Η ειρωνεία της ιστορίας είναι ότι αυτός, ο οποίος τον διέδωσε, από τότε ως σήμερα αναδείχτηκε πρωταθλητής στην κατασκευή fake news. Μέχρι τη λήξη της πρώτης προεδρικής θητείας του ένα επίμονος ερευνητής καταμέτρησε τετραψήφιο αριθμό τους. Πάνω από 30.000 ανακρίβειες ως το 2021. Από τότε, ως τα μέσα της δεύτερης θητείας του, έχει γίνει σήμα κατατεθέν του στην εσωτερική και εξωτερική πολιτική της κυβέρνησής του.
Ακόμη και για το τραυματικό γεγονός της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 έχει επινοήσει ιστορίες με πρωταγωνιστή τον ίδιο. Έτσι:
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Έχει περιγράψει πως είδε τους τους δίδυμους πύργους να σωριάζονται από το σπίτι του. Πρόκειται για μια απόσταση 4-5 μιλίων΄με αδύνατη κάθε οπτική επαφή…
- Λέει ότι και ο ίδιος με εκατοντάδες (!) εργάτες του και βαριά μηχανήματα πήρε μέρος σ΄ εργασίες καθαρισμού των πύργων. Αλλά χωρίς κάποια σχετική αναφορά ή αποδεικτικό στοιχείο …
- Υποστηρίζει ανερυθρίαστα ότι είδε με τα μάτια του χιλιάδες μουσουλμάνους να πανηγυρίζουν . Άλλα μάτια, πάντως, δεν τους είδαν…
- Είχε προβλέψει τις επιθέσεις σε βιβλίο του. Άγνωστο ποιο και πού…
- Ότι δύο μεγαλόσωμοι πυροσβέστες τον σήκωσαν στα χέρια τους και τον απομάκρυναν από κτίριο κοντά στους Δίδυμους Πύργους πριν καταρρεύσει και τον καταπλακώσει. Αν και υπήρχαν φόβοι για κατάρρευση γειτονικών κτιρίων και εκκενώθηκαν την επομένη της 11ης Σεπτεμβρίου, δεν υπάρχει κανένα απολύτως αποδεικτικό στοιχείο ή μαρτυρία από πυροσβέστες που να επιβεβαιώνει ότι οι τελευταίοι… μετέφεραν τρέχοντας τον Τραμπ.
Μικρά δείγματα μπροστά σε άλλα τεράστια fake news στα οποία καταφεύγει συχνά ο Τραμπ. Από την ιστορία της Γροιλανδίας και του Καναδά , ως το Μεξικό και το Ιράν. «Ο Τραμπ ξαναγράφει την ιστορία», «εφευρίσκει γεγονότα· αλλάζει την ιστορία» διαπιστώθηκε πρόσφατα σε μια ακαδημαϊκή συνάντηση στις ΗΠΑ.
Ο Τραμπ, ούτως ή άλλως δεν είναι ο «εφευρέτης» του νεολογισμού. Ο σύμπλοκος όρος με την έννοια των ψευδών ή πλαστών ή κατασκευασμένων ειδήσεων έχει ιστορικό φορτίο. Είτε μεμονωμένα είτε με τις δυο λέξεις μαζί. Για τους λεξικογράφους, σε αντίθεση με το news, το fake είναι άγνωστης ή αμφίβολης ετυμολογίας.
Ήδη ο όρος ως «ψευδείς ειδήσεις» του διάσημου από το μέσα του 16ου αιώνα συγγραφέα και χρονικογράφου Αντόνιο ντε Γκεβάρα. Καταφεύγει σε αυτόν για να στιγματίσει το αυλικό περιβάλλον της εποχής του. Ανάμεσα στ’ άλλα γράφει και για τις «ψεύτικες ειδήσεις» . Ο ίδιος έχει γράψει κι ένα ψευδοϊστορικό βιβλίο για τον Μάρκο Αυρήλιο. Μεταφράστηκε από τότε και αργότερα σε όλες σχεδόν τις ευρωπαϊκές γλώσσες, οδηγώντας το μεταφραστή του συγγραφέα να παρατηρήσει ότι κανένα βιβλίο εκτός από τη Βίβλο δεν γνώρισε τέτοια διάδοση.
Ο Γκεβάρα με το διάσημο πόνημά του για τον Μάρκο Αυρήλιο το 1528 μπορεί να θεωρηθεί και πρόδρομος των «fake news» στην ιστοριογραφία.
Τα fake news, με διαφορετικούς όρους στα γαλλικά και αγγλικά, απαγορεύονται για κρατικούς λόγους από τη νομοθεσία σε Βρετανία και Γαλλία από το 17ο και σαφώς στη δεύτερη από τις αρχές του 19ου αιώνα.
Αν συγκρίνουμε τη Γαλλία με άλλες ευρωπαϊκές χώρες του 19ου αιώνα, προκύπτει ότι το Παρίσι δεν ήταν η μόνη πρωτεύουσα, που αντιμετώπιζε νομικά τις ψευδείς ειδήσεις. Ήταν η πρώτη, όπου διατύπωσε ρητά ως ιδιαίτερο αδίκημα τα παραπλανητικά δημοσιεύματα (fausses nouvelles).
Μια διεξοδική αναζήτηση στο διαδίκτυο δείχνει ότι ο όρος από την εμφάνισή του στον αμερικανικό Τύπο ως την παγκόσμια επικράτησή του έχει μια μακρά ιστορική διαδρομή. Διαπιστώνεται ότι:
- Χρήση του κατά τη δεκαετία του 1890 για να περιγράψει κατασκευασμένα γεγονότα του «κίτρινου Τύπου» της περιόδου
- Στις αρχές του 20ου αιώνα μια εφημερίδα ασχολήθηκε με κάποιον «Mejk Swenekafew». Τ’ όνομα διαβάζεται ανάποδα ως «we-fake-news»
- Το 1915 η εφημερίδα «The New York Times» χρησιμοποίησε τον υπότιτλο «Fake News Condemned» για ομιλία του Προέδρου Γούντροου Ουίλσον!
Σταματώντας εδώ τις σχετικές αναφορές και κάνοντας ένα άλμα, ας προστεθεί ο όρος άρχισε να κυκλοφορεί στα τηλεοπτικά δίκτυα τη δεκαετία του 1990. Υπήρχε μάλιστα και σατιρική εκπομπή, που αυτοπροσδιοριζόταν ως “fake news program».
Η χρήση του όρου τεκμηριώνει ότι η «παραπληροφόρηση» δεν είναι νέο φαινόμενο, αλλά διαχρονικό στοιχείο της ιστορίας. Μπορεί να συγκριθεί στα καθ΄ ημάς με ανύπαρκτες ιστορίες από την αρχαιότητα, ως τις «ψευδείς ειδήσεις» για την έκρηξη ή την πορεία της ελληνικής επανάστασης του 1821 και αργότερα.
Αυτά, όμως, ανήκουν σ’ επόμενα φέικ νιους στην ιστορία…
(Τα σκίτσα έχουν δημιουργηθεί από την Τεχνητή Νοημοσύνη)
(Ο Τάκης Κατσιμάρδος είναι δημοσιογράφος- Το άρθρο αποτελεί αναδημοσίευση από το Fraktal)
