Την Δευτέρα 9 Νοεμβρίου, το Διοικητικό Συμβούλιο του ΕΟΑΝ ενέκρινε το επιχειρησιακό σχέδιο του Συστήματος Εγγυοδοσίας (DRS). Η έγκριση ανοίγει αυτόματα και το επόμενο κεφάλαιο: το νέο επιχειρησιακό σχέδιο της ΕΕΑΑ για τον μπλε κάδο, με τη συλλογή να περνά σε ιδιώτες υπεργολάβους. Γι’ αυτό η Αυτοδιοίκηση οφείλει να μιλήσει τώρα και όχι εκ των υστέρων.
Να το ξεκαθαρίσουμε εξαρχής: η πρόταση για την ανάθεση της αποκομιδής των μπλε κάδων σε ιδιώτες, σε συνδυασμό με τον τρόπο εφαρμογής του DRS, δεν αποτελεί κανενός είδους μεταρρύθμιση. Αποτελεί μια ακόμη προσπάθεια περιορισμού του ρόλου της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και δημιουργίας ενός νέου πεδίου επιχειρηματικής δραστηριότητας που θα πληρώνεται με δημόσιους πόρους.
Το πρόβλημα είναι τα χρήματα, όχι ποιος οδηγεί το απορριμματοφόρο
Η ανακύκλωση των αστικών αποβλήτων στη χώρα παραμένει καθηλωμένη στο 18,5%, με πάνω από 80% των απορριμμάτων να καταλήγει σε ταφή, όταν οι ευρωπαϊκοί στόχοι είναι 60% το 2030 και 65% το 2035. Στις συσκευασίες η Ελλάδα ανακυκλώνει το 48% έναντι ευρωπαϊκού στόχου 65% για το 2025, ενώ στις πλαστικές συσκευασίες το ποσοστό είναι 32,7%, σχεδόν εννέα μονάδες κάτω από τον μέσο όρο της ΕΕ: τα δύο τρίτα των πλαστικών συσκευασιών δεν ανακυκλώνονται ποτέ.
Αυτή η υστέρηση δεν οφείλεται στο ότι τους μπλε κάδους τους αδειάζουν δημοτικοί υπάλληλοι των υπηρεσιών καθαριότητας και κανένα πρόβλημα δεν θα λυθεί αν στη θέση τους τοποθετηθούν ιδιωτικοί υπάλληλοι . Οφείλεται στο ότι το σύστημα είναι χρόνια υποχρηματοδοτημένο. Στο Διοικητικό Συμβούλιο της ΚΕΔΕ, στις 22 Οκτωβρίου, η ΕΕΑΑ χαρακτηρίστηκε εταιρεία «υπό πτώχευση». Η εισφορά των παραγωγών για τον μπλε κάδο στην Ελλάδα είναι περίπου 88 ευρώ ανά τόνο, όταν σε Γαλλία και Γερμανία κυμαίνεται από 350 έως 500 ευρώ. Η εισφοροδιαφυγή ξεπερνά το 40% κατά την ΚΕΔΕ και φτάνει το 45% κατά τον ΕΟΑΝ, και η ίδια η ΕΕΑΑ παραδέχεται ότι η «τρύπα» αυτή έχει στερήσει από την ανακύκλωση πάνω από 500 εκατομμύρια ευρώ. Με αυτούς τους αριθμούς, κανένας εργολάβος δεν μπορεί να κάνει θαύματα, απλώς τα χρήματα θα αλλάξουν χέρια.
Η ανακύκλωση δεν είναι εργολαβία
Η ανακύκλωση δεν είναι εργολαβία. Είναι δημόσια περιβαλλοντική πολιτική και οργανικό αντικείμενο των Δήμων. Η Αυτοδιοίκηση έχει την ευθύνη απέναντι στους πολίτες, διαθέτει το εξειδικευμένο προσωπικό, αρκετό εξοπλισμό και την τεχνογνωσία των τοπικών αναγκών. Είναι, άλλωστε, και μέτοχος της ΕΕΑΑ με 35%, ενώ 112 Δήμοι έχουν ήδη επωμιστεί μέρος του κόστους μέσω των «συμβάσεων τύπου Β». Η εκχώρηση της συλλογής των μπλε κάδων σε ιδιώτες δεν εγγυάται ούτε βελτίωση υπηρεσιών ούτε μείωση κόστους. Αντίθετα, εκτρέφει εξαρτήσεις, υποβαθμίζει τον δημόσιο έλεγχο και απειλεί τις θέσεις εργασίας στις δημοτικές υπηρεσίες. Και αφήνει αναπάντητο το πιο απλό ερώτημα: ποιος εργολάβος θα αδειάζει τους κάδους στον ορεινό ή στον νησιωτικό Δήμο που δεν «βγαίνει» οικονομικά;
Παράλληλα, ο σχεδιασμός του DRS αφαιρεί από τον μπλε κάδο τα υλικά με τη μεγαλύτερη εμπορική αξία, όπως τα πλαστικά μπουκάλια και τα κουτάκια αλουμινίου. Και τα αφαιρεί με κόστος για την ΕΕΑΑ: από τα περίπου 110 εκατομμύρια ετήσιων εισφορών των παραγωγών, το 35%, δηλαδή περίπου 38,5 εκατομμύρια, κατευθύνεται στο DRS, για ρεύματα που θα αντιπροσωπεύουν λιγότερο από το 10% των ανακυκλούμενων ποσοτήτων. Η κυβέρνηση δεν μπορεί να αποδυναμώνει οικονομικά το υφιστάμενο δίκτυο συλλογής και στη συνέχεια να επικαλείται την ανάγκη «αναδιοργάνωσής» του για να δικαιολογήσει την παραχώρησή του σε ιδιωτικά συμφέροντα.
Καθαρή λύση
Η διαχείριση και η αποκομιδή των ανακυκλώσιμων υλικών πρέπει να παραμείνει στην ευθύνη των Δήμων, με επαρκή και δίκαιη χρηματοδότηση από τους υπόχρεους παραγωγούς συσκευασιών. Απαιτείται η άμεση αύξηση των εισφορών της βιομηχανίας, σύμφωνα με τα ευρωπαϊκά πρότυπα κοστολόγησης αποβλήτων, και ουσιαστικοί έλεγχοι για την πάταξη της εισφοροδιαφυγής. Το κόστος δεν μπορεί να μετακυλίεται συνεχώς στους Δήμους και στους δημότες.
Εξίσου απαράδεκτη είναι η διοχέτευση των πόρων του τέλους ταφής σε ιδιωτικές συμβάσεις αποκομιδής. Από το τέλος αυτό συγκεντρώθηκαν περίπου 320 εκατομμύρια την τριετία 2022–2024, και ήδη συζητείται να κατευθυνθούν 100 εκατομμύρια από αυτά στη «διάσωση» του μπλε κάδου με το νέο μοντέλο. Οι Δήμοι έχουμε προσφύγει στο Συμβούλιο της Επικρατείας διεκδικώντας την κατάργηση του χαρατσιού αυτού και την επιστροφή των χρημάτων στην Αυτοδιοίκηση, προκειμένου να χρηματοδοτηθούν αυτόνομες, δημοτικές υποδομές διαχείρισης αποβλήτων. Το ίδιο διακύβευμα έχει και το ΕΣΠΑ: αν η χώρα δεν δείξει πρόοδο στην ανακύκλωση, τουλάχιστον 150 από τα προϋπολογιζόμενα 600 εκατομμύρια των έργων θα πρέπει να καλυφθούν από εθνικούς πόρους.
Η ανακύκλωση χρειάζεται ισχυρούς Δήμους, επαρκείς πόρους, εργαζομένους με πλήρη δικαιώματα και παραγωγούς που αναλαμβάνουν το πραγματικό περιβαλλοντικό τους κόστος. Δεν θα επιτρέψουμε να μετατραπεί μια κρίσιμη δημόσια λειτουργία σε πεδίο κερδοσκοπίας.
Ο Αλέξης Μαυραγάνης είναι Αντιδήμαρχος Ψηφιακής Διακυβέρνησης – Νέων Τεχνολογιών και Κέντρων Εξυπηρέτησης Πολιτών (ΚΕΠ) του Δήμου Χαλανδρίου και Πρόεδρος του Συνδέσμου για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη των Πόλεων (Σ.Β.Α.Π.)
