Οι έρευνες κοινής γνώμης επιβεβαιώνουν, όσο πλησιάζουν οι εκλογές, ότι η αυτοδυναμία του πρώτου κόμματος δεν είναι πιθανή. Αν μάλιστα ληφθεί υπόψη ότι ο πρώην πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς φέρεται έτοιμος να ιδρύσει κόμμα, το οποίο θα μειώσει περαιτέρω την εκλογική δύναμη της Νέας Δημοκρατίας, το ρίσκο της ακυβερνησίας δεν αποτελεί ένα φανταστικό σενάριο αλλά βρίσκεται μπροστά μας. Από την άλλη πλευρά, ο κατακερματισμός της Κεντροαριστεράς δεν φαίνεται να επιτρέπει στα κόμματα αυτού του πολιτικού χώρου να διεκδικήσουν με αξιώσεις την πρώτη θέση, και μάλιστα με ποσοστό τουλάχιστον 25% ώστε να λάβουν το εκλογικό μπόνους.
Με γνώμονα βέβαια το αξίωμα ότι «στη δημοκρατία δεν υπάρχουν αδιέξοδα», δεν αποκλείεται η συνεργασία του πρώτου κόμματος με κάποιο από τα μικρότερα για τον σχηματισμό Κυβέρνησης συνασπισμού. Ποιο όμως θα μπορούσε να είναι αυτό; Η ρήξη ανάμεσα στη Νέα Δημοκρατία και τα δύο μεγαλύτερα κόμματα της Κεντροαριστεράς δεν είναι μόνο ιδεολογικοπολιτική, αλλά έχει λάβει νέες διαστάσεις με αφορμή τα σκάνδαλα διαφθοράς, ιδίως την υπόθεση των τηλεφωνικών παρακολουθήσεων. Από την άλλη πλευρά, ενδεχόμενη συνεργασία της Νέας Δημοκρατίας με τα κόμματα στα δεξιά της ή το κόμμα Καρυστιανού δεν φαίνεται λειτουργική και θα συνεπαγόταν την απομάκρυνση μεγάλου μέρους των κεντρογενών ψηφοφόρων της.
Αντέχει η χώρα διαδοχικές εκλογικές αναμετρήσεις, με τη λογική να «τρομάξουν» οι ψηφοφόροι και να στραφούν προς τα μεγαλύτερα κόμματα μπροστά στον φόβο της ακυβερνησίας; Η απάντηση είναι αρνητική, τόσο επειδή είναι αβέβαιο αν και πάλι θα επιτυγχάνονταν ποσοστό άνω του 36% από το πρώτο κόμμα ώστε να σχηματίσει αυτοδύναμη Κυβέρνηση, όσο και ενόψει των γεωστρατηγικών, οικονομικών και ενεργειακών απειλών που καλείται να αντιμετωπίσει σήμερα η χώρα.
Επίσης είναι πολιτικά επισφαλές να σχηματιστεί μία Κυβέρνηση συνεργασίας ετερόκλητων κομμάτων, μέσα στο σύντομο χρονικό διάστημα που προβλέπεται από το Σύνταγμα (άρθρο 37) με τη διαδικασία των διερευνητικών εντολών, η οποία θα κληθεί να διαχειριστεί μείζονες προκλήσεις χωρίς να προϋπάρχει ένα σοβαρό προγραμματικό πλαίσιο. Άλλωστε ακυβερνησία δεν σημαίνει μόνο αδυναμία σχηματισμού Κυβέρνησης, αλλά και εν τοις πράγμασι αδυναμία των κομματικών εταίρων μίας Κυβέρνησης να συνεργαστούν εποικοδομητικά για τη χώρα.
Υπάρχει διέξοδος απέναντι στο ρίσκο της ακυβερνησίας; Το κλειδί είναι μπροστά στα μάτια μας, αρκεί να επιδείξει πολιτική ωριμότητα η σημερινή κυβερνητική πλειοψηφία. Πρόκειται για μία απλή τροποποίηση του εκλογικού νόμου, όχι στην κατεύθυνση ενός αναλογικότερου συστήματος για το οποίο υπάρχουν θεμελιώδεις διαφωνίες μεταξύ των πολιτικών δυνάμεων, αλλά τροποποιώντας μόλις λίγες λέξεις στον ισχύοντα νόμο, ώστε να επιτραπεί η λήψη του μπόνους εδρών από τον πρώτο σε δύναμη συνδυασμό ακόμη και αν πρόκειται για συνασπισμό κομμάτων.
Η σχετική διάταξη του εκλογικού νόμου που απαγορεύει το μπόνους σε συνασπισμούς κομμάτων έχει χαρακτηριστεί ως αντισυνταγματική εδώ και πολλά χρόνια, ήδη από τον αείμνηστο καθηγητή Δημήτρη Τσάτσο πριν από περίπου μία εικοσαετία, όμως κρύβει μία συγκεκριμένη πολιτική σκοπιμότητα: Να αποτρέπει τη συγκρότηση πολιτικών συμμαχιών προκειμένου να μην διακινδυνεύεται για το πρώτο κόμμα η λήψη του μπόνους εδρών.
Θα δεχόταν η Νέα Δημοκρατία μία τέτοια αλλαγή ή φοβάται σήμερα η ηγεσία της μια ενδεχόμενη εκλογική σύμπραξη των κομμάτων της διασπασμένης Κεντροαριστεράς; Ακόμη κι αν η επίμαχη αλλαγή του εκλογικού νόμου δεν φαίνεται σήμερα πολιτικά ρεαλιστική, θα μπορούσε αμέσως μετά τις εκλογές να σχηματιστεί μία Κυβέρνηση μειοψηφίας ειδικού σκοπού που θα υπερψήφιζε την αλλαγή του εκλογικού νόμου με τη σύμπραξη και της Νέας Δημοκρατίας, προκειμένου να συγκροτηθούν εν συνεχεία σχήματα συνεργασίας, τα οποία ήδη προεκλογικά θα έχουν καταγράψει τα κύρια σημεία της προγραμματικής τους σύγκλισης ώστε να τεθούν στην κρίση του εκλογικού σώματος.
Αυτή η μικρής έκτασης αλλά μεγάλης θεσμικής βαρύτητας μεταρρύθμιση θα αποτελούσε ένα σημαντικό βήμα για την ωρίμανση του πολιτικού μας συστήματος και τη θεσμικά ορθότερη διέξοδο απέναντι στο ρίσκο της ακυβερνησίας.
(O Ξενοφών Κοντιάδης είναι συνταγματολόγος, καθηγητής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο)
