Α.Η κρίση που διέρχεται το πολιτικό σύστημα είναι αναντίλεκτη. Στον ΟΠΕΚΕΠΕ δεν αποκαλύφθηκε ένα ακόμη σκάνδαλο. Ένα σκανδαλώδες, πελατειακό, ολόκληρο μοντέλο διακυβέρνησης εκτέθηκε σε δημόσια πανευρωπαϊκή θέα.
Ωστόσο, πρέπει να διερωτηθούμε κατά πόσο δεν είναι το ρουσφέτι και η δημαγωγία στο DNA του ελληνικού πολιτικού προσωπικού.
Μήπως ύπαρχουν συστημικοί λόγοι και βαθύτεροι μηχανισμοί που παράγουν και αναπαράγουν ανεξάρτητα από ηλικίες τον παλαιοκομματισμό και την πελατειακή λογική;
Η αφετηρία του προβλήματος δεν βρίσκεται στην πελατειακή άσκηση της εξουσίας, εκεί εκδηλώνεται το πρόβλημα.
Η αφετηρία βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο η βούληση του λαού μετασχηματίζεται σε πολιτική εξουσία.
Δηλαδή, η αφετηρία βρίσκεται στο εκλογικό σύστημα.
Το εκλογικό σύστημα δεν είναι ούτε τεχνικό ούτε δευτερεύον ζήτημα.
Το εκλογικό σύστημα αποτελεί τον θεσμικό μηχανισμό που διαμορφώνει το είδος των πολιτικών που αναδεικνύονται.
Είναι δε τόσο σημαντικό για το είδος του πολιτικού προσωπικού που παράγεται από κάθε εκλογική αναμέτρηση όσο σημαντική είναι η μηχανή, το μέσον παραγωγής, για το προϊόν που παράγεται σε κάθε εργοστάσιο.
Α μηχανή παραγωγής παράγει Α προϊόν .
Β μηχανή παραγωγής παράγει Β προϊόν.
Επομένως, το ερώτημα που τίθεται είναι εάν θα βάλουμε «τον δάκτυλον επί τον τύπον των ήλων».
Εάν επιτέλους θα κάνουμε κάποια πραγματικά σημαντική αλλαγή σε αυτό το προβληματικό πολιτικό σύστημα ή θα αρκεστούμε (και αν) σε υπεκφυγές και μερεμέτια αμφίβολης αποτελεσματικότητας και λειτουργικότητας όπως η πρόταση του κ. Μητσοτάκη για το ασυμβίβαστο υπουργού και βουλευτή;
Β.Για το πολιτικό σύστημα, μια μικρή επανάσταση θα είναι μια νέα μεικτή εκλογική αρχιτεκτονική στην οποία όλες οι εκλογικές περιφέρειες της χώρας θα είναι μονοεδρικές και θα συνδυάζονται με ευρείες πολυεδρικές περιφέρειες οι οποίες θα διασφαλίζουν την τελική κοινοβουλευτική δύναμη των κομμάτων ανάλογα με τις προβλέψεις του εκάστοτε εκλογικού νόμου.
Συγκεκριμένα, το εθνικό κοινοβούλιο θα συγκροτείται από 150 εκλεγόμενους βουλευτές σε ισάριθμες μονοεδρικές και 100 βουλευτές εκλεγόμενους σε 11 μείζονες εκλογικές περιφέρειες.
Μία παραλλαγή του επονομαζόμενου, επιτυχημένου, Γερμανικού μοντέλου.
Οι εκλογικές περιφέρειες θα υπηρετούνται από βουλευτές με μέγιστο όριο θητείας τα 12 χρόνια, εξαιρώντας τους Πρωθυπουργούς.
Στην περίπτωση της Βουλής των 250 βουλευτών, οι 50 έδρες που απομένουν μέχρι τις 300 έδρες που συνταγματικά ορίζεται ως το ανώτατο επιτρεπόμενο όριο, θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν αντισταθμιστικά υπέρ των υπόλοιπων κομμάτων, για να εξισορροπήσουν τυχόν υπερεκπροσώπηση του πρώτου κόμματος που θα προκύψει, εάν αυτό έχει κερδίσει περισσότερες έδρες από μονοεδρικές περιφέρειες, από όσες έδρες θα δικαιούται συνολικά σύμφωνα με τον εκάστοτε εκλογικό νόμο, με βάση το εθνικό ποσοστό του.
Γ. Σε μια εποχή βαθιάς κρίσης εκπροσώπησης - που ο πολίτης πρακτικά νιώθει πως δεν έχει βουλευτή να τον εκπροσωπεί - καθώς κι εκτεταμένης διάδοσης του μαύρου πολιτικού χρήματος, περιττεύει πιστεύω να παραθέσω αναλυτικά τα πλεονεκτήματα των μονοεδρικών περιφερειών.
Σε μια μονοεδρική περιφέρεια η σχέση του πολιτικού με τον πολίτη είναι η αμεσότερη δυνατή, η αντιπροσώπευση πιο άμεση, πιο γνήσια.
Σε μια μονοεδρική περιφέρεια παύει να υφίσταται ο καταστροφικός εμφύλιος πόλεμος μεταξύ των βουλευτών του ίδιου κόμματος σε μία εκλογική περιφέρεια. Προσέξτε για παράδειγμα στον ΟΠΕΚΕΠΕ, τι έγινε στις Σέρρες με τους βουλευτές της ΝΔ.
Σε μια μονοεδρική εκλογική περιφέρεια δύναται να καταργηθεί ο πελατειακός σταυρός προτίμησης.
Η διαρκής σχέση λογοδοσίας του πολιτικού αντιπροσώπου με τον αντιπροσωπευόμενο πολίτη απτή και καθημερινή πραγματικότητα.
Ήδη στις λίγες μονοεδρικές που έχουμε, οι τοπικές κοινωνίες γνωρίζουν το βουλευτή τους. Κι αυτός γνωρίζει τα τοπικά προβλήματα και τις τοπικές αναπτυξιακές ανάγκες.
Επίσης, σε μια μονοεδρική ο βουλευτής έχει δυνατότητα αμεσότερης επικοινωνίας.
Κανένας δεν θα μπορεί πια να ισχυριστεί, δίκαια ή άδικα, ότι κάποιος εκλέγεται από «τα ΜΜΕ». Μπορεί να τα χρησιμοποιεί αλλά δεν εξαρτάται πια ο πολιτικός από τη διαμεσολάβηση είτε των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης, είτε άλλων μηχανισμών.
Κανένας δεν θα αποκτά αποφασιστικό πολιτικό πλεονέκτημα μέσω μιας πολυδάπανης προεκλογικής εκστρατείας και θα εκτίθεται στην καχυποψία εξαρτήσεων.
Δ.Βεβαίως δεν αρκούν οι μονοεδρικές, διότι πρέπει να εξασφαλίσουμε την αναλογική εκπροσώπηση όλων των κομμάτων, όπως συμβαίνει και σήμερα
Γι’ αυτό στις πολυεδρικές περιφέρειες, τα κόμματα θα παίρνουν τις έδρες που δικαιούνται, ώστε να εξασφαλίζεται, όπως συμβαίνει και τώρα, η εκπροσώπηση τους στη Βουλή.
Με το νέο εκλογικό σύστημα τα κόμματα θα έπαιρναν όσες έδρες έχουν και σήμερα.
Τίποτα δεν αλλάζει σε αυτό.
Κανένα κόμμα δεν θίγεται, κανένα δεν πριμοδοτείται.
Άλλωστε, η απλή αναλογική κατά την γνώμη μου, δεν μπορεί να επανέλθει εάν προηγουμένως δεν συμφωνήσουν για την υπερψήφισή της τα μεγαλύτερα κόμματα του πολιτικού συστήματος. Ενδεχόμενο μηδενικής πιθανότητας με βάση τα μεταπολιτευτικά πολιτικά δεδομένα.
Ε.Λένε ορισμένοι. Μα ο βουλευτής σε μια μονοεδρική δεν υποβαθμίζεται, δεν θα είναι λιγότερο ισχυρός; Το αντίθετο.
Σε ένα σύστημα μονοεδρικών η ευνοιοκρατική επιλογή, η μη αξιοκρατική επιλογή τιμωρείται. Κοστίζει άμεσα πολιτικά.
Η λεγόμενη ‘μηχανική’ του συστήματος κάθε άλλο από αυθαίρετες επιλογές ευνοεί.
Ποια κομματική ηγεσία θα διανοηθεί, όταν διακυβεύεται να χαθεί μια μονοεδρική, να τοποθετήσει αδύναμο υποψήφιο;
Η ιδέα ότι ο βουλευτής της μονοεδρικής είναι “αδύναμος” δεν βρίσκει καμία υποστήριξη στη συγκριτική πολιτική.
Η εκλογική αρχιτεκτονική στα πλέον προηγμένα κοινοβουλευτικά σύστηματα όπως των ΗΠΑ, της Γερμανίας, της Βρετανίας και της Γαλλίας, μεταξύ πολλών άλλων, είναι βασισμένη σε μονοεδρικές περιφέρειες, ενώ ο εμφύλιος σταυρός προτίμησης θεωρείται είδος από άλλον πλανήτη.
Κατά συνέπεια όλες οι μεγάλες πολιτικές προσωπικότητες αυτών των χωρών, από τον Μπάρακ Ομπάμα μέχρι τον Β.Μπραντ, την Μ. Θάτσερ εώς τον Ντε Γκωλ και τον Μιτεράν, αναδείχτηκαν μέσα από μικρές - πάντα ανάλογα με τα μεγέθη της κάθε χώρας- και ταπεινές μονοεδρικές περιφέρειες. Και βέβαια χωρίς σταυρό προτίμησης!
ΣΤ.Η ελληνική προετοιμασία για μετάβαση σε μονοεδρικές.
Καταρχάς για προφανείς λόγους, ιδιαίτερη σημασία έχει ο μεγάλος αριθμός πολιτικών από ολόκληρο σχεδόν το πολιτικό φάσμα που κατά το παρελθόν έχουν τοποθετηθεί θετικά για ένα τέτοιο εκλογικό σύστημα.
Στην Ελλάδα, στο Υπουργείο Εσωτερικών, με την συνέργεια επιφανών πανεπιστημιακών, (Ν.Αλιβιζάτος, Θ.Διαμαντόπουλος, Δ.Δώδος, Η.Νικολακόπουλος, Λ.Παπαδοπούλου, Γ.Σωτηρέλης, Φ.Σπυρόπουλος, Θ.Χατζηπαντελής) από τον Δεκέμβριο του 2009, έχουμε έτοιμο ένα πλήρες Νομοσχέδιο νέου εκλογικού νόμου με τις παραπάνω βασικές αρχές, καθώς και με την παραλλαγή 180 βουλευτές από μονοεδρικές εκλογικές περιοχές και 120 από μείζονες.
Ακόμη, για πρώτη φορά στην απογραφή πληθυσμού το 2011 ζητήσαμε τότε, επίσημα, ως Υπουργείο από την ΕΛΣΤΑΤ και πραγματοποιήθηκε καταγραφή νόμιμου πληθυσμού ανά εκλογικό διαμέρισμα, ώστε η χάραξη των νέων μονοεδρικών περιφερειών να γίνει κατά το δυνατόν ισοδύναμα.
Επομένως, η Ελλάδα όποτε θελήσει, μπορεί να προχωρήσει στη χάραξη των εκλογικών της περιφερειών σε μονοεδρικές, υιοθετώντας ένα τέτοιο εκλογικό σύστημα, έχοντας βεβαίως επίγνωση ότι δεν υπάρχει εκλογικό σύστημα πανάκεια.
(Ο Γιάννης Ραγκούσης είναι πρώην υπουργός)
