Την περασμένη Κυριακή, ο ειδικός απεσταλμένος του Λευκού Οίκου Στιβ Γουίτκοφ, συνοδευόμενος από τον γαμπρό του προέδρου Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ, βρέθηκε για πρώτη φορά στο Κίεβο, αφού είχε επισκεφθεί μία μέρα νωρίτερα τη Μόσχα, για έβδομη φορά μέσα σε ενάμιση χρόνο. Ο οικοδεσπότης του, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, του είπε, με πικρό χιούμορ: «Ελπίζω να μας επισκέπτεστε συχνότερα στο μέλλον. Οι επισκέψεις σας μας προσφέρουν μεγαλύτερη ασφάλεια από την αντιπυραυλική μας άμυνα». Δεν άργησε να επιβεβαιωθεί. Αμέσως μετά την αναχώρηση των Αμερικανών απεσταλμένων, οι Ρώσοι επανήλθαν στους βομβαρδισμούς της ουκρανικής πρωτεύουσας, τους οποίους είχαν διακόψει επί τρεις ημέρες προκειμένου να γίνει δυνατή η επίσκεψη.
Η αποστολή Ράτκλιφ
Γεγονός είναι ότι οι διαδοχικές συναντήσεις των απεσταλμένων του Τραμπ με τους Βλαντιμίρ Πούτιν και Βολοντίμιρ Ζελένσκι σήμαναν την επανεκκίνηση των αμερικανικών προσπαθειών μεσολάβησης στο Ουκρανικό, οι οποίες είχαν «παγώσει» επί έξι μήνες λόγω της απορρόφησης των ΗΠΑ από τον πόλεμο με το Ιράν. Η πρώτη διερευνητική προσπάθεια είχε γίνει στις 25 Αυγούστου, όταν επισκέφθηκε τη Μόσχα ο πιο ακατάλληλος, σε πρώτη ματιά, Αμερικανός αξιωματούχος για μια τέτοια αποστολή: ο Τζον Ράτκλιφ, διευθυντής της CIA, δηλαδή της υπηρεσίας που έχει τη μεγαλύτερη συμβολή στη στοχοποίηση ρωσικών στρατιωτικών μονάδων και υποδομών από τους Ουκρανούς.
Δυτικές και ρωσικές πηγές ανέφεραν ότι ο Ράτκλιφ επιθυμούσε να συναντηθεί με τον Πούτιν, ενδεχομένως ελπίζοντας ότι θα μπορούσε να βρει την κοινή γλώσσα του πραγματισμού με τον πρώην πράκτορα της KGB. Ο Ρώσος πρόεδρος είχε πολλούς λόγους για να είναι επιφυλακτικός. Προτού ξεκινήσει για τη Μόσχα, ο Ράτκλιφ επιδόθηκε σε τερατολογίες του τύπου ότι το προσδόκιμο επιβίωσης κάθε Ρώσου στρατιώτη στη γραμμή της μάχης είναι μόλις 35 λεπτά.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Τελικά, ο διευθυντής της CIA περιορίστηκε στη συνάντηση με τους Ρώσους ομολόγους του, τον αρχηγό της αντικατασκοπείας (FSB) Αλεξάντερ Μπορτνίκοφ και τον επικεφαλής της κατασκοπείας (SVR), Σεργκέι Ναρίσκιν. Ο τελευταίος ήταν ο μόνος ανώτερος αξιωματούχος που είχε τολμήσει να εκφράσει κάποιες επιφυλάξεις στην επικείμενη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία κατά τη θεατρικά οργανωμένη συνεδρίαση του Εθνικού Συμβουλίου Ασφαλείας υπό την προεδρία του Πούτιν, που μεταδιδόταν από το εθνικό τηλεοπτικό δίκτυο. Ο Ναρίσκιν είχε προτείνει να δοθεί ένα τελευταίο τελεσίγραφο στη Δύση, κάτι που θα σήμαινε αναστολή της «ειδικής στρατιωτικής επιχείρησης», ωθώντας έναν φανερά εκνευρισμένο Πούτιν να τον επιπλήξει μπροστά στις κάμερες λέγοντάς του: «Μιλήστε καθαρά»!
Δεν έχει γίνει μέχρι στιγμής γνωστό τι ακριβώς είπε στους συνομιλητές του ο Αμερικανός αξιωματούχος. Σύμφωνα με δημοσιογραφικές αναφορές, έθεσε στο τραπέζι την (υποτιθέμενη) απειλή υβριδικού πολέμου της Ρωσίας εναντίον ευρωπαϊκών κρατώνμελών του ΝΑΤΟ, την προοπτική επανάληψης των ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων σε τριμερές επίπεδο και τον εν εξελίξει πόλεμο στο Ιράν. Η αντιπολιτευόμενη ρωσική ιστοσελίδα Agentstvo έγραψε ότι ο Ράτκλιφ μιλούσε «λες και ο Ζελένσκι είχε ανέβει στον λόφο Ποκλόναγια της Μόσχας και κοιτούσε από τα κιάλια του το Κρεμλίνο», προκαλώντας τον σαρκασμό των συνομιλητών του, οι οποίοι του είπαν ότι μάλλον έκανε λάθος στη διεύθυνση.
Στα εικοσιτετράωρα που μεσολάβησαν ανάμεσα στις επισκέψεις των Ράτκλιφ και Γουίτκοφ - Κούσνερ, η κυβέρνηση Τραμπ κατέβαλε προσπάθειες προκειμένου να βελτιώσει το κλίμα με τη Μόσχα. Την 1η Σεπτεμβρίου, ο Αμερικανός υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ ξανάφερε τη Ρωσία από τη διπλωματική καραντίνα της Δύσης, προσκαλώντας τον ομόλογό του Αντον Σιλουάνοφ στη σύνοδο της ομάδας G20, στη Βόρεια Καρολίνα. Μάλιστα, συναντήθηκε κατ’ ιδίαν μαζί του, ενώ δεν δίστασε να χρεώσει στην Ουκρανία μέρος της ευθύνης για την παγκόσμια ενεργειακή κρίση, καυτηριάζοντας τις επιθέσεις της σε ρωσικά διυλιστήρια.
Εσωτερικό «αγκάθι»
Το θέμα πονάει και σφάζει την κυβέρνηση Τραμπ ενόψει των εκλογών της 3ης Νοεμβρίου για το Κογκρέσο: το πετρέλαιο Brent «πετάει» στα 100 δολάρια το βαρέλι, η βενζίνη στις ΗΠΑ κοστίζει κατά μέσον όρο 4,42 δολάρια το γαλόνι, από 2,98 που ήταν τον Φεβρουάριο, ενώ το ντίζελ ξεπέρασε για πρώτη φορά στα χρονικά τα έξι δολάρια, σημειώνοντας αύξηση κατά 60% την ίδια περίοδο. Φυσικά, για όλα αυτά φταίει πρωτίστως η επική γκάφα του Τραμπ στο Ιράν, αλλά και το Ουκρανικό παίζει τον ρόλο του.
Η τηλεφωνική επικοινωνία Τραμπ - Πούτιν, την περασμένη Τρίτη, και οι πληροφορίες, από ρωσικής πλευράς, περί πιθανού νέου γύρου τριμερών διαπραγματεύσεων στο Αμπου Ντάμπι ενίσχυσαν την εικασία ότι η διπλωματική οδός έχει ανοίξει και πάλι. Ολα δείχνουν όμως ότι θα αποδειχθεί μακρά, ελικοειδής και στρωμένη με νάρκες. Η Ουκρανία και οι σύμμαχοί της επείγονται για μια έστω προσωρινή συμφωνία κατάπαυσης του πυρός, ώστε να αποφύγουν ένα πολύ δύσκολο φθινόπωρο και έναν ακόμη πιο άγριο χειμώνα, αλλά οι Ρώσοι δεν έχουν κανένα λόγο να πράξουν κάτι τέτοιο εάν δεν πετύχουν τους δύο βασικούς στόχους τους: τον έλεγχο ολόκληρου του Ντονμπάς (σήμερα ελέγχουν περίπου το 90% του εδάφους του) και τη βεβαιότητα ότι η Ουκρανία δεν θα μπει ποτέ στο ΝΑΤΟ και δεν θα αντιπροσωπεύει αξιόμαχο στρατιωτικό αντίπαλο της Ρωσίας.
Σύμφωνα με τη γαλλική Le Figaro, τα τεράστια κενά της ουκρανικής αεράμυνας, ιδίως σε πυραύλους Patriot, επιτρέπουν στη Ρωσία να πλήττει υποδομές και στρατιωτικούς στόχους στα μετόπισθεν, με τους βαλλιστικούς πυραύλους της να περνούν σχεδόν κατά 100% και τα drones σε ποσοστό 80%. Η Ουκρανία χρειάζεται 30.000 νέους στρατιώτες κάθε μήνα για να πληρώνει τα κενά στη γραμμή μάχης, ενώ η Ρωσία μόνο 3.000, σύμφωνα με τους υπολογισμούς του Carnegie Endowment. Οι ουκρανικοί βομβαρδισμοί προκαλούν όντως οικονομική ζημία στη Ρωσία και η δημοτικότητα του Πούτιν έχει υποχωρήσει από 80%, που ήταν τον Φεβρουάριο, σε 66%, σύμφωνα με το ανεξάρτητο κέντρο Levada, αλλά αυτό δεν είναι λόγος άμεσης ανησυχίας, έστω και αν το Κρεμλίνο καλού-κακού απαγόρευσε στο κόμμα Yabloko, το μοναδικό που τάσσεται ανοιχτά εναντίον του πολέμου, να κατέβει στις βουλευτικές εκλογές στις 1820 Σεπτεμβρίου. Τα προβλήματα για τον Ζελένσκι είναι απείρως μεγαλύτερα. Το 66% των πολιτών θέλει άμεσα διαπραγματεύσεις ειρήνης και μόλις το 24% υποστηρίζει τη συνέχιση του πολέμου. Ο Ουκρανός πρόεδρος εκδίωξε τον υπουργό Αμυνας Μιχαΐλο Φεντόροφ και τον αρχηγό του στρατού, Ολεξάντερ Σίρκσι, ενώ αντιμετωπίζει σωρεία σκανδάλων διαφθοράς, που οδήγησαν σε παραίτηση το δεξί του χέρι και προσωπάρχη της προεδρίας, Αντρέι Γέρμακ. Ο διάδοχός του, πρώην διοικητής της στρατιωτικής κατασκοπείας (GUR) Κίριλο Μπουντάνοφ, ανήκει σε εκείνο το κομμάτι των ουκρανικών ελίτ που πιέζει για άμεσο τερματισμό του πολέμου με κάποιον συμβιβασμό, εκτιμώντας πως αύριο τα πράγματα θα είναι χειρότερα για το Κίεβο.
Το επεισόδιο
Ενδεικτική για τον παρασκηνιακό πόλεμο στο εσωτερικό των ουκρανικών υπηρεσιών ασφαλείας ήταν η ανταλλαγή πυρών ανάμεσα σε πράκτορες της GUR και της αντικατασκοπείας (SBU) στο κέντρο του Κιέβου, στις 2 Σεπτεμβρίου, με αποτέλεσμα να υπάρξουν τουλάχιστον τρεις τραυματισμοί. Πρωταγωνιστικό ρόλο στο αλλόκοτο επεισόδιο διαδραμάτισε ο Στέπαν Καπλάνοφ, μέλος της επίλεκτης ομάδας Timur που υπάγεται στην GUR και δημιουργήθηκε από τον Μπουντάνοφ. Ο Καπλάνοφ έχει αρχηγικό ρόλο στην παραστρατιωτική οργάνωση Ρώσων νεοναζί RDK, που μάχονται μαζί με τον ουκρανικό στρατό, αλλά συνελήφθη από τη SBU με την κατηγορία ότι έδινε πληροφορίες στους Ρώσους. Το επεισόδιο προέκυψε όταν η Timur επενέβη δυναμικά για να απελευθερώσει τον Καπλάνοφ από τη SBU.
Η βεντέτα ανάμεσα στις δύο μυστικές υπηρεσίες κρατάει από τις πρώτες ημέρες του πολέμου. Στις 5 Μαρτίου του 2022 βρέθηκε νεκρός με σφαίρα στο κεφάλι ο Ντένις Κιρέγεφ, ένα άλλο στέλεχος της GUR, που είχε συμμετάσχει στον πρώτο γύρο των ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων με τους Ρώσους, στη Λευκορωσία. Ο Κιρέγεφ εκτελέστηκε από τη SBU, η οποία υποψιαζόταν ότι έδινε ευαίσθητες πληροφορίες στους Ρώσους, αλλά θάφτηκε ως εθνικός ήρωας, με την κυβέρνηση να συγκαλύπτει την υπόθεση κάνοντας λόγο για τραγικό λάθος. Οταν κάποτε γραφτεί το βιβλίο για αυτόν τον άγνωστο πόλεμο πίσω από τον γνωστό, θα γίνουμε όλοι πολύ σοφότεροι.
(Ο Πέτρος Παπακωνσταντίνου είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας- Το άρθρο αποτελεί αναδημοσίευση από την εφημερίδα «Η Καθημερινή» της Κυριακής)
