Γιατί ο θάνατος 16 ανθρώπων σε έναν σιδηροδρομικό σταθμό αφήνει διαφορετικό εκλογικό αποτύπωμα από τον θάνατο 57 ανθρώπων σε μια σύγκρουση αμαξοστοιχιών; Οι προχθεσινές βουλευτικές εκλογές στη Σερβία ανέδειξαν τη «Φοιτητική Λίστα», ένα κόμμα που γεννήθηκε από τις μαζικές πορείες και τις πανεπιστημιακές καταλήψεις που ξεκίνησαν μετά τον θάνατο 16 ανθρώπων κάτω από το τσιμεντένιο στέγαστρο του σιδηροδρομικού σταθμού του Νόβι Σαντ τον Νοέμβριο του 2024, σε άνετη κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Ο αντίπαλος, το κόμμα του λαϊκιστή Αλεξάνταρ Βούτσιτς, το οποίο κατηγορήθηκε για αδιαφάνεια, ανεπαρκή εποπτεία και προστασία στελεχών και υπουργών του, ηττήθηκε εμφατικά μετά από 14 χρόνια στην εξουσία.
Οι ομοιότητες με την ελληνική περίπτωση είναι παραπάνω από προφανείς. Άνευ προηγουμένου μαζικές κινητοποιήσεις στη δεύτερη επέτειο του τραγικού δυστυχήματος στα Τέμπη. Μια κυβέρνηση που κατηγορείται από τη συντριπτική πλειονότητα των πολιτών για αδιαφάνεια, ανεπαρκή εποπτεία και προστασία στελεχών και υπουργών της. Και όμως κανένα κόμμα, προϋπάρχον ή νέο, δεν καταφέρνει να υπερισχύσει της ΝΔ, μετά από 8 χρόνια διακυβέρνησης. Γιατί;
Η σερβική περίπτωση δείχνει ότι ένα κοινωνικό κίνημα μπορεί να μετατραπεί σε εκλογική δύναμη όταν καταφέρει να συνδυάσει την ηθική νομιμοποίηση με την οργανωτική συνέχεια. Η ελληνική περίπτωση δείχνει ότι η ηθική νομιμοποίηση μιας διαμαρτυρίας, ακόμη και όταν είναι εξαιρετικά ευρεία, δεν αρκεί για να επιφέρει από μόνη της ανακατανομή της εκλογικής ισχύος. Ο αποκεντρωμένος συντονισμός επέτρεψε στο σερβικό κίνημα να αναπτυχθεί χωρίς να εξαρτάται από έναν συμβατικό κομματικό μηχανισμό. Η μορφή αυτή συνέβαλε στην αυτονομία του από την παραδοσιακή αντιπολίτευση και τελικά υποχρέωσε την αντιπολίτευση να αποσυρθεί ουσιαστικά από την εκλογική μάχη. Στην Ελλάδα, ο συντονισμός χάθηκε μεταξύ των ασύμμετρων φιλοδοξιών της Μαρίας Καρυστιανού και των μίζερων αγωνιών των κομμάτων της αντιπολίτευσης να κερδίσουν τον διπλανό τους.
Η διαφορά καταγράφεται με τον καλύτερο δυνατό τρόπο στα ποσοστά προσέλευσης στην κάλπη. Στη Σερβία έφτασε στο 69%, δέκα μονάδες πάνω από το ποσοστό του 2023 και είκοσι μονάδες πάνω από το ποσοστό του 2020.
Στην Ελλάδα η προσέλευση καταγράφεται στις έρευνες κοινής γνώμης στα επίπεδα του 2023, πέριξ του 60%. Σαν να μην άλλαξε τίποτα.
Αλήθεια, θα στεκόσασταν σε μια ουρά σαν αυτή της φωτογραφίας από σχολείο της Σερβίας για να ψηφίσετε για τα Τέμπη;
(Ο Γιάννης Κωνσταντινίδης είναι Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας με ειδίκευση σε θέματα Πολιτικής Συμπεριφοράς και Μεθοδολογίας Πολιτικής Έρευνας - Το άρθρο αποτελεί αναδημοσίευση από το FB)
