H ελληνική κοινωνία δοκιμάζεται από την οικονομική κρίση εδώ και πολλά χρόνια. Βλέπει στη γειτονιά μας πολέμους και φυσικές καταστροφές. Η βαθύτερη πληγή όμως δεν είναι μόνο οικονομική, ούτε γεωπολιτική, αλλά η κρίση εμπιστοσύνης κι αυτή είναι η μεγαλύτερη πρόκληση που αντιμετωπίζουμε σήμερα.
Όλο και περισσότεροι πολίτες δυσκολεύονται να εμπιστευτούν τους θεσμούς που συγκροτούν τη δημοκρατική της λειτουργία. Δεν εμπιστεύονται ότι η Δικαιοσύνη λειτουργεί πάντα ανεξάρτητα, δεν εμπιστεύονται τα πολιτικά κόμματα ότι υπηρετούν το δημόσιο συμφέρον πάνω από τις μικροκομματικές σκοπιμότητες, δεν εμπιστεύονται τα μέσα ενημέρωσης πως τους ενημερώνουν με αντικειμενικότητα. Αμφιβάλλουν ότι το κράτος αντιμετωπίζει όλους τους πολίτες με τους ίδιους κανόνες και πολλοί νέοι δε νιώθουν ότι η προσπάθεια, η γνώση και η αξία θα ανταμειφθούν.
Αυτό το έλλειμμα εμπιστοσύνης είναι ίσως η μεγαλύτερη πληγή της ελληνικής κοινωνίας, γιατί όταν χάνεται δεν αμφισβητούνται μόνο οι κυβερνήσεις, αλλά η ίδια η δυνατότητα της δημοκρατίας να παράγει λύσεις. Οι πολίτες απομακρύνονται από τη συμμετοχή, θεωρούν ότι «όλοι ίδιοι είναι» και καταλήγουν είτε στην αποχή, είτε στο μίσος και στην οργή με καταστροφικές συνέπειες. Μία κοινωνία που παύει να πιστεύει ότι μπορεί να αλλάξει τα πράγματα γίνεται ευάλωτη στον κυνισμό και στην παραίτηση και πάντα καραδοκούν οι κίνδυνοι της μεταπολιτικής και της ακροδεξιάς.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Αυτή να είναι η μεγαλύτερη νίκη κάθε συστήματος που αναπαράγει την αδιαφάνεια: να πείσει τους ανθρώπους ότι δεν υπάρχει εναλλακτική, πως η διαφθορά είναι αναπόφευκτη, ότι η αξιοκρατία είναι ουτοπία, πως η πολιτική είναι συνώνυμη της συναλλαγής. Η ιστορία των δημοκρατιών όμως δείχνει ακριβώς το αντίθετο. Οι κοινωνίες αλλάζουν όταν ξαναχτίσουν τη σχέση εμπιστοσύνης ανάμεσα στους πολίτες και στους θεσμούς τους.
Αυτό δε θα συμβεί με λόγια, δεν μπορεί να είναι επικοινωνιακή καμπάνια, ούτε προεκλογικό σύνθημα. Είναι αποτέλεσμα συγκεκριμένων επιλογών και στην πράξη χτίζεται όταν οι νόμοι εφαρμόζονται για όλους, όταν οι θεσμοί λειτουργούν ανεξάρτητα κι η διαφάνεια δεν αποτελεί εξαίρεση αλλά κανόνα.
Η μεγάλη μεταρρύθμιση της επόμενης πενταετίας (2026-2030) δεν είναι μόνο οικονομική. Είναι θεσμική και ηθική. Μιλήσαμε για ηθική επανάσταση και είναι η μετάβαση σε αυτό που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε Δημοκρατία της Εμπιστοσύνης. Μια δημοκρατία που η εξουσία δεν ζητά τυφλή πίστη, αλλά κερδίζει καθημερινά την αξιοπιστία της.
Αυτό σημαίνει ότι η πολιτική πρέπει να αλλάξει τρόπο λειτουργίας, δηλαδή να περάσει από τη λογική της ανάθεσης στη λογική της συμμετοχής. Αυτό συνεπάγεται με το να ακούει περισσότερο, να συνδιαμορφώνει πολιτικές με τους επιστήμονες, τους εργαζόμενους, τους εκπαιδευτικούς, τους ανθρώπους του πολιτισμού, της παραγωγής και της αυτοδιοίκησης. Η γνώση που υπάρχει μέσα στην κοινωνία είναι πολύ μεγαλύτερη από αυτή που μπορεί να χωρέσει σε οποιοδήποτε γραφείο.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται και η ουσία της πρότασης της Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης.
Η ΕΛ.Α.Σ. δεν εμφανίζεται απλώς ως ένας ακόμη πολιτικός φορέας που διεκδικεί την κυβερνητική εξουσία. Είναι η δύναμη που φιλοδοξεί να αποκαταστήσει τη σχέση εμπιστοσύνης ανάμεσα στον πολίτη και το κράτος. Να αποδείξει ότι υπάρχει ένας διαφορετικός τρόπος να ασκείται η πολιτική με περισσότερη διαφάνεια, λογοδοσία, συμμετοχή και αξιοκρατία.
Η εμπιστοσύνη με έναν τρόπο εκτός των άλλων μεταφράζεται και σε αναπτυξιακή πολιτική. Καμία σοβαρή οικονομία δεν μπορεί να αναπτυχθεί όταν οι πολίτες πιστεύουν ότι οι κανόνες εφαρμόζονται επιλεκτικά, δεν μπορεί να κρατήσει τους νέους επιστήμονές της όταν εκείνοι θεωρούν ότι η προσπάθεια δεν αμείβεται δίκαια, δεν μπορεί να οικοδομήσει ένα νέο παραγωγικό μοντέλο αν δεν αποκαταστήσει πρώτα την εμπιστοσύνη στους θεσμούς που το στηρίζουν.
Η εμπιστοσύνη είναι ο σκελετός, είναι τα θεμέλια του νέου κοινωνικού συμβολαίου που χρειάζεται η Ελλάδα. Είναι η συμφωνία ανάμεσα στους πολίτες και στο κράτος ότι οι κανόνες θα ισχύουν για όλους. Η πατρίδα μας έχει ανάγκη από μια νέα αρχή στον τρόπο που αντιλαμβάνεται τη σχέση κράτους και πολίτη. Να περάσουμε από την καχυποψία στη συνεργασία, από την απογοήτευση στη συμμετοχή, από το «όλοι ίδιοι είναι» στην πεποίθηση ότι η πολιτική μπορεί να είναι έντιμη, αποτελεσματική και χρήσιμη.
Αυτή είναι η πιο μεγάλη, η πιο δύσκολη αλλά και η πιο αναγκαία αποστολή της σημερινής και της επόμενης ημέρας.
(Ο Μίλτος Τόσκας είναι Φαρμακοποιός, Μέλος της πανελλήνιας ένωσης κριτικών κινηματογράφου, Δημοσιογράφος, Κριτικός βιβλίων)
