Είναι πάντα μια ιατρική εξέταση η καλύτερη επιλογή; Θα τρώγατε χάμπουργκερ από έντομα; Είναι σωστό να έχει ένα παιδί τρεις γονείς; Αυτά είναι μόνο μερικά από τα ερωτήματα που εγκιβωτίζονται σε ένα ευρύτερο ερώτημα: τι ρόλο παίζει η επιστήμη στην καθημερινότητα των μαθητών, και ιδιαίτερα ο κλάδος της βιοηθικής, και πώς πρέπει να αντιμετωπίζουν οι ίδιοι τα ηθικά διλήμματα που τίθενται πολλές φορές;
«Η σύνδεση της διδακτέας ύλης με την καθημερινότητα των μαθητών είναι πλέον απαραίτητη» επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Δρ. Κατερίνα Κική - Παπαδάκη, επικεφαλής της Ομάδας Ερευνας και Αξιολόγησης του ΙΤΕ και υπεύθυνη του προγράμματος Engage, στόχος του οποίου είναι να προσφέρει ένα βοήθημα στους εκπαιδευτικούς που με τη σειρά τους καλούνται να θωρακίσουν τους μαθητές τους απέναντι στις προκλήσεις του 21ου αιώνα. «Η ένταξη κοινωνικο-επιστημονικών θεμάτων στην τάξη είναι πρόκληση για πολλούς εκπαιδευτικούς στη χώρα μας - όπου εφαρμόζεται ένα σχετικά ανελαστικό και απαιτητικό από εύρος ύλης πρόγραμμα σπουδών» προσθέτει η ίδια.
Στο πλαίσιο αυτό, στις αρχές Νοεμβρίου θα ξεκινήσει ο πρώτος κύκλων των online μαθημάτων για τους εκπαιδευτικούς φυσικών επιστημών (φυσικούς, χημικούς και βιολόγους). Το βασικό αντικείμενο του πρώτου κύκλου είναι η κινητοποίηση των μαθητών και η διαχείριση μέσα στην τάξη της σχετικής συζήτησης. Πρόκειται για έναν μπούσουλα, με άλλα λόγια, για μια σειρά από ερωτήματα για τα οποία δεν είναι βέβαιο ότι υπάρχουν πάντα «σωστές» απαντήσεις.
Ένα παράδειγμα; Οι γενετικές αναλύσεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να καθοριστεί αν ένα άτομο είναι φορέας μιας γενετικής πάθησης. Θα πρέπει να κάνει την εξέταση διαλογής ένα αγόρι που ανακαλύπτει ότι το κορίτσι του είναι φορέας της δρεπανοκυτταρικής νόσου; Οι μαθητές καλούνται να χρησιμοποιήσουν τις πληροφορίες που παρουσιάζονται από τους ειδικούς για να σταθμίσουν τις επιλογές τους και να καταλήξουν σε μια αιτιολογημένη απόφαση.
Ένα ανάλογο ζήτημα θέτει και η νέα μέθοδος που επιτρέπει να δημιουργηθούν έμβρυα από το DNA τριών ανθρώπων - να γεννηθούν, δηλαδή, μωρά που θα έχουν έναν φυσικό πατέρα, αλλά δύο φυσικές μητέρες. Στην ουσία, η μέθοδος αυτή επιτρέπει σε γυναίκες που είναι φορείς κληρονομικών ασθενειών να αποκτήσουν υγιή παιδιά. Και οι μαθητές καλούνται να αποφασίσουν εάν θα πρότειναν τη μέθοδο σε ζευγάρια που έχουν ανάγκη.
Οι εκπαιδευτικοί απ' όλη την Ευρώπη που ενεπλάκησαν συνολικά στο πρόγραμμα Engage είναι περισσότεροι από 5.200. Στην Ελλάδα φτάνουν περίπου τους 100, ενώ οι υπεύθυνοι ευελπιστούν ότι φέτος, δεύτερη χρονιά του προγράμματος, ο αριθμός αυτός θα αυξηθεί. «Οι εκπαιδευτικοί νιώθουν ανασφάλεια γιατί πολλά ζητήματα είναι ηθικής φύσης. Είχαμε, πάντως, πολύ θετικά σχόλια» αναφέρει η Φωτεινή Χαϊμαλά, ερευνήτρια του ΙΤΕ.
««Ευχαριστώ για το καταπληκτικό υλικό είναι ιδιαίτερα επίκαιρο αφού μόλις διάβασα ένα μεγάλο άρθρο στην τοπική εφημερίδα- μαθητές απόλαυσαν το μάθημα και πραγματικά κινητοποιήθηκαν - περιμένω να αναρτήσετε και άλλα υλικά» ήταν το μήνυμα που έστειλε ένας βιολόγος για την ενότητα «τρεις γονείς».
Πολλές φορές τα διλήμματα δεν αφορούν τους άλλους αλλά τους ίδιους τους ερωτώμενους. Η εξάπλωση του θανατηφόρου ιού Εμπολα, για παράδειγμα, έθεσε το θέμα της παρασκευής ενός αποτελεσματικού εμβολίου. Θα δοκίμαζαν οι ίδιοι οι μαθητές ένα εμβόλιο; Είναι ένα ρίσκο που αξίζει να πάρουν; Από την άλλη πλευρά, η ανακάλυψη ενός ιού 30.000 ετών που παραμένει ζωντανός κάτω από ένα μόνιμο στρώμα πάγου. Τι θα συμβεί όταν λιώσουν οι πάγοι εξαιτίας του φαινομένου του θερμοκηπίου και αποκαλυφθεί ο αρχαίος ιός; Υπάρχει περίπτωση να αφανίσει την ανθρωπότητα; Εδώ δεν υπάρχει ηθικό δίλημμα. Υπάρχει, όμως, μια άλλη ανάγκη: να μάθει να διαχωρίζει κάποιος το επιστημονικό γεγονός από την επιστημονική… φαντασία.
