Τα τελευταία χρόνια η επιστημονική έρευνα έχει αναδείξει ότι οι συνθήκες γύρω από τη γέννηση μπορεί να επηρεάζουν την πρώιμη ανάπτυξη και, ενδεχομένως, πτυχές της υγείας αργότερα στη ζωή.
Η κοινότητα των μικροοργανισμών που εγκαθίσταται και εξελίσσεται στο έντερο ενός βρέφους από τις πρώτες ώρες και κατά τους πρώτους μήνες της ζωής του συμμετέχει στην ανάπτυξη του ανοσοποιητικού συστήματος, στον μεταβολισμό και, πιθανώς, στη μελλοντική του υγεία.
Τώρα, μια νέα συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση, που διεξήχθη από το Πανεπιστήμιο του Μπόρνμουθ σε συνεργασία με τα Πανεπιστημιακά Νοσοκομεία του Ντόρσετ —και τα δύο στη Μεγάλη Βρετανία— και δημοσιεύτηκε στο BMJ Paediatrics Open, εξετάζει για πρώτη φορά, στο ίδιο αναλυτικό πλαίσιο, δύο παράγοντες: τον τρόπο γέννησης και την περιγεννητική έκθεση σε αντιβιοτικά, σε σχέση με το αναπτυσσόμενο εντερικό μικροβίωμα.
Σύμφωνα με τη συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση, η οποία συγκέντρωσε δεδομένα από 11 μελέτες με συνολικά 5.309 υγιή, τελειόμηνα βρέφη στην Ευρώπη, τη Βόρεια και Νότια Αμερική, την Ασία και την Αφρική, ο τρόπος γέννησης και η περιγεννητική έκθεση σε αντιβιοτικά συσχετίστηκαν με διαφορές στη σύνθεση και την ποικιλότητα του εντερικού μικροβιώματος.
Το βασικό συμπέρασμα δεν είναι ότι η καισαρική τομή ή τα αντιβιοτικά είναι «βλαβερά» —και οι δύο παρεμβάσεις μπορεί να είναι σωτήριες για μητέρες και νεογνά— αλλά ότι ενδέχεται να συνδέονται με ένα πρώιμο μικροβιακό αποτύπωμα που αξίζει να μελετηθεί καλύτερα.
Όταν ένα μωρό γεννιέται κολπικά εκτίθεται, μεταξύ άλλων, σε μικροοργανισμούς της μητέρας από τον κόλπο και το έντερο, οι οποίοι μπορούν να συμβάλουν στην αρχική διαμόρφωση της εντερικής μικροχλωρίδας.
Αντίθετα, μετά από καισαρική τομή, το πρώιμο μικροβιακό προφίλ συχνά περιλαμβάνει μεγαλύτερη σχετική παρουσία μικροοργανισμών που συνδέονται με το δέρμα και το περιβάλλον.
Σε αρκετές από τις επιμέρους μελέτες, τα βρέφη που γεννήθηκαν με καισαρική είχαν χαμηλότερη σχετική αφθονία μικροοργανισμών γενών Bacteroides και Bifidobacterium, τα οποία συνδέονται με την ωρίμανση του ανοσοποιητικού συστήματος και τη λειτουργία του εντερικού φραγμού. Παράλληλα, παρατηρήθηκε σχετικά αυξημένη παρουσία γενών όπως Staphylococcus, Enterococcus και Clostridium. Τα μοτίβα αυτά προέκυψαν κυρίως από καισαρική γέννηση.
Κάτι αντίστοιχο έχει παρατηρηθεί και μετά από περιγεννητική έκθεση σε αντιβιοτικά. Η ενδοτοκετική αντιβιοτική προφύλαξη για παράδειγμα, για την πρόληψη πρώιμης λοίμωξης του νεογνού από στρεπτόκοκκο ομάδας Β, καθώς και η χορήγηση αντιβιοτικών στο νεογνό έχουν συσχετιστεί σε ορισμένες μελέτες με χαμηλότερη μικροβιακή ποικιλότητα και καθυστερημένη εγκατάσταση ορισμένων βακτηρίων, όπως τα Bifidobacterium και Bacteroides.
Εδώ όμως αρχίζει το πιο ενδιαφέρον κομμάτι
Παρότι η αφηγηματική σύνθεση των 11 μελετών έδειξε γενικά την ίδια κατεύθυνση, η ποσοτική μετα-ανάλυση των 6 μελετών που μπορούσαν να συνδυαστούν δεν έδειξε στατιστικά σημαντική διαφορά στη βακτηριακή αφθονία μεταξύ κολπικού τοκετού και καισαρικής. Η ετερογένεια ήταν εξαιρετικά υψηλή, ενώ οι μελέτες διέφεραν ως προς τις τεχνικές αλληλούχησης και βιοπληροφορικής, τις ηλικίες δειγματοληψίας, τους ορισμούς της έκθεσης και τα πρωτόκολλα.
Με άλλα λόγια, η εικόνα είναι συνεπής, αλλά χωρίς να τεκμηριώνεται το μέγεθος και η αιτιότητά της.
«Τα ευρήματά είναι ενδεικτικά, αλλά δεν επιτρέπουν ακόμη οριστικά συμπεράσματα, καθώς οι διαθέσιμες μελέτες διέφεραν σημαντικά ως προς τον σχεδιασμό και τις μεθόδους ανάλυσης. Χρειαζόμαστε μεγαλύτερες μελέτες με τυποποιημένα πρωτόκολλα δειγματοληψίας και ανάλυσης του μικροβιώματος, ώστε τα αποτελέσματα να είναι πραγματικά συγκρίσιμα», σημειώνει η Δρ Άννα Μαντζουράτου καθηγήτρια στο University of Plymouth και Visiting Fellow στο Bournemouth University, η οποία είναι μία από τις συγγραφείς της μελέτης.
Ένα αξιόλογο εύρημα αφορά τον θηλασμό
Ο αποκλειστικός θηλασμός αναδείχθηκε ως πιθανός τροποποιητικός παράγοντας.
Σε αρκετές μελέτες συσχετίστηκε με μερική αποκατάσταση της μικροβιακής ποικιλότητας και με υψηλότερη σχετική αφθονία των Bifidobacterium. Το μητρικό γάλα περιέχει ανθρώπινους ολιγοσακχαρίτες, οι οποίοι σε μεγάλο βαθμό δεν πέπτονται από το βρέφος και λειτουργούν ως υποστρώματα για ορισμένα βακτήρια του εντέρου.
«Ωστόσο, επειδή τα δεδομένα ήταν κυρίως παρατηρησιακά και ετερογενή, δεν μπορούμε να συμπεράνουμε ότι ο θηλασμός «αναιρεί» τις διαφορές που σχετίζονται με την καισαρική ή τα αντιβιοτικά», συμπληρώνει η Δρ Ματζουράτου.
Όμως ο θηλασμός δεν είναι πάντα εύκολος ή εφικτός. Οι ίδιοι οι ερευνητές επισημαίνουν ότι οι σύγχρονες κοινωνικές και εργασιακές συνθήκες δυσκολεύουν πολλές μητέρες να θηλάσουν και υπογραμμίζουν την ανάγκη για καλύτερη υποστήριξη από τα συστήματα υγείας, τους εργοδότες και την κοινωνία για τις οικογένειες που επιθυμούν να θηλάσουν.
Το ενδιαφέρον για το εντερικό μικροβίωμα δεν είναι τυχαίο
Παρατηρησιακές μελέτες έχουν συσχετίσει πρώιμες διαταραχές του μικροβιώματος με αυξημένο κίνδυνο άσθματος, αλλεργιών, παχυσαρκίας, φλεγμονωδών νοσημάτων του εντέρου και μεταβολικών διαταραχών αργότερα στη ζωή.
Ωστόσο, οι συσχετίσεις αυτές δεν αποδεικνύουν αιτιότητα. Δεν έχει αποδειχθεί ότι οι πρώιμες αλλαγές στο μικροβίωμα προκαλούν άμεσα αυτές τις παθήσεις.
Οι συγγραφείς της ανασκόπησης είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί στις διατυπώσεις τους. Δεν προτείνουν καμία αλλαγή στις ιατρικές ενδείξεις για την καισαρική τομή ή τη χρήση αντιβιοτικών. Αντίθετα τονίζουν πως όταν οι παρεμβάσεις αυτές είναι κλινικά απαραίτητες, πρέπει να πραγματοποιούνται.
Το μήνυμα της μελέτης δεν είναι να αποφεύγονται αυτές οι παρεμβάσεις, αλλά να διερευνηθεί καλύτερα η πιθανή επίδρασή τους στο εντερικό μικροβίωμα των βρεφών και να αξιολογηθούν ασφαλείς τρόποι υποστήριξης της μικροβιακής ανάπτυξης, χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η υγεία της μητέρας ή του νεογνού.
Ένα κρίσιμο επόμενο βήμα είναι η διενέργεια μακροχρόνιων προοπτικών μελετών παρακολούθησης, οι οποίες θα παρακολουθούν παιδιά για χρόνια και θα συνδυάζουν δεδομένα του μικροβιώματος, του μεταβολισμού, του ανοσοποιητικού και κλινικών εκβάσεων. Μόνο έτσι θα μπορεί να εξεταστεί αν οι πρώιμες διαφορές επιμένουν και αν έχουν πραγματική σημασία για την υγεία στην παιδική και ενήλικη ζωή.
Γιατί, τελικά, η γέννηση δεν είναι μόνο η αρχή μιας ανθρώπινης ζωής. Είναι και η αρχή μιας αόρατης συμβίωσης με ένα δυναμικό οικοσύστημα μικροοργανισμών του οποίου τη σημασία προσπαθούν συνεχώς οι επιστήμονες να κατανοήσουν.
