Μήπως δεν υπάρχει πια ΠΑΣΟΚ;

H σκληρή αλήθεια είναι ότι το μισό ΠΑΣΟΚ συγκυβερνάει ήδη με τη ΝΔ. Έχει ήδη προσχωρήσει στον αντίπαλο. Συγκροτεί την κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη. Ο υπουργός εξωτερικών, ο υπουργός εθνικής οικονομίας, ο υπουργός δημόσιας τάξης, ο υπουργός εσωτερικών, ο υπουργός ανάπτυξης, ο υπουργός δικαιοσύνης, η υπουργός πολιτισμού, ο υπουργός επικρατείας προέρχονται από το χώρο του ΠΑΣΟΚ. Πάνω από τη μισή κυβέρνηση. Στα σημαντικότερα υπουργεία.

Με αυτά τα δεδομένα, δύσκολα το υπόλοιπο ΠΑΣΟΚ μπορεί να υπηρετήσει το αφήγημα της αλλαγής. Αν όμως δεν μπορεί να εκφράσει την αλλαγή, τι είναι τελικά το ΠΑΣΟΚ στις μέρες μας; Μήπως δεν υπάρχει πια ΠΑΣΟΚ;

Το παραμύθι της πρώτης θέσης

Η υπόσχεση κατάκτησης της πρώτης θέσης, έστω και με μία ψήφο διαφορά, ήταν το μεγάλο ψέμα. Μία προσπάθεια εξαπάτησης των μεγαλύτερης ηλικίας ψηφοφόρων του, που δεν πίστεψε κανείς. Η κλοπή των συναισθημάτων και των αναμνήσεών τους από το παρελθόν. Η εξόφθαλμη εξαπάτηση της τρίτης ηλικίας. Η πιο ανήθικη τακτική. Κατασκευάσθηκε για να καλύψει την απουσία στρατηγικής και να αποφευχθεί η συζήτηση για τα βαθύτερα προβλήματα του χώρου.

Το παράδοξο είναι ότι το ΠΑΣΟΚ ξεκίνησε από μια εξαιρετικά ευνοϊκή θέση. Κατά τύχη. Από μία συγκυρία συμπτώσεων. Δεν έγινε αξιωματική αντιπολίτευση επειδή κέρδισε την εμπιστοσύνη της κοινωνίας. Έγινε αξιωματική αντιπολίτευση από μια πολιτική καραμπόλα. Η συγκυρία και ο Κασσελάκης τού χάρισαν έναν θεσμικό ρόλο που δεν του έδωσε ο λαός. Είχε μπροστά του μια ιστορική ευκαιρία. Να ανασυγκροτήσει τον προοδευτικό χώρο. Να παρουσιάσει ένα νέο όραμα για τη χώρα. Να μετατραπεί σε αξιόπιστη εναλλακτική πρόταση διακυβέρνησης. Δεν το έκανε. Έχασε ακόμα και από τον Κασσελάκη. Και όμως δεν ξύπνησε.

Αντί να αξιοποιήσει τον χρόνο που έτρεχε, επέλεξε να επενδύσει σε μια επικοινωνιακή φούσκα. Αντί να ανοίξει μια ουσιαστική συζήτηση για το μέλλον της Κεντροαριστεράς, προτίμησε να καλλιεργήσει την ψευδαίσθηση μιας επικείμενης εκλογικής νίκης. Αυτό το παραμύθι τελείωσε.

Η μάχη για την τρίτη και την τέταρτη θέση

Για μήνες, παρότι δεν είχε καν αντίπαλο, η βελόνα όλων των δημοσκοπήσεων είχε κολλήσει. Δεδομένου ότι όλα τα προβλήματα ήταν γνωστά, η μοναδική ελπίδα που είχε απομείνει ήταν το Συνέδριο. Ακόμα όμως και αυτή την ύστατη στιγμή, όλα έγιναν λάθος. Ουσιαστικά δεν έγινε τίποτα για να αποκτήσει αέρα εξουσίας. Οι βουλευτές σιώπησαν για να εξασφαλίσουν τις καρέκλες τους.

Τότε χάθηκε η τελευταία μεγάλη ευκαιρία. Αντί να γίνει ένας ειλικρινής απολογισμός, να βρεθεί μια λύση, τα προβλήματα κρύφτηκαν κάτω από το χαλί. Δεν συζητήθηκε γιατί το κόμμα αδυνατεί να ξεπεράσει ένα συγκεκριμένο εκλογικό ταβάνι. Δεν συζητήθηκε γιατί μεγάλο μέρος της κοινωνίας το αντιμετωπίζει ως συμπληρωματική δύναμη του πολιτικού συστήματος και όχι ως φορέα αλλαγής.

Τώρα, η βελόνα ξεκόλλησε. Όμως, αντί να ανέβει, πέφτει προς τα κάτω. Οι δημοσκοπήσεις καταγράφουν μια σταθερή υποχώρηση. Από τη στιγμή που ξεκίνησε ανεπίσημα η προεκλογική περίοδος, ο αέρας των εκλογών βγάζει όλα τα προβλήματα στην επιφάνεια. Η προοπτική κατάκτησης της πρώτης θέσης έχει γίνει ανέκδοτο. Η δεύτερη θέση έχει, επίσης, χαθεί. Στις επόμενες εθνικές εκλογές το ΠΑΣΟΚ θα δώσει μάχη με την Ελπίδα της Μαρίας Καρυστιανού για την τρίτη και την τέταρτη θέση.

Τι θα γίνει μετά τις πρώτες εκλογές;

Η επίλυση όλων των προβλημάτων έχει μετατεθεί για το βράδυ των εκλογών. Σε εθνική εμβέλεια, LIVE. Τι θα συμβεί ανάμεσα στην πρώτη και τη δεύτερη Κυριακή; Τι θα κάνει το ΠΑΣΟΚ εάν ο λαός το κατατάξει στην τρίτη ή ακόμη και στην τέταρτη θέση; Θα στηρίξει μια κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας; Θα επιδιώξει μια ευρύτερη προοδευτική συνεργασία; Θα αρνηθεί κάθε συνεργασία, οδηγώντας τη χώρα σε νέες εκλογές;

Η μόνη απόφαση που έλαβε ουσιαστικά το Συνέδριο ήταν απόλυτα σαφής: «Πολιτική αλλαγή σημαίνει στρατηγική ήττα της Νέας Δημοκρατίας και της πολιτικής της. Πολιτική αλλαγή δεν μπορεί να γίνει με τη Νέα Δημοκρατία σε οποιονδήποτε κυβερνητικό ρόλο». Η φράση «σε οποιονδήποτε κυβερνητικό ρόλο» δεν αποκλείει μόνο μια συγκυβέρνηση ΠΑΣΟΚ– ΝΔ, αλλά οποιοδήποτε κυβερνητικό σχήμα στο οποίο συμμετέχει η ΝΔ, ακόμη και με άλλον πρωθυπουργό ή άλλη σύνθεση.

Προφανώς, στα μάτια όλων όσοι την ψήφισαν δεν ισχύει μόνο μέχρι το βράδυ των εκλογών. Ισχύει κυρίως από το αποτέλεσμα των εκλογών και μετά, μέχρι τουλάχιστον το επόμενο Συνέδριο. Εκτός και αν ο διάβολος κρύβεται στις λέξεις. Εάν ακόμα και αυτή η απόφαση ήταν ουσιαστικά μία εξαπάτηση των συνέδρων. Εάν η εισαγωγική φράση «πολιτική αλλαγή σημαίνει…» δεν εκφράζει παρά μία αμπελοφιλοσοφία, χωρίς κανένα πρακτικό αντίκρισμα. Με μοναδικό σκοπό να ρίξει στάχτη στα μάτια των συνέδρων. Υποκρύπτοντας εσκεμμένα ότι δεν αποκλείεται η συνεργασία με τη ΝΔ σε ένα άλλο πλαίσιο, όχι για την πολιτική αλλαγή, αλλά τη διάσωση της χώρας, για παράδειγμα, ή με οποιαδήποτε άλλη προεξοφλημένη δικαιολογία.

Ένα υπαρξιακό δίλημμα

Πως θα αντιδράσουν οι ψηφοφόροι, τα μέλη, οι σύνεδροι και τα στελέχη του εάν αποκαλυφθεί μία τέτοια απάτη; Από το βράδυ των εθνικών εκλογών, το ΠΑΣΟΚ θα κληθεί να αντιμετωπίσει ένα υπαρξιακό δίλημμα. Θα συνεργαστεί με τον ιστορικά κύριο πολιτικό και ιδεολογικό του αντίπαλο, ακυρώνοντας την απόφαση του Συνεδρίου ή με τις προοδευτικές δυνάμεις της αλλαγής;

Μετά την πρώτη Κυριακή θα κριθεί οριστικά εάν υπάρχει πια το ΠΑΣΟΚ. Ένα μέρος του επιθυμεί, ακόμα και μετά την απόφαση του Συνεδρίου, να ακολουθήσει το δρόμο της συγκυβέρνησης με τη Νέα Δημοκρατία για να καθίσει σε καρέκλες σαν και αυτές που έχουν ήδη καταλάβει οι συνάδελφοί τους που προνοήσαν νωρίτερα. Ακολουθώντας την ευκολότερη διαδρομή για τη δημιουργία πολιτικής καριέρας στην Ελλάδα. Χτυπώντας κάτω από τη μέση τον Τσίπρα, από την άλλη μέρα παίζουν σε όλα τα κανάλια. Σε τέτοιο σημείο, που έφτασαν να αποκαλούν όσους έχουν διαφορετική άποψη ηλίθιους. Ενώ το πρώτο που θα έπρεπε να διασφαλίσουν είναι ότι δεν θα κυβερνήσουν με το κόμμα που χρεοκόπησε τη χώρα.

Η βάση του κινήματος, σε αντίθεση με τους καθεστωτικούς, επιθυμεί την αλλαγή. Όπως η μεγάλη πλειοψηφία του λαού, το 70% της κοινωνίας. Με μια μεγάλη προοδευτική συνεργασία. Αναζητούν μια διαφορετική κατεύθυνση για τη χώρα. Θέλουν απαντήσεις για το κράτος δικαίου, τις ανισότητες, το κόστος ζωής, τη στέγη, τη λειτουργία των θεσμών και τη διάσωση της Δημοκρατίας.

Όσο περνάει ο καιρός, το πρόβλημα θα οξύνεται. Λογικό είναι. Η ασάφεια, ίσως, εξυπηρετεί προσωρινά την εσωκομματική ισορροπία. Δεν πείθει όμως την κοινωνία. Και όσο η κοινωνία δεν πείθεται, η δημοσκοπική συρρίκνωση θα συνεχίζεται. Κανείς δεν θέλει να πάει με κάποιον που δεν ξέρει που θέλει να πάει. Ή κάνει ότι δεν ξέρει.

Εάν δεν λυθεί τώρα το πρόβλημα, ανάμεσα στην πρώτη και τη δεύτερη Κυριακή θα είναι αργά. Οι μεγάλες στρατηγικές αποφάσεις δεν μπορούν να ληφθούν μέσα σε τρεις ή τέσσερις ημέρες, ανάμεσα σε δύο εκλογικές αναμετρήσεις. Τότε οι πιέσεις είναι τεράστιες, οι συσχετισμοί δεδομένοι και οι επιλογές περιορισμένες.

Οι αποφάσεις πρέπει να ληφθούν τώρα. Αν το ΠΑΣΟΚ δεν απαντήσει εδώ και τώρα στο ερώτημα με ποιον θέλει να κυβερνήσει και για ποιο σκοπό θέλει να κυβερνήσει, κινδυνεύει να βρεθεί μετά τις εκλογές χωρίς στρατηγική, χωρίς αφήγημα και χωρίς πολιτικό ρόλο. Το ΠΑΣΟΚ οφείλει να πει καθαρά στους πολίτες ποια είναι η θέση του για τη διακυβέρνηση της χώρας. Οφείλει να ξεκαθαρίσει αν επιδιώκει την ανασυγκρότηση ενός ευρύτερου προοδευτικού μετώπου ή αν θεωρεί πιθανή μια συνεργασία με τη Νέα Δημοκρατία. Οφείλει να απαντήσει αν θέλει να αλλάξει το πολιτικό σκηνικό ή απλώς να συμμετάσχει σε αυτό.

Εάν δεν δοθεί μια πειστική απάντηση τώρα, μετά τις εκλογές η συζήτηση δεν θα αφορά μόνο τις ευθύνες για τη λανθασμένη στρατηγική του κόμματος. Θα αφορά κάτι πολύ πιο θεμελιώδες. Αν υπάρχει ακόμη πολιτικός χώρος για ένα ΠΑΣΟΚ που δεν έχει αποφασίσει τι θέλει να είναι. Τότε θα είναι πια πολύ αργά. Ακόμα και για την ύπαρξή του.

(Ο Δημήτρης Τζιώτης είναι Σύμβουλος Στρατηγικής και συγγραφέας. Το νέο βιβλίο του με τίτλο « Το Σύνταγμα της νέας Μεταπολίτευσης» κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Παπαζήση)