Στην χώρα μας ανακαλύφθηκε ένα νέο είδος κοινωνικής πολιτικής. Το κράτος σου παίρνει τα λεφτά, κρατάει τα περισσότερα, σου επιστρέφει ένα μικρό μέρος και μετά οργανώνει και τελετή για να σε ευχαριστήσει που το δέχτηκες.
Καλώς ήρθατε στον Προϋπολογισμό του 2027.
Η κυβέρνηση τον παρουσιάζει ως προϋπολογισμό ελαφρύνσεων, στήριξης και «επιστροφής στην κοινωνία». Οι αριθμοί, όμως, έχουν μια ενοχλητική συνήθεια, δεν κάνουν δημόσιες σχέσεις.Τα φορολογικά έσοδα προβλέπεται να αυξηθούν κατά 2,15 δισ. ευρώ, φτάνοντας τα 77,88 δισ. ευρώ.
Αυτός είναι ο «δημοσιονομικός χώρος».Δεν είναι δώρο ούτε μπόνους και δεν είναι κυβερνητική γενναιοδωρία.Είναι χρήματα που εισπράττονται από την οικονομία και τους πολίτες.Και μετά ένα μέρος τους επιστρέφει στην κοινωνία με τυμπανοκρουσίες.
Ας αφήσουμε, λοιπόν, για λίγο τα κυβερνητικά powerpoint και ας δούμε τον λογαριασμό.Οι άμεσοι φόροι εισοδήματος προβλέπονται στα 29,38 δισ. ευρώ, ενώ ο φόρος εισοδήματος φυσικών προσώπων φτάνει τα 16,99 δισ. ευρώ.Οι έμμεσοι φόροι επί αγαθών και υπηρεσιών φτάνουν τα 42,43 δισ. ευρώ.Και ο ΦΠΑ;30,58 δισ. ευρώ.
Εδώ βρίσκεται το μεγάλο κόλπο.Ο εργαζόμενος πληρώνει ΦΠΑ όταν αγοράζει τρόφιμα.Ο συνταξιούχος πληρώνει ΦΠΑ όταν πληρώνει τον λογαριασμό του.Ο μικρός επαγγελματίας πληρώνει ΦΠΑ όταν καταναλώνει.Το νοικοκυριό πληρώνει ΦΠΑ όταν βάζει καύσιμα.Και όσο ανεβαίνουν οι τιμές, ο λογαριασμός μεγαλώνει.Δηλαδή, η ακρίβεια δεν αδειάζει μόνο το πορτοφόλι του πολίτη αλλά γεμίζει και το δημόσιο ταμείο μέσω του ΦΠΑ.
Και ύστερα έρχεται η κυβέρνηση να του πει «κοίτα τι σου δίνω».Είναι περίπου σαν να σου παίρνουν το πορτοφόλι, να κρατούν τα περισσότερα και να σου επιστρέφουν ένα χαρτονόμισμα για να αποδείξουν ότι είναι κοινωνικά ευαίσθητοι.
7,28 δισ. ευρώ και χειροκρότημα
Οι μόνιμες δημοσιονομικές παρεμβάσεις φτάνουν σωρευτικά τα 7,28 δισ. ευρώ το 2027. Κανείς δεν θα διαφωνήσει ότι οι συνταξιούχοι χρειάζονται στήριξη. Κανείς δεν θα διαφωνήσει ότι οι δημόσιοι υπάλληλοι χρειάζονται καλύτερες αποδοχές. Κανείς δεν θα διαφωνήσει ότι ο κατώτατος μισθός πρέπει να αυξηθεί και ότι οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις χρειάζονται πραγματική ανακούφιση.
Αλλά υπάρχει μια μικρή λεπτομέρεια. Η κυβέρνηση δεν τα πληρώνει από την τσέπη της. Οι συνταξιούχοι θα λάβουν 400 ευρώ ετήσια ενίσχυση από τον Νοέμβριο του 2026 και αύξηση 2,8% στις συντάξεις από το 2027. Οι δημόσιοι υπάλληλοι θα λάβουν επίδομα Χριστουγέννων 500 ευρώ από τον Δεκέμβριο του 2027. Οι ασφαλιστικές εισφορές θα μειωθούν κατά 0,5 μονάδα. Ο κατώτατος μισθός κατευθύνεται προς τα 1.000 ευρώ έως το 2028.
'Όλα αυτά καλά. Αλλά το κοινωνικό κράτος δεν κρίνεται από το πόσα επιστρέφει μετά τη φορολόγηση. Κρίνεται από το πόσο δίκαια φορολογεί εξαρχής. Και εκεί αρχίζουν τα δύσκολα. Πρωτογενές πλεόνασμα 9,15 δισ. ευρώ. Ποιος το πλήρωσε;
Ο Προϋπολογισμός προβλέπει πρωτογενές πλεόνασμα Γενικής Κυβέρνησης 9,15 δισ. ευρώ, δηλαδή 3,3% του ΑΕΠ.Η κυβέρνηση θα το παρουσιάσει ως δημοσιονομικό θρίαμβο.Και πράγματι: το κράτος θα έχει πλεόνασμα.
Η κοινωνία όμως θα έχει πλεόνασμα;
Γιατί ο οικογενειακός προϋπολογισμός δεν ισοσκελίζεται με το Excel του υπουργείου Οικονομικών. Ο πολίτης δεν πληρώνει 3,3% του ΑΕΠ.Πληρώνει τον λογαριασμό του ρεύματος το σούπερ μάρκετ, το ενοίκιο, τον φόρο, τις εισφορές,πληρώνει,πληρώνει. Δανείζεται για να πληρώνει. Και μετά ακούει ότι υπάρχει «δημοσιονομικός χώρος».
Γιατί όταν το κράτος έχει πλεόνασμα 9,15 δισ. ευρώ, αλλά ένα νοικοκυριό δυσκολεύεται να βγάλει τον μήνα, υπάρχει κάτι βαθύτερο από μια δημοσιονομική επιτυχία. Υπάρχει πρόβλημα διανομής.
Υπάρχει όμως και ένας ακόμη αριθμός που δεν προσφέρεται ιδιαίτερα για κυβερνητικά πανηγύρια. Οι δαπάνες για τόκους αυξάνονται στα 10,78 δισ. ευρώ. Δέκα δισεκατομμύρια και κάτι για την εξυπηρέτηση του χρέους.Αυτό δεν έχει επίδομα, ούτε επικοινωνιακό πακέτο. Δεν έχει φωτογραφία με χαμόγελα. Απλώς πληρώνεται.
Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη ειρωνεία του Προϋπολογισμού. Η κυβέρνηση ζητά από την κοινωνία να χειροκροτήσει για τις ελαφρύνσεις, την ώρα που δισεκατομμύρια συνεχίζουν να φεύγουν προς την εξυπηρέτηση του χρέους.
Η μεγάλη κοροϊδία είναι η λέξη «επιστροφή». Δεν είναι λάθος να στηρίζονται οι συνταξιούχοι. Δεν είναι λάθος να μειώνονται εισφορές, να ενισχύονται οι οικογένειες, οι αγρότες, οι μικρομεσαίοι. Το πρόβλημα είναι να παρουσιάζονται όλα αυτά σαν κυβερνητικό φιλοδώρημα, ενώ προηγουμένως έχει δημιουργηθεί ο δημοσιονομικός χώρος από την ίδια την κοινωνία.
Η κυβέρνηση δεν μοιράζει τα λεφτά της. Μοιράζει τα λεφτά που εισπράττει. Και όσο μεγαλύτερη είναι η φορολογική αφαίμαξη, τόσο μεγαλύτερη μπορεί να είναι και η επικοινωνιακή «επιστροφή». Αυτό δεν είναι φορολογική δικαιοσύνη ή κοινωνική στήριξη, αλλά είναι φορολογική ανακύκλωση με κορδέλα.
Και ίσως αυτή να είναι η πιο ειλικρινής περιγραφή του Προϋπολογισμού του 2027: Σου παίρνουν 100, σου επιστρέφουν 10, σου λένε ότι κέρδισες και περιμένουν να τους ευχαριστήσεις. Μόνο που η κοινωνία έχει αρχίσει να κάνει αριθμητική. Και όταν ο πολίτης αρχίσει να μετράει τι πληρώνει, τι του επιστρέφουν και ποιος τελικά κερδίζει, τα κυβερνητικά συνθήματα αρχίζουν να κοστίζουν πολύ περισσότερο από τα δισεκατομμύρια του Προϋπολογισμού.
(Η Ιωάννα Λιούτα είναι πολιτική και οικονομική αναλύτρια)
