Η Ελλάδα παραμένει μια «προοδευτική χώρα»; Το ερώτημα τίθεται τα τελευταία χρόνια μετά τις αλλεπάλληλες νίκες της ΝΔ και την άνοδο της Ακροδεξιάς, που έχουν αλλάξει το ισοζύγιο δεξιών και προοδευτικών δυνάμεων. Παραδοσιακά το εκλογικό άθροισμα των προοδευτικών-αντιδεξιών δυνάμεων υπερέβαινε εκείνο της Δεξιάς/Ακροδεξιάς. Από το 2023 αυτό σταμάτησε να ισχύει. Επομένως, εύλογα μπορεί να αναρωτηθεί κανείς έχουμε μπει σε νέα φάση σε ό,τι αφορά τους συσχετισμούς μεταξύ των πολιτικών/ιδεολογικών χώρων.
Επιπλέον, η εικόνα περιπλέκεται γιατί ο Κυριάκος Μητσοτάκης επιχειρεί συστηματικά να αποσπάσει την έννοια του «προοδευτικού» από το αντιδεξιό μπλοκ. Ο πρωθυπουργός χαρακτηρίζει «προοδευτικές» όχι μόνο εκσυγχρονιστικές αλλαγές όπως η ψηφιοποίηση, αλλά και πολιτικές που κατεξοχήν ανήκουν στο συντηρητικό χώρο όπως τα ιδιωτικά πανεπιστήμια.
Το Progressive Lab
Ακριβώς το ερώτημα για το τι είναι προοδευτικό σήμερα επιχειρεί να απαντήσει η δημοσκόπηση που διενήργησε η aboutpeople (με επιστημονικό υπεύθυνο τον Πέτρο Ιωαννίδη) για λογαριασμό του Progressive Lab. Η έρευνα διενεργήθηκε πανελλαδικά σε 2.260 άτομα τον Ιούλιο.
Το Progressive Lab είναι ένα νέο think tank που έχει τη φιλοδοξία να διατυπώσει προτάσεις πολιτικής για τον προοδευτικό χώρο. Συντονιστής της επιστημονικής επιτροπής του είναι ο Φίλιππος Σαχινίδης.
Η έρευνα
To πρώτο συμπέρασμα που προκύπτει από την έρευνα είναι ότι η έννοια του προοδευτικού παραμένει ηγεμονική στην ελληνική κοινωνία. Στην ερώτηση πώς θα χαρακτηρίζατε τον εαυτό σας, το 56,5% απάντησε «μάλλον προοδευτικός», μόλις το 14,5% «μάλλον συντηρητικός» και ένα αξιοσημείωτο 27,2% «ούτε προοδευτικός, ούτε συντηρητικός».
Η έννοια του «προοδευτικού» αξιολογείται θετικά από την πλειοψηφία των ερωτώμενων (61,7%), ενώ μόλις το 5,7% τη θεωρεί αρνητική και το υπόλοιπο 30,9% κρατά ουδέτερη στάση. Αντίθετα, ο χαρακτηρισμός «συντηρητικός» δεν κρίνεται θετικά. Το 34% τον θεωρεί αρνητικό, το 17,2% θετικό και σχεδόν οι μισοί (46,9%) υιοθετούν ουδέτερη στάση.
Θα μπορούσε να παρατηρήσει κανείς ότι αυτά τα δημοσκοπικά ευρήματα δείχνουν να μην έχει διαταραχθεί η μεταπολιτευτική παράδοση σε ό,τι αφορά την κυρίαρχη ιδεολογική ροπή της ελληνικής κοινωνίας.
Πρόοδος και Αριστερά/Δεξιά
Ωστόσο, στη συνέχεια βλέπουμε τις αλλαγές που έχουν συντελεστεί τα τελευταία χρόνια. Όπως ήταν αναμενόμενο, το 93,2% των αριστερών και το 85,6% των κεντροαριστερών αυτοπροσδιορίζονται ως προοδευτικοί. Ίσως όμως να εκπλήσσει το ότι το 42,8% των κεντροδεξιών και το 21,8% των δεξιών αυτοπροσδιορίζονται ως προοδευτικοί. Εδώ σαφώς βλέπουμε το αποτύπωμα της ρητορείας Μητσοτάκη. Ο άξονας προοδευτικός/συντηρητικός δεν ταυτίζεται πλέον με άξονα αντι-Δεξιά/Δεξιά.
Ίσως δεν θα ήταν υπερβολή να πούμε ότι η έννοια του «προοδευτικού» καθίσταται σταδιακά διακύβευμα για τις πολιτικές παρατάξεις. Σε μια κοινωνία που αξιολογεί θετικά σε πολύ μεγάλα ποσοστά την έννοια του «προοδευτικού», το θέμα είναι ποιος εκφράζει με πιο πειστικό τρόπο την έννοια της προοδευτικότητας.
Η αξιολόγηση
Ανάλογη είναι η εικόνα που βγαίνει από τη βαθμολόγηση από το 1 έως 5 (1 συντηρητικό, 5 προοδευτικό) διαφόρων πολιτικών, Στις πρώτες θέσεις η σειρά είναι η αναμενόμενη. Την πιο υψηλή βαθμολογία «προοδευτικότητας» πήραν η υποχρεωτική σεξουαλική αγωγή στα σχολεία (4,34), η δημιουργία κοινωνικών κατοικιών από το κράτος (4,14), η ισότητα των δύο φύλων (4,13), ο διαχωρισμός κράτους-εκκλησίας (4,11).
Ωστόσο, στην πέμπτη θέση της προοδευτικότητας βρίσκουμε την κατάργηση του ΕΝΦΙΑ (3,99), ενώ στην ένατη θέση είναι η κατάργηση της μονιμότητας στο δημόσιο (3,61). Βλέπουμε δηλαδή να αξιολογούνται ως προοδευτικές, πολιτικές που δεν ανήκουν στο παραδοσιακό σώμα του προοδευτικού χώρου. Βεβαίως, σε ό,τι αφορά τον ΕΝΦΙΑ μπορεί να λεχθεί ότι δεν πρόκειται για έναν κλασικό φόρο. Αλλά πρέπει να λάβουμε υπόψη ότι και η «μείωση φόρων ακόμα και να έχει επιπτώσεις στις κοινωνικές παροχές» αξιολογείται ως προοδευτική πολιτική (3,33). Ακόμα πιο καθαρά είναι τα πράγματα για την κατάργηση της μονιμότητας στο δημόσιο την οποία όπως και να τη δεις, δεν ανήκει στο παραδοσιακό σώμα των προοδευτικών πολιτικών.
Κατά κάποιον τρόπο, στις αξιολογήσεις για ποια πολιτική θεωρείται προοδευτική, πέρα από το σώμα των παραδοσιακών πολιτικών του προοδευτικού χώρου, αποτυπώνονται πια και οι απόψεις όσων ανήκουν στην (Κεντρο)Δεξιά αλλά δηλώνουν προοδευτικοί.
Δικαιώματα-κοινωνικό κράτος-ανισότητες
Στο γενικό κοινό, οι λέξεις με τις οποίες συνδέεται ο όρος «προοδευτική πολιτική» είναι κατά σειρά τα ανθρώπινα δικαιώματα (34,2%), το κοινωνικό κράτος (33,8%), η καταπολέμηση των ανισοτήτων (32,3%), ο εκσυγχρονισμός (31,6%) και η κοινωνική πρόοδος (29,4%).
Η σειρά σε όσους αυτοπροσδιορίζονται προοδευτικοί είναι: Ανθρώπινα δικαιώματα (42,8%), κοινωνικό κράτος (42,7%), καταπολέμηση ανισοτήτων (40,9%), κοινωνική πρόοδος (34,1%) και εκσυγχρονισμός (32,9%).
Το τρίπτυχο ανθρώπινα δικαιώματα-κοινωνικό κράτος-καταπολέμηση των ανισοτήτων συνιστούν τον παραδοσιακό πυρήνα της προοδευτικής πολιτικής. Πρέπει όμως να σταθούμε στην έννοια του εκσυγχρονισμού η οποία συνδέεται στενά με την προοδευτικότητα. Δεν είναι μόνο το δίκαιο που θεωρείται προοδευτικό αλλά και το μοντέρνο.
Ολόκληρη η δημοσκόπηση
