σήμερα, λοιπόν, από τη Λευκωσία, το ΙΝΑΤ θέτει το ερώτημα στο οποίο κρίνεται ο σύγχρονος προοδευτικός χώρος: αν μπορεί να διαμορφώσει ένα αξιόπιστο σχέδιο ειρήνης, διεθνούς δικαίου και κοινωνικής δικαιοσύνης· ένα σχέδιο που δεν θα διαχειρίζεται απλώς τις κρίσεις, αλλά θα μετασχηματίζει τους θεσμούς, τους κανόνες και τις σχέσεις εξουσίας που τις τροφοδοτούν.
Με αυτές τις σκέψεις, σας καλωσορίζω θερμά στην 3η Διεθνή Διάσκεψη του ΙΝΑΤ.
Σας ευχαριστώ πολύ.
Ευγενία Φωτονιάτα
Συντονίστρια ΙΝΑΤ».
Χριστοδουλίδης: Η παρέλευση του χρόνου εδραιώνει τα τετελεσμένα της κατοχής
«Με ιδιαίτερη χαρά και τιμή παρίσταμαι εκ μέρους του Προέδρου της Δημοκρατίας στην σημερινή Διεθνή Διάσκεψη που συνδιοργανώνουν το Ινστιτούτο Αλέξη Τσίπρα και το Ινστιτούτο Προμηθέας υπό τον τίτλο Για την Ειρήνη και την Κοινωνική Δικαιοσύνη. Πέραν των συγχαρητηρίων προς τους διοργανωτές που ανέλαβαν την πρωτοβουλία για την διεθνή αυτή σύναξη, καλωσορίζουμε στην Κύπρο τους προσκεκλημένους και προσκεκλημένες από την Ελλάδα και άλλες χώρες, καθώς και όλους τους συμμετέχοντες και συμμετέχουσες από την Κύπρο. Με ιδιαίτερη αναφορά στους Τουρκοκύπριους συμπατριώτες μας, δεδομένου ότι το Κυπριακό έχει δεσπόζουσα θέση στις εργασίες της Διεθνούς Διάσκεψης.
Επιτρέψτε μου να αξιοποιήσω την ευκαιρία για να μεταφέρω τη διαβεβαίωση του Προέδρου της Δημοκρατίας ότι η επίλυση του Κυπριακού, η απαλλαγή από την τουρκική κατοχή, η απελευθέρωση και η επανένωση της πατρίδας μας αποτελούν την κορυφαία προτεραιότητα του ιδίου και της κυβέρνησης συνολικά. Με όρο εντολής από τον κυρίαρχο λαό για την απελευθέρωση και επανένωση της πατρίδας μας, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας ηγείται της προσπάθειας για να δημιουργήσουμε τις προϋποθέσεις επανέναρξης των απευθείας διαπραγματεύσεων για συνολική επίλυση του Κυπριακού, στη βάση του συμφωνημένου πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών, του διαπραγματευτικού κεκτημένου και φυσικά των αρχών, των αξιών και του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Επιδιώκουμε την ανακίνηση του διεθνούς ενδιαφέροντος για το Κυπριακό συνεχώς, μεσούσης της παγκόσμιας αναταραχής που προκάλεσαν οι δυο πόλεμοι στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή και μπορέσαμε να τερματίσουμε το επταετές τέλμα, όπως ο ίδιος ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών δημόσια έχει αναφέρει. Όπως όλοι γνωρίζετε, αυτό το διάστημα βρίσκεται σε εξέλιξη μια πολύ σοβαρή πρωτοβουλία για επανέναρξη των συνομιλιών.
Πρωτοβουλία την οποία στηρίζουμε και επενδύουμε σε αυτήν. Γιατί γνωρίζουμε ότι η παρέλευση του χρόνου εδραιώνει τα τετελεσμένα της κατοχής, με την οποία βεβαίως ουδέποτε θα συμβιβαστούμε.
Πρωτοβουλία που ξεκίνησε μετά και από δικές μας επίπονες προσπάθειες και με αναγνώριση από τη διεθνή κοινότητα της ξεκάθαρης πολιτικής μας βούλησης. Πρωτοβουλία που δεν είναι άσχετη με την πολυεπίπεδη εξωτερική μας πολιτική, η οποία αναβαθμίζει την Κυπριακή Δημοκρατία και την καθιστά αξιόπιστο διεθνή εταίρο, παρά την παρελκυστική τακτική της τουρκικής πλευράς.
Παρά τα προβλήματα, τις δυσκολίες και τις προκλήσεις, επενδύουμε στην ξεκάθαρη πολιτική βούληση του κ. Γκουτέρες, στο αναβαθμισμένο ενδιαφέρον της Ευρωπαϊκής Ένωσης και στη σαφή διασύνδεση των Ευρωτουρκικών με το Κυπριακό. Με την πεποίθηση ότι θα υπάρξουν συγκεκριμένα αποτελέσματα.
Θα ήθελα, αγαπητέ κύριε πρώην Πρωθυπουργέ, να επαναλάβω ότι σε αυτή τη μεγάλη προσπάθεια που καταβάλλουμε για απαλλαγή από τα δεσμά της κατοχής, δεν είμαστε μόνοι.
Έχουμε τη στήριξη, πρώτα και κύρια της Ελλάδας, η οποία παραμένει διαχρονικά ο πιο συνεπής και ο πιο ανιδιοτελής μας σύμμαχος. Σημαντική είναι επίσης η στήριξη που έχουμε από τους εταίρους μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Καταγράφουμε με ικανοποίηση το γεγονός ότι μετά από τις δικές μας προσπάθειες, οι επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου απευθύνθηκαν από κοινού στο Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, σε μια ιστορικού περιεχομένου επιστολή, με την οποία όχι μόνο επαναβεβαιώνει το ενδιαφέρον της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το Κυπριακό, αλλά αναφέρονται και στην ουσία του προβλήματος.
Η κοινή επιστολή, μαζί με τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Απριλίου 2024, στα οποία γίνεται σαφής διασύνδεση των Ευρωτουρκικών με την πρόοδο στο Κυπριακό, ενισχύουν τη διπλωματική μας και πολιτική μας φαρέτρα και ξεκαθαρίζουν ότι το Κυπριακό είναι και ευρωπαϊκό πρόβλημα.
Τα δεδομένα είναι δύσκολα. Οι προκλήσεις είναι πολλές. Όπως πολύ καλά γνωρίζετε, τα πράγματα ποτέ δεν ήταν εύκολα στο Κυπριακό. Ωστόσο, κάθε βήμα είναι σημαντικό γιατί ενισχύει τη μεγάλη προσπάθεια προς επίτευξη του μοναδικού μας στόχου για τερματισμό της κατοχής και επανένωση της Κυπριακής Δημοκρατίας, τη μετεξέλιξη της χώρας μας σε ένα σύγχρονο κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, που θα προσφέρει σε όλους τους νόμιμους κατοίκους του το δικαίωμα να ζουν και να δημιουργούν σε συνθήκες ασφάλειας και ευημερίας. Κυρίες και κύριοι.
Η γεωγραφία έταξαν την Κύπρο να βρίσκεται σε μια περιοχή ιδιαίτερης γεωπολιτικής σημασίας, με πολλές ευκαιρίες αλλά και πολλές προκλήσεις. Η πρόσφατη κρίση στη περιοχή ανέδειξε το ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει η Κυπριακή Δημοκρατία, αξιοποιώντας την ευρωπαϊκή της ιδιότητα, δυσάρεστες διπλωματικές σχέσεις με όλα τα γειτονικά κράτη και βεβαίως τις συνέργειες που έχει αναπτύξει με διάφορα ευρωπαϊκά και τρίτα κράτη. Επιδιώκει πάντα να είναι μέρος της λύσης και όχι του προβλήματος.
Η δυνατότητά μας να συνομιλούμε απευθείας με όλους τους πρωταγωνιστές στην περιοχή είναι το συγκριτικό πλεονέκτημα που επιτρέπει στην Κυπριακή Δημοκρατία να θεωρείται αξιόπιστος συνομιλητής και εταίρος. Και σε πολύ κρίσιμες στιγμές η Κύπρος λειτούργησε και λειτουργεί ως γέφυρα ειρήνης, συνεννόησης και συνεργασίας στην περιοχή.
Κάτι που αποδεικνύεται μέσα και από τις εργασίες αλλά και τα αποτελέσματα της Κυπριακής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Με τις σκέψεις αυτές εύχομαι κάθε επιτυχία στις εργασίες της Διάσκεψης, με τη βεβαιότητα ότι ο διάλογος που θα αναπτυχθεί θα προσθέσει στον ευρύτερο προβληματισμό για τις πολλές προκλήσεις που έχουμε να διαχειριστούμε.
Σας ευχαριστώ πολύ», ανέφερε στον χαιρετισμό του ο Νίκος Χριστοδουλίδης.
Ο χαιρετισμός του Οικουμενικού Πατριάρχη
«Εκλεκτή ὁμήγυρις,
Ἀσμένως ἀπευθύνουμε τόν παρόντα χαιρετισμό πρός τήν 3η Διεθνή Διάσκεψη του Alexis Tsipras Institute γιά τήν Ειρήνη, τή Δικαιοσύνη καί τή Βιώσιμη Ανάπτυξη, με έμφαση στο θέμα τῶν δικαιωμάτων τοῦ ἀνθρώπου, τοῦ περιεχομένου, τῆς στοχοθεσίας καί τῆς εἰρηνοποιητικῆς λειτουργίας τους, καί μέ ειδική αναφορά στη σημασία τῆς συμβολῆς τῶν θρησκειῶν στήν ἀνάδειξη τῶν ἀξιακῶν θεμελίων τους και στόν ἔμπρακτο σεβασμό τους.
Τα δικαιώματα τοῦ ἀνθρώπου ἀποτελοῦν ἀξονική καί ἐντυπωσιακή πολιτική κατάκτηση, ἡ ὁποία ἔκανε τον κόσμο μας πιό ἀνθρώπινο. Στο Προοίμιο τῆς Οἰκουμενικῆς Διακήρυξής τους ἀπό τά Ηνωμένα Εθνη (10 Δεκεμβρίου 1948) χαρακτηρίσθηκαν ὡς τό «κοινό ιδανικό, στό ὁποῖο πρέπει να κατατείνουν ὅλοι οἱ λαοί καί ὅλα τά ἔθνη», βρίσκονται δέ καί σήμερα στο κέντρο τῆς πολιτικῆς ἐπικαιρότητας, συχνά ὡς «μήλον τῆς ἔριδος», ἀλλά καί ὡς «οἰκουμενικό ἀνθρωπιστικό κριτήριο» καί ὡς «βαρόμετρο γιά τις προοπτικές τοῦ πολιτικοῦ ἀνθρωπισμοῦ».
Ἡ ἀνάδυση τῶν δικαιωμάτων τοῦ ἀνθρώπου κατά τό δεύτερο ήμισυ τοῦ 18ου αιώνα ὑπῆρξε ἡ δυναμική απάντηση στις πολιτικές, κοινωνικές, πολιτισμικές καί οικονομικές κρίσεις καί ἀνατροπές που προηγήθηκαν. Ἡ Οικουμενική Διακήρυξή τους μετά τήν ἀπανθρωπία τοῦ Β' Παγκοσμίου Πολέμου ὑπῆρξε ὄντως ἕνα «μανιφέστο ανθρωπισμοῦ», τό ὁποῖο, στα 30 ἄρθρα του, συνοψίζει τις θεμελιώδεις αξίες πού ἀποτελοῦν τήν ἠθική καί πολιτική κληρονομιά τῆς παγκόσμιας κοινωνίας, ὅπως αὐτή διαμορφώθηκε μέσα από τούς ἀγῶνες γιά ἐλευθερία, δικαιοσύνη καί ἀδελφοσύνη καί βιώθηκε στις μεγάλες πνευματικές και θρησκευτικές παραδόσεις τῆς ἀνθρωπότητας.
Εἴμαστε πεπεισμένοι ὅτι τό μέλλον τῶν δικαιωμάτων τοῦ ἀνθρώπου συναρτᾶται, μαζί μέ ἄλλες αραμέτρους, σέ μεγάλο βαθμό, καί μέ τή στάση τῶν θρησκειῶν ἀπέναντί τους, ἡ ὁποία κρίνεται ἀπό τό ἐάν καί κατά πόσον ἀποδέχωνται τίς συνέπειες τῆς οἰκουμενικῆς ἐμβέλειάς τους καί γιά τόν ἴδιο τόν ἑαυτό τους. Δέν πείθει ἡ ἀμφισβήτηση ἤ καί ἡ ἄρνηση αὐτῆς τῆς διάστασης τῶν δικαιωμάτων τοῦ
ἀνθρώπου, οὔτε ὁ χαρακτηρισμός τους ὡς «δυτικοῦ ἰδεολογήματος» ἤ ὡς «Δουρείου ἵππου τῆς Δύσεως» με στόχο τήν πολιτισμική αλλοίωση τοῦ μή χριστιανικοῦ κόσμου.
Ἔχει γραφεῖ ὅτι τά οἰκουμενικά δικαιώματα τοῦ ἀνθρώπου ἀποτελοῦν «τό δυσκολώτερο ερώτημα στό ὁποῖο καλοῦνται νά ἀπαντήσουν σήμερα οι θρησκεῖες». Εἶναι βέβαιο ότι στις μεγάλες θρησκευτικές παραδόσεις ὑπάρχουν ἀρχές καί ἀξίες, οἱ ὁποῖες ἀναφέρονται στήν ἀπόλυτη ἀξία τοῦ ἀνθρώπου καί στήν προστασία τῆς κοινοτικῆς διάστασης τῆς ζωῆς. Σέ αὐτή τή βάση, οἱ θρησκεῖες μποροῦν νὰ ἐμπλουτίσουν τόν ἀνθρωπισμό τῶν δικαιωμάτων τοῦ ἀνθρώπου, μέ τήν ἀναφορά στην υπερβατική θεμελίωση τῆς ἀνθρώπινης αξιοπρέπειας. Ἡ χριστιανική θεώρηση τοῦ ἀνθρώπου ὡς δημιουργηθέντος κατ ̓ εἰκόνα Θεοῦ καί καθ ̓ ὁμοίωσιν Αὐτῷ, καί ὡς ὄντος, τή φύση τοῦ ὁποίου προσέλαβε ὁ Θεός Λόγος διά τῆς Ἐνανθρωπήσεως, ἀνυψώνουν τόν ἄνθρωπο στον ὕψιστο δυνατό βαθμό. Κάθε ὑποτίμηση και ἐκμετάλλευση, κάθε άσκηση βίας κατά τοῦ ἀνθρώπου, στρέφεται καί κατά τοῦ Θεοῦ.
Στόν χῶρο τῆς Ὀρθοδοξίας δέν ὑπάρχει μέχρι σήμερα ἑνιαία στάση απέναντι στά δικαιώματα τοῦ ἀνθρώπου. Συχνά εμφανίζεται μία «αμυντική» θεώρησή τους ὡς ἀπειλῆς γιά τήν Ὀρθόδοξη ταυτότητα καί τίς κοινοτικές παραδόσεις της. Ἐμεῖς προσωπικά ἔχουμε επανειλημμένως χαρακτηρίσει τήν τοποθέτηση αυτή ὡς λανθασμένη τόσον ὅσον ἀφορᾶ στό περιεχόμενο τῶν δικαιωμάτων τοῦ ἀνθρώπου, ὅσον καί στίς ἀνθρωπολογικές καί ἠθικές παραδόσεις τῆς Ὀρθοδοξίας. Δέν εἶναι προφανῶς ὀρθή ἡ ἄποψη περί τῶν σχέσεων τῆς Ορθοδοξίας μέ τόν πολιτισμό τῆς ἐποχῆς μας, τό να θεωρούμε δηλαδή ὅτι ὅλες οἱ σύγχρονες πολιτισμικές κατακτήσεις στρέφονται ἐναντίον της.
Ἐπιθυμοῦμε νά ἀναφερθοῦμε στο πλαίσιο αυτό στό ἀνθρώπινο δικαίωμα τῆς προστασίας τῆς ρησκευτικῆς
ἐλευθερίας, όπως προσφυῶς προεβλήθη μέ τό ἄρθρο 18 τῆς Οἰκουμενικῆς Διακήρυξης τῶν δικαιωμάτων τοῦ ἀνθρώπου. Εἶναι ἀξιοσημείωτο ὅτι τό θεμελιώδους σημασίας αὐτό δικαίωμα τονίσθηκε μετ ̓ ἐπιτάσεως ἀπό τήν Ἁγία καί Μεγάλη Σύνοδο τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας (Κρήτη, 2016).
Στήν Ἐγκύκλιο τῆς Συνόδου σημειώνονται τά ἑξῆς: «Θεμελιώδες ἀνθρώπινον δικαίωμα εἶναι ἡ προστασία τῆς ἀρχῆς τῆς θρησκευτικῆς ἐλευθερίας ὑπό πάσας τάς προοπτικάς αὐτῆς, ἤτοι τῆς ἐλευθερίας τῆς συνειδήσεως, τῆς πίστεως, τῆς λατρείας καί ὅλων τῶν ἀτομικῶν καί συλλογικῶν ἐκφράσεων θρησκευτικῆς ἐλευθερίας, συμπεριλαμβανομένου καί τοῦ δικαιώματος ἑκάστου πιστοῦ νά τελῇ ἀκωλύτως ἀπό οιανδήποτε κρατικήν παρέμβασιν τά θρησκευτικά του καθήκοντα, καθώς καί τῆς ἐλευθερίας δημοσίας διδασκαλίας τῆς θρησκείας καί τῶν προϋποθέσεων λειτουργίας τῶν θρησκευτικῶν κοινοτήτων» (§ 16). Ειδική μνεία στο δικαίωμα αυτό γίνεται καί στό Μήνυμα τῆς Συνόδου (§ 10).
Εἶναι βέβαιο, ότι στη στάση ἀπέναντι στο δικαίωμα αὐτό ἐντοπίζονται σήμερα οἱ μεγαλύτερες δυσκολίες στή συνάντηση τῶν μή χριστιανικών θρησκειῶν μέ τά δικαιώματα τοῦ ἀνθρώπου. Ἐνώπιον τῶν πολλαπλῶν ἐντάσεων, τῶν γεωπολιτικῶν ἐξελίξεων, ἀντιπαραθέσεων καί πολεμικῶν ἀναμετρήσεων, καθώς καί τοῦ φόβου μιᾶς ἐκτεταμένης «σύγκρουσης τῶν πολιτισμῶν» εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαία ἡ ἀμοιβαία προσέγγιση, ὁ διάλογος καί ἡ ἔμπρακτη συνεργασία τῶν θρησκειῶν, οἱ ὁποῖες ἐπηρεάζουν ἐμφανῶς
τά κοινωνικοπολιτικά δρώμενα. Εἶναι ἀδύνατον νά ἀναλύσουμε καί νά κατανοήσουμε τις σύγχρονες εξελίξεις χωρίς αναφορά στον ρόλο τῶν θρησκειῶν. Ἡ εἰρήνη μεταξύ τῶν θρησκειῶν παραμένει βασική προϋπόθεση τῆς εἰρήνης τῶν λαῶν καί τῶν πολιτισμῶν.
Εντιμότατα μέλη τῆς Διάσκεψης, Ὑπογραμμίζουμε πάντοτε ὅτι ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία δέν ἀσχολεῖται μέ τήν Πολιτική στη στενή σημασία τοῦ ὅρου. Ὅμως, ἡ μαρτυρία εἶναι οὐσιαστικῶς πολιτική. Ἐνώπιον τῶν ἀπειλών κατά τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου, τῆς κοινωνικής ἀδικίας, τῆς καταστροφῆς τοῦ φυσικού περιβάλλοντος, γενικώτερα ἐνώπιον τῆς ἀμφισημίας τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων, ἡ Ἐκκλησία αρθρώνει λόγο δικαιοσύνης, εἰρήνης, καταλλαγῆς καί ἀλληλεγγύης, υψώνει τή φωνή της ἐναντίον τῆς καταρράκωσης τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μέσα στις γιγαντιαῖες οἰκονομικές, κοινωνικές τεχνολογικές δομές καί κατά τῆς κυριαρχίας τῆς ἀρχῆς τῆς καί προτεραιότητας τοῦ «δικαίου τοῦ ἰσχυροτέρου» τόν χῶρο τῆς πολιτικής.
Ἡ ὑποχώρηση τοῦ θρησκευτικού προσανατολισμοῦ τῆς ζωῆς σε διάφορες περιοχές τοῦ πλανήτη μας, παρά τά περί τοῦ ἀντιθέτου θρυλούμενα, δέν προωθεῖ τούς κεντρικούς στόχους τῶν δικαιωμάτων τοῦ ἀνθρώπου. Ἡ πίστη στόν Θεό ἐνισχύει τόν σεβασμό προς τήν ἱερότητα τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου καί ἐμπνέει τόν ἀγῶνα γιά τήν εἰρήνη, ἀκόμη καί ὅταν αὐτός, κατ ̓ ἄνθρωπον, βρίσκεται ἐνώπιον ἀδιεξόδων.
Ἔχει ὀρθῶς λεχθεῖ, ὅτι «ὁ γόρδιος δεσμός τῆς εἰρήνης καί τῆς δικαοσύνης δέν λύνεται μέ τό σπαθί τοῦ Μεγαλέξανδρου». Ὄντως, ἡ δίκαιη ειρήνη αποτελεί αἰώνιο καθῆκον, δέν ἐξασφαλίζεται ποτέ γιά πάντα καί ἀπαιτεῖ ἀγῶνα ἀδιάκοπο. Εἰρήνη σημαίνει πάντοτε «αγώνας γιά εἰρήνη». Ἡ δέσμευση καί ἡ μαρτυρία τῶν θρησκειῶν ὑπέρ τῆς εἰρήνης ὀφείλει καί μπορεῖ νά συμβαδίζει μέ τήν ἀποδοχή τῆς μεγάλης σημασίας τῶν δικαιωμάτων τοῦ ἀνθρώπου γιά τήν ἐξασφάλισή της, κάτω ἀπό ὅλες τίς περιστάσεις καί τίς ἐξελίξεις.
Εὐχαριστοῦμε γιά τήν προσοχή σας!».
Κωνσταντίνου: Η Διάσκεψη μας πραγματοποιείται σε μια κρίσιμη περίοδο ανάδυσης μιας πολυπολικής ταξης πραγμάτων
«Εκλεκτοί προσκεκλημένοι, αγαπητοί εισηγητές, συντονιστές και φίλοι,
Εκ μέρους του Δ.Σ του Ινστιτούτου Ερευνών Προμηθέας σας καλωσορίζω στη 3η Διεθνή Διάσκεψη του Ινστιτούτου Αλέξης Τσίπρας με θέμα «Ειρήνη και Κοινωνική Δικαιοσύνη σε μια περίοδο Πολλαπλών Κρίσεων». Ευχαριστώ θερμά τους εισηγητές και όλους εσάς που μας τιμάτε με την παρουσίας σας και εύχομαι παραγωγική, δημιουργική εργασία και ευχάριστη παραμονή στην Κύπρο.
Ευχαριστώ ιδιαίτερα το Ινστιτούτο Αλέξης Τσίπρας για τη πρωτοβουλία και τη συνεργασία μας στην υλοποίηση αυτού του συνεδρίου καθώς και τον Οργανισμό «Oxygen for Democracy» για τη στήριξη του.
Η Διάσκεψη μας πραγματοποιείται σε μια κρίσιμη περίοδο ανάδυσης μιας πολυπολικής ταξης πραγμάτων», ανέφερε στον χαιρετισμό του ο Κωστάκης Κωνσταντίνου και πρόσθεσε:
«Η ιστορία μας διδάσκει, ότι σε αυτές τις κρίσιμες μεταβατικές περιόδους αλλαγής του διεθνούς συστήματος η ανθρωπότητα δυστυχώς πληρώνει βαρύ τίμημα.
Αυτή την περίοδο στον πλανήτη μας βρίσκονται εν ενεργεία είκοσι-οκτώ διενέξεις, στρατιωτικές συγκρούσεις και πόλεμοι με εκατομμύρια θύματα, νεκρούς, τραυματίες, πρόσφυγες, τεράστιες υλικές και πολιτιστικές καταστροφές και σοβαρές επιπτώσεις σε οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο.
Οι στρατιωτικές συγκρούσεις συνοδεύονται με πολιτικές αποκλεισμών, κυρώσεων, δασμών και προστατευτισμού που αυξάνουν τις οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες.
Ταυτόχρονα με τα πιο πάνω είμαστε αντιμέτωποι με την απορρύθμιση του κλίματος, το μεταναστευτικό πρόβλημα, την άνοδο της ακροδεξιάς, τα θέματα κυβερνοασφάλειας, εκστρατείες παραπληροφόρησης και ψευδών ειδήσεων.
Δύο πόλεμοι εγκυμονούν σοβαρότατους κινδύνους για την ανθρωπότητα γιατί μια σπίθα είναι αρκετή για να διευρυνθούν σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο. Η «Ειδική Στρατιωτική Επιχείρηση» της Ρωσίας στην Ουκρανία μετατράπηκε σε πόλεμο διαρκείας με την έμμεση και άμεση εμπλοκή του ΝΑΤΟ.
Ο πόλεμος των ΗΠΑ και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν και του Λιβάνου μετατράπηκε σε περιφερειακό πόλεμο με κινδύνους περαιτέρω διεύρυνσης αν δεν καρποφορήσει η διπλωματική προσπάθεια και η ειρηνική επίλυση της διένεξης.
Άκρως ανησυχητική είναι η κατάσταση και στον Ινδο-ειρηνικό όπου οι εντάσεις αυξάνονται και η στρατιωτικοποίηση επιταχύνεται με εξοπλισμούς δισεκατομμυρίων της Ταιβάν, της Ιαπωνίας, των Φιλλιπίνων.
Η κατάσταση στην Λατινική Αμερική είναι εξίσου ανησυχητική. Η απαγωγή του νόμιμου Προέδρου της Βενεζουέλας από τις στρατιωτικές δυνάμεις των ΗΠΑ, οι απειλές εναντίον του Μεξικού, της Βραζιλίας, της Κούβας και ο απάνθρωπος αποκλεισμός της που προκαλεί σοβαρότατες ελλείψεις σε σημαντικές πρώτες ύλες και βασικά αγαθά παραβιάζουν εξόφθαλμα ανθρώπινα δικαιώματα και διεθνές δίκαιο.
Στη γειτονιά μας το παλαιστινιακό πρόβλημα και η γενοκτονία στη Γάζα αποτελούν ανοικτή πληγή για ολόκληρο τον αραβικό κόσμο και ο λαός της Παλαιστίνης αγωνίζεται για την ελευθερία του.
Επιτρέψετε μου να εστιάσω σε δύο κυρίαρχα οικουμενικά προβλήματα. που θέτουν σε κίνδυνο την ανθρωπότητα.
Το πρώτο, είναι η σημαντική αύξηση των στρατιωτικών δαπανών, η επικίνδυνη ανάπτυξη, εκσυγχρονισμός, αλλά και εξάπλωση των πυρηνικών όπλων.
Οι τρείς μεγάλες δυνάμεις είναι σε θέση να εξαφανίσουν από το χάρτη η μια την άλλη τουλάχιστον από μια φορά.
Η ρητορική του πυρηνικού πλήγματος και πολέμου έχει αυξηθεί και συχνά υποτιμούνται οι συνέπειες χρήσης πυρηνικών όπλων με τη ψευδαίσθηση, ότι αυτές θα περιοριστούν στη χρήση μόνο τακτικών πυρηνικών.
Στην εποχή της πολυπολικότητας δεν μπορεί να υπάρξει νικητής σε μια στρατιωτική σύγκρουση μεγάλων δυνάμεων. Νικητής δεν μπορεί να υπάρξει ούτε σε ένα οικονομικό πόλεμο, ούτε μέσω μονομερών κυρώσεων, αποκλεισμών και δασμών.
Η πολυπολικότητα απαιτεί ειρηνική συνύπαρξη, σεβασμό της κυριαρχικής ισότητας των κρατών, αδιαίρετη ασφάλεια, εκδημοκρατισμό των διεθνών σχέσεων, διάλογο και συνεργασίες μεταξύ κρατών και λαών.
Σε αυτό το πλαίσιο το θέμα της ειρήνης προβάλλει ως αναγκαιότητα για την επιβίωση της ανθρωπότητας. Η ειρήνη δεν είναι απλώς η απουσία πολέμου, ούτε απλώς η ισορροπία των αντίθετων δυνάμεων. Η ειρήνη για να έχει διάρκεια πρέπει να μετατρέπει την αντίθεση, σε ρυθμιζόμενη και σταθεροποιημένη μορφή.
Χωρίς αυτή τη σταθεροποίηση, η ειρήνη παραμένει εύθραυστη, αναστρέψιμη και συχνά απατηλή. Η ειρήνη, επομένως, δεν είναι παθητικότητα. Είναι ενεργό πολιτικό και θεσμικό επίτευγμα. που καλείται μεταξύ άλλων να αντιμετωπίσει και τους θεσμούς, μηχανισμούς, επιχειρήσεις και στρατιωτικο- βιομηχανικά συμπλέγματα του πολέμου καθώς και θεωρίες τύπου σύγκρουσης των πολιτισμών.
Το δεύτερο μεγάλο πρόβλημα που θέτει σε κίνδυνο τις κοινωνίες μας και την ανθρωπότητα είναι η κούρσα ανάπτυξης της Τεχνητής Νοημοσύνης και η ανεξέλεγκτη συσσώρευση ισχύος, τεχνολογικής, επιστημονικής, οικονομικής και κατά προέκταση και πολιτικής στα χέρια μιας μικρής ολιγαρχίας. Δύο είναι οι βασικές πτυχές του θέματος Τεχνητή Νοημοσύνη.
Πρώτο, ο δημιουργός κινδυνεύει από το δημιούργημα. Η απώλεια του ελέγχου των μηχανών δεν είναι πλέον θέμα φαντασίας, δεν αναμένεται άμεσα στα επόμενα πέντε χρόνια σύμφωνα με τους επαΐοντες αλλά είναι στον οπτικό χρονικό ορίζοντα. Η τεχνητή νοημοσύνη είναι χρήσιμο εργαλείο για τον άνθρωπο και ως τέτοιο πρέπει να χρησιμοποιηθεί. Το θέμα συνεπώς είναι πως χρησιμοποιείται και σε ποια χέρια είναι ο έλεγχος της.
Δεύτερο, στον πυρήνα της προβληματικής λόγω των κοινωνικών συνεπειών του τρόπου χρήσης της τεχνητής νοημοσύνης, αντικατάσταση εκατομμυρίων εργαζομένων, κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας δημιουργών και του συσσωρευμένου πνευματικού πλούτου κ.α επανέρχεται η Μαρξιστική σκέψη για τις σχέσεις μεταξύ των παραγωγικών δυνάμεων και των παραγωγικών σχέσεων, ιδιαίτερα το θέμα της ιδιοκτησίας μέσων παραγωγής, κατανομής και ανακατανομής του παραγόμενου πλούτου. Το μοντέλο κατανομής πλούτου με βασικό κριτήριο την ατομική ιδιοκτησία Μέσων Παραγωγής έχει φθάσει στα όρια του. Η ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων απαιτεί νέες μορφές παραγωγικών σχέσεων και η νέα οικονομική βάση απαιτεί νέο εποικοδόμημα και κοινωνικές ρυθμίσεις.
Μια σύντομη αναφορά στην Κύπρο ως παράδειγμα οικοδόμησης ειρήνης, ελευθερίας, δικαιοσύνης.
Στο σπίτι μας, εδώ στη Λευκωσία, τη μόνη διαιρεμένη ευρωπαϊκή πρωτεύουσα, η τουρκική κατοχή του 37% της Κύπρου συνεχίζεται για 52 χρόνια. Η Κύπρος μπορεί να αποτελέσει παράδειγμα επίλυσης διεθνών, περιφερειακών διενέξεων στη βάση ακριβώς των αρχών της κυριαρχικής ισότητας, της αδιαίρετης ασφάλειας, της συνεργασίας κρατών και των κοινοτήτων του νησιού.
Η μορφή λύσης, η διζωνικής– δικοινοτικής Ομοσπονδία, που προκρίνουν τα Ηνωμένα Εθνη και η ΕΕ, μπορούν να επανενώσουν την Κύπρο στο πλαίσιο ενός κοινού κράτους με μια κυριαρχία, μια ιθαγένεια και μια διεθνής προσωπικότητα.
Η μορφή λύσης για να συμβάλει στη περιφερειακή και παγκόσμια μορφή ειρήνης, πρέπει να συμπεριλάβει και τη διάσταση της ασφάλειας των γειτονικών κρατών, να μην απειλούνται από ξένες στην Κύπρο δυνάμεις με παρουσία και χρήση των υποδομών του νησιού. Για αυτό η αποστρατιωτικοποίηση του νησιού είναι όσο ποτέ επίκαιρη και αναγκαία.
Συμπερασματικά αγαπητοί φίλοι
Οι θεματικές της ημερίδας μας έχουν στο επίκεντρο τους τα ιδανικά της ειρήνης, ελευθερίας και δικαιοσύνης. Τρείς πανανθρώπινες αξίες που αποτελούν καθοδήγηση για δράση ώστε να γίνουν πράξη. Πράξη μέσω θεσμών και μηχανισμών για να έχουν σταθερότητα και διάρκεια στο χρόνο επιτρέποντας στην ανθρωπότητα να ανανεώνεται, να δημιουργεί και να προοδεύει.
Το ερώτημα που τίθεται είναι αν μπορεί να γίνει αυτή η θέσμιση.
Ευχαριστώ», ανέφερε ο Κωστάκης Κωνσταντίνος στον χαιρετισμό του.
