Τα αποτελέσματα του διεθνούς προγράμματος PISA 2022 ανακοινώθηκαν με τους Έλληνες μαθητές να κατάσσονται στην 38η θέση ανάμεσα στις 64 χώρες, σημειώνοντας από τις χαμηλότερες επιδόσεις από τον μέσο όρο της επίδοσης στις χώρες του ΟΟΣΑ σε ό,τι αφορά τη δημιουργική σκέψη.
Ειδικότερα, οι μαθητές της χώρας μας κατέγραψαν επίδοση 27 μονάδων έναντι 33 του Μέσου Όρου του ΟΟΣΑ. Δεδομένης της βαθμολογίας και των επιδόσεων που για ακόμη μια φορά κινούνται σε χαμηλό επίπεδο φέρνοντας στο προσκήνιο γνωστικά κενά και μαθησιακά ελλείμματα από πλευράς Υπουργείου Παιδείας ήδη προαναγγέλλονται μία σειρά από αλλαγές που θα υιοθετηθούν από το νέο σχολικό έτος για την περαιτέρω ανάπτυξη της δημιουργικής σκέψης των μαθητώ.
Το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής έχοντας λάβει γνώση των αποτελεσμάτων για τις επιδόσεις των Ελλήνων μαθητών που συμμετείχαν στο Διεθνές Πρόγραμμα PISA προέβη σε μια ενδιαφέρουσα καταγραφή των συμπερασμάτων που προκύπτουν από αυτές. Σύμφωνα με το ΙΕΠ, «η ανακοίνωση από τον ΟΟΣΑ των αποτελεσμάτων για τις επιδόσεις των μαθητών δείχνει τον δρόμο για τις αλλαγές που θα υιοθετηθούν από το προσεχές σχολικό έτος. Τα αποτελέσματα αποτελούν μέρος της έρευνας PISA 2022 και έρχονται σε συνέχεια των αντίστοιχων ανακοινώσεων που προηγήθηκαν για τα Μαθηματικά, τις Φυσικές Επιστήμες και την Κατανόηση Κειμένου».
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
PISA - Δημιουργική Σκέψη: Τι ζητήθηκε από τους μαθητές
Στην κύρια έρευνα PISA 2022 έλαβαν μέρος περίπου 690.000 μαθητές και μαθήτριες από 81 χώρες (38 χώρες-μέλη του ΟΟΣΑ και 43 επιπλέον χώρες) εκπροσωπώντας περίπου 29 εκατομμύρια 15χρονων μαθητών και μαθητριών. Από τις χώρες αυτές, οι 64 συμμετείχαν στην εξέταση του πεδίου της δημιουργικής σκέψης ενώ 74 χώρες συγκέντρωσαν δεδομένα σχετικά με τον βαθμό στον οποίο καλλιεργείται η δεξιότητα αυτή στο εκπαιδευτικό τους σύστημα, μέσω ερωτηματολογίων προς μαθητές/τριες, εκπαιδευτικούς και διευθυντές/θύντριες σχολείων. Την Ελλάδα εκπροσώπησαν στην κύρια έρευνα 6.578 μαθητές και μαθήτριες γεννημένοι/ες το 2006, από 242 σχολεία δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης (Γυμνάσια, Γενικά Λύκεια και ΕΠΑΛ) όλης της χώρας.
Ως Δημιουργική Σκέψη ορίζεται στην έρευνα η ικανότητα ενός ατόμου να επινοεί, να αξιολογεί και να βελτιώνει ιδέες, οι οποίες μπορεί να καταλήγουν σε πρωτότυπες και αποτελεσματικές λύσεις, στην παραγωγή νέας γνώσης και σε γόνιμη έκφραση της φαντασίας.
Στο πλαίσιο της αξιολόγησης, ζητήθηκε από τους μαθητές/τριες να εκφράσουν τη δημιουργική τους σκέψη σε τέσσερα πεδία:
● Έκφραση μέσω γραπτής γλώσσας (π.χ. παραγωγή μιας ιδέας για μια ιστορία με ερέθισμα έναν τίτλο/θέμα)
● Έκφραση μέσω οπτικής γλώσσας με τη βοήθεια ειδικού λογισμικού (π.χ. δημιουργία ενός λογότυπου για έναν οργανισμό)
● Επίλυση προβλημάτων κοινωνικού χαρακτήρα (π.χ. επινόηση ιδεών για την επίλυση προβλημάτων κοινωνικού χαρακτήρα, όπως η μείωση της κίνησης στους δρόμους μεγαλουπόλεων ή η βελτίωση της πρόσβασης ΑμεΑ σε έναν δημόσιο χώρο)
● Επίλυση ανοικτού τύπου επιστημονικών προβλημάτων (π.χ. παροχή πιθανών ερμηνειών για ένα φαινόμενο και αξιολόγηση πειραματικών σχεδιασμών)
Συγκεκριμένα, αποτιμήθηκε η ικανότητα των μαθητών/τριών να:
● παράγουν ποικίλες ιδέες, δηλαδή η ικανότητα επινόησης κατά το δυνατόν περισσότερων διαφορετικών ιδεών σχετικών με ένα θέμα,
● παράγουν δημιουργικές και πρωτότυπες ιδέες, δηλαδή η ικανότητα επινόησης ιδεών ή προσεγγίσεων που δεν είναι συνηθισμένες ή συμβατικές,
● αξιολογούν και να βελτιώνουν ιδέες, δηλαδή η ικανότητα αξιολόγησης δεδομένων ιδεών και βελτίωσης ή ανάπτυξής τους με τρόπους που δεν θεωρούνται συνηθισμένοι.
PISA: Τα αποτελέσματα της έρευνας για τη δημιουργική σκέψη
Οι χώρες με το υψηλότερο επίπεδο δημιουργικής σκέψης είναι κατά φθίνουσα σειρά(με άριστα το 60), η Σιγκαπούρη (41), η Κορέα (38), ο Καναδάς (38), η Αυστραλία (37), η Νέα Ζηλανδία (36), η Εσθονία (36), η Φιλανδία (36), η Δανία (35), η Λετονία (35), το Βέλγιο (35), η Πολωνία (34) και η Πορτογαλία (34). Πρόκειται για τις χώρες οι οποίες επιτυγχάνουν υψηλές επιδόσεις και στα βασικά γνωστικά αντικείμενα που εξετάζει η έρευνα PISA (Μαθηματικά, Κατανόηση Κειμένου, Φυσικές Επιστήμες).
Όπως προέκυψε από την έρευνα, οι μαθητές/τριες με πολύ καλές ή πολύ χαμηλές επιδόσεις στα βασικά αντικείμενα αποδίδουν το ίδιο και στη Δημιουργική Σκέψη. Μαθητές/τριες ωστόσο με μέτριες επιδόσεις στα βασικά αντικείμενα μπορεί να διαπρέπουν στη Δημιουργική Σκέψη, δείχνοντας ότι αυτή αντιστοιχεί σε δεξιότητες που δεν καλύπτονται απαραίτητα από τα βασικά αντικείμενα του PISA. Γενικά, οι μαθητές/τριες σε επίπεδο ΟΟΣΑ ήταν καλύτεροι/ες στη δημιουργική έκφραση (γραπτή και οπτική) από την επίλυση προβλημάτων (κοινωνικών ή επιστημονικών). Στην Ελλάδα, οι μαθητές διακρίθηκαν σχετικά περισσότερο στην παραγωγή πρωτότυπων ιδεών και στην οπτική έκφραση, ενώ υστέρησαν στην επίλυση επιστημονικών προβλημάτων.
Στην Ελλάδα, οι διαφορές στις επιδόσεις στη Δημιουργική Σκέψη που σχετίζονται με το φύλο, το κοινωνικό υπόβαθρο ή το είδος σχολείου είναι παρόμοιες ή μικρότερες από αυτές στον ΟΟΣΑ. Τόσο στην Ελλάδα όσο και στον ΟΟΣΑ, τα κορίτσια, με υψηλότερο κοινωνικο-οικονομικό υπόβαθρο, οι μαθητές/τριες σε σχολεία με υψηλότερο κοινωνικο-οικονομικό προφίλ, οι μαθητές/τριες που δεν έχουν μεταναστευτικό υπόβαθρο, οι μαθητές/τριες σε αστικές περιοχές και αυτοί/ες που φοιτούν σε Γενικά Λύκεια επιτυγχάνουν υψηλότερες επιδόσεις στη Δημιουργική Σκέψη. Σε όλες τις χώρες του ΟΟΣΑ και στην Ελλάδα, η επίδραση του κοινωνικο-οικονομικού υπόβαθρου στη δημιουργική σκέψη είναι μικρότερη από αυτή στα βασικά αντικείμενα του PISA.
Μπορείτε να δείτε αναλυτικά τα στοιχεία της έρευνας της PISA 2022 εδώ
Οι βασικές προκλήσεις που ανέδειξε η έρευνα PISA 2022
Σύμφωνα με τις απόψεις των εκπαιδευτικών αρχών των χωρών που συμμετείχαν στην έρευνα PISA2022 oι βασικότερες προκλήσεις που λειτουργούν ως τα σημαντικότερα εμπόδια στην ανάπτυξη της δημιουργικής σκέψης των μαθητών/τριών είναι:
• Υπερφορτωμένα προγράμματα σπουδών
• Έλλειψη αξιολόγησης της συγκεκριμένης δεξιότητας
• Έλλειψη παιδαγωγικής κατάρτισης και πόρων για την καλλιέργειά της
• Έλλειψη κατάλληλων υποδομών, εξοπλισμού και υλικών
• Έλλειψη προδιαγραφών σε επίπεδο Προγραμμάτων Σπουδών που να περιγράφουν μέσω συγκεκριμένων προσδοκώμενων μαθησιακών αποτελεσμάτων την εξέλιξη που πρέπει να έχει αυτή η δεξιότητα ανάλογα με την ηλικιακή ομάδα των μαθητών/τριών.
Τα μέτρα που προωθεί το Υπουργείο Παιδείας για την προαγωγή της δημιουργικής σκέψης των μαθητών
Σύμφωνα με την ανακοίνωση του ΙΕΠ, με βάση τις ανωτέρω παρατηρήσεις αλλά και τα αποτελέσματα για την Ελλάδα το ΥΠΑΙΘΑ σε συνεργασία με το ΙΕΠ δρομολογεί δέσμη πολιτικών με στόχο την προαγωγή της δημιουργικής σκέψης των μαθητών, με εκκίνηση εφαρμογής το σχολικό έτος 2024-2025. Η δέσμη αυτή πολιτικών περιλαμβάνει:
• Καθιέρωση οριζόντιου χαρακτήρα δράσεων στο επίπεδο των Προγραμμάτων Σπουδών που ενισχύουν τη δημιουργική σκέψη. Στο πλαίσιο αυτό αναμένεται να έχουν σημαντική συμβολή:
Ø το Πρόγραμμα Φιλαναγνωσίας, δηλαδή η ανάγνωση και η ανάλυση που θα συνοδεύουν τα λογοτεχνικά βιβλία τα οποία θα διανεμηθούν δωρεάν σε κάθε μαθητή όλων των τάξεων της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και
Ø το Πρόγραμμα «Δράσεις Ενεργού Πολίτη» που έχει ως επίκεντρο την ενασχόληση των μαθητών/τριων με σύγχρονα κοινωνικά προβλήματα.
• Ενίσχυση σχετικών δράσεων στο πλαίσιο των Εργαστηρίων Δεξιοτήτων. Περαιτέρω προώθηση της θεματικής ενότητας «Δημιουργώ και Καινοτομώ» σε όλες τις τάξεις που εφαρμόζονται τα Εργαστήρια Δεξιοτήτων. Η εν λόγω θεματική έχει ως στόχο ακριβώς την καλλιέργεια της δημιουργικής σκέψης και της πρωτοβουλίας μέσα από δράσεις STEM/Ρομποτικής, Επιχειρηματικότητας, κ.λπ.
• Αξιοποίηση των ψηφιακών μέσων στον σχεδιασμό και την αξιοποίηση δημιουργικών ιδεών και λύσεων ειδικά στα καλλιτεχνικά μαθήματα.
• Ανάπτυξη Τράπεζας Θεμάτων στη λογική των ερωτήσεων και της φιλοσοφίας της έρευναςPISA.
• Ενσωμάτωση στους οδηγούς των εκπαιδευτικών όλων των μαθημάτων και ιδιαίτερα στα βασικά αντικείμενα που εξετάζει η έρευνα PISA (κατανόηση κειμένου, μαθηματικά, φυσικές επιστήμες), δραστηριοτήτων όπως είναι η διερεύνηση ανοικτού τύπου προβλημάτων, η αποτύπωση εναλλακτικών λύσεων και ιδεών, η απάντηση ερωτημάτων του τύπου «τι θα συνέβαινε αν….», «πώς θα αντιμετωπίζατε εσείς …»,μεθόδων αξιολόγησης δημιουργικών δραστηριοτήτων, κοκ.
• Υποστηρικτικά στις ανωτέρω παρεμβάσεις σχεδιάζεται:
α) εκτεταμένο πρόγραμμα επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών σε παιδαγωγικές και διδακτικές πρακτικές που ενισχύουν τη δημιουργική σκέψη των μαθητών,
β) αντίστοιχο πρόγραμμα επιμόρφωσης των στελεχών της εκπαίδευσης και ειδικά των Σχολικών Συμβούλων και των Διευθυντών των σχολικών μονάδων ώστε να ενθαρρύνουν σχετικές πρακτικές στα σχολεία ευθύνης τους και
γ) αποθετήριο μαθησιακών πόρων και ενδεικτικών σεναρίων μαθήματος από το οποίο μπορούν να αντλήσουν ιδέες για ανάλογες δραστηριότητες οι εκπαιδευτικοί όλων των βαθμίδων και όλων των μαθημάτων.
• Ολοκλήρωση της εγκατάστασης 36.000 διαδραστικών πινάκων σε κάθε σχολική αίθουσα από την Ε΄ Δημοτικού έως και την Γ΄ Λυκείου εντός του 2024. Η εκπαίδευση καθίσταται έτσι πιο δημιουργική , καθώς οι μαθητές μέσα από τα πλέον σύγχρονα τεχνολογικά εργαλεία, μπορούν να έχουν πολλαπλές πηγές μάθησης.
• Μείωση της αποστήθισης αλλά και ανάπτυξη της κριτικής σκέψης, μέσω του πολλαπλού βιβλίου. Οι εκπαιδευτικοί θα έχουν τη δυνατότητα να επιλέγουν το διδακτικό βιβλίο το οποίο επιθυμούν ανάμεσα στα εγκεκριμένα βιβλία που περιλαμβάνονται στο Μητρώο Διδακτικών Βιβλίων (ΜΔΒ). Ταυτόχρονα όλα τα εγκεκριμένα βιβλία θα είναι διαθέσιμα σε ψηφιακή βιβλιοθήκη, προκειμένου οι μαθητές να μπορούν να συνδυάσουν πηγές .
• Έμφαση στις διαδικασίες ατομικής αξιολόγησης των εκπαιδευτικών αλλά και αυτές της αυτοαξιολόγησης της σχολικής μονάδας σε κριτήρια που αφορούν στην εφαρμογή παιδαγωγικών πρακτικών (διερευνητική μάθηση, επίλυση ανοικτού τύπου προβλημάτων, projects) και στην υλοποίηση δράσεων (όμιλοι, ποικιλία ενδοσχολικών δράσεων που συμμετέχουν ενεργά οι μαθητές) που ενισχύουν τη δημιουργική σκέψη.
Ενσωμάτωση σε όλες τις εξετάσεις (ενδοσχολικές, προαγωγικές, απολυτήριες) ενός τουλάχιστον θέματος που να εξετάζει τη δημιουργική σκέψη (όπως δείχνει το παράδειγμα του προγράμματος PISA του ΟΟΣΑ μπορεί η συγκεκριμένη δεξιότητα να αξιολογηθεί με εγκυρότητα και αξιοπιστία.
