Ακόμη κι αν οι εκλογές γίνουν στην ώρα τους (ή σχεδόν), η ατμόσφαιρα μυρίζει πια εκλογές. Η οσμή μπορεί να μην είναι τόσο έντονη όσο εκείνη που ερχόταν από τον Σαρωνικό την περασμένη Τρίτη, αλλά κανείς δεν μπορεί να της ξεφύγει. Ούτε οι πολιτικοί παίκτες, ούτε οι δρώντες στο πεδίο της οικονομίας. Κι είναι, προπάντων, όπως σημείωνε και μια έκθεση της Moody’s Analytics πριν λίγες ημέρες, οσμή αβεβαιότητας. Πολιτικής και εκλογικής.
Η Moody’s, ξεκινώντας από την προφανή διαπίστωση ότι η πιθανότητα μονοκομματικής πλειοψηφίας μετά τις εκλογές είναι μικρή, καταγράφει τέσσερα σενάρια, τα οποία συζητήθηκαν πολύ αυτές τις ημέρες. Δύο σενάρια «ομαλής προσγείωσης» ή «ήπιας αναταραχής», όπου οι εκλογές γίνονται στην ώρα τους ή πρόωρα αλλά καταλήγουν πάντως σε «χάπι εντ». Σχηματίζεται κυβέρνηση, μετά από επανάληψη των εκλογών, η δημοσιονομική πολιτική ευθυγραμμίζεται γρήγορα και οι οικονομικές επιπτώσεις ανατάσσονται. Και δύο σενάρια δυσμενή ή «πρωτοφανούς αβεβαιότητας», με επιμήκυνση του εκλογικού κύκλου, επανειλημμένες αποτυχίες σχηματισμού κυβέρνησης, κατάρρευση εμπιστοσύνης και βαριές επιπτώσεις στην οικονομία και την απασχόληση. Ο οίκος επιλέγει ως βασικό σενάριο το πρώτο. Αλλά όλοι καταλαβαίνουμε ότι τα «δυσμενέστερα» μπορεί να προκύψουν, κάπως σαν αυτοεκπληρούμενη προφητεία.
Ο πυρήνας του προβλήματος: Οι δημοσκοπήσεις καταγράφουν ένα κοινωνικό και εκλογικό σώμα χωρισμένο σε δύο ημισφαίρια, που δύσκολα συνομιλούν μεταξύ τους και που κανένας πολιτικός σχηματισμός δεν καταφέρνει να συγκεράσει. Από τη μία πλευρά είναι εκείνοι που προκρίνουν ως κριτήριο ψήφου την ανάγκη μιας κάποιας σταθερότητας. Κι από την άλλη εκείνοι που δηλώνουν πως, αν πάνε στην κάλπη, θα το κάνουν για να δηλώσουν δυσαρέσκεια, να δώσουν έκφραση στην οργή ή να υποστηρίξουν μια αλλαγή.
Η σχέση ανάμεσα στα δύο αυτά ημισφαίρια είναι σχέση ενός προς δύο τρίτα, με το μικρότερο τρίτο να τείνει να συρρικνώνεται. Σύμφωνα με την κυρίαρχη ανάγνωση, όμως, το πλεονέκτημα της ΝΔ είναι πως διεκδικεί να εκπροσωπήσει μόνη αυτή το ένα ημισφαίριο, το μικρότερο, εκείνων που έχουν κάτι να χάσουν. Ενώ το άλλο, το συντριπτικά μεγαλύτερο, διεκδικείται από πολλούς, που τείνουν μάλιστα να πολλαπλασιάζονται, καθώς φαίνεται να έχουμε μπει ξανά σε φάση πολιτικής αστρογένεσης. Δύο νέα κόμματα είναι ήδη εδώ. Ένα τρίτο είναι ενδεχόμενο να εμφανιστεί.
Ο πολλαπλασιασμός των παικτών στην πολιτική αρένα δεν είναι νέο φαινόμενο. Μετά από τέσσερις δεκαετίες σχετικής σταθερότητας των κομματικών σχηματισμών, το 2012 ζήσαμε ένα πολιτικό big bang. Νέα πολιτικά άστρα άρχισαν να εμφανίζονται με επιταχυνόμενο ρυθμό. Από το 2012 ως το 2023, 13 νέα κόμματα εμφανίστηκαν στο στερέωμα και απέκτησαν κοινοβουλευτική παρουσία. Τα μισά από αυτά έχουν ήδη εξαφανιστεί. Στις εκλογές του 2023, επτά κόμματα διεκδίκησαν να εκπροσωπήσουν την δεξιά της δεξιάς και τρία πέρασαν το κατώφλι της Βουλής. Στην περιοχή του κάποτε ενιαίου ΣΥΡΙΖΑ προέκυψαν έξι κόμματα, που διεκδικούσαν τα ιμάτιά του. Μα όλοι οι σχηματισμοί κινούνταν στην περιφέρεια του πολιτικού συστήματος. Το κέντρο του συστήματος παραμένει αραιοκατοικημένο.
Κανείς, ως τώρα, δεν κατάφερε να επαναλάβει αυτό που είχε πετύχει ο ΣΥΡΙΖΑ την τριετία της εκτόξευσής του, από το 2012 ως το 2015. Να επικοινωνήσει, δηλαδή, με πολλαπλά ακροατήρια, να σπάσει το σύνορο του «αντί-συστημισμού» και να συγκροτήσει μια πρόσκαιρη έστω συμμαχία της οργής με μια κάποια ελπίδα. Η ελπίδα αποδείχθηκε βραχύβια, η συμμαχία κλονίστηκε, ο ΣΥΡΙΖΑ δεν είχε τρόπο να την μετασχηματίσει σε κάτι σταθερότερο. Στην θέση της άρχισε να σχηματίζεται μια άλλη συμμαχία γύρω από τον Κυριάκο Μητσοτάκη, με αντί-ΣΥΡΙΖΑ αίσθημα και μια κυρίαρχη υπόσχεση «επιστροφής στην κανονικότητα». Αλλά και αυτή η συμμαχία δεν υπάρχει πια. Από τα Τέμπη κι έπειτα, οι δημοσκοπήσεις αλλά και τα αποτελέσματα των ευρωεκλογών δείχνουν σταθερά ότι η οροφή έχει χαμηλώσει. Η ΝΔ φαίνεται να μην έχει πια την δυνατότητα να συνομιλεί με ακροατήρια πέραν του στενά δικού της.
Η μία αιτία εντοπίζεται στους οικονομικούς δείκτες. Η «κανονικότητα» άφησε πίσω μεγάλες κοινωνικές ομάδες. Όπως σημειώνει και η Moody’s, οι μακροοικονομικές επιδόσεις της οικονομίας μπορεί να ήταν εξαιρετικές αυτά τα χρόνια, αλλά τα εισοδήματα παραμένουν κατά 7,8% χαμηλότερα από το επίπεδο του 2008 και σε σχέση με τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες το κατά κεφαλή ΑΕΠ υπολείπεται χωρών όπως η Πορτογαλία, η Κύπρος, η Κροατία ή η Λιθουανία και τείνει να συγκλίνει στην τελευταία θέση με της Βουλγαρίας.
Η δεύτερη αιτία εντοπίζεται στην διάψευση της προσδοκίας για «θεσμική κανονικότητα». Η έρευνα της Metron για τον Κύκλο ιδεών έδειξε ότι, στην συνείδηση των πολιτών, το δεύτερο μεγαλύτερο πρόβλημα της χώρας, μετά την οικονομία και την ακρίβεια, με ποσοστό 46%, είναι τα θέματα δικαιοσύνης και κράτους δικαίου. Η έλλειψη λογοδοσίας ενοχλεί. Η ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης αμφισβητείται. Μόνον ένας στους πέντε πιστεύει ότι θα αποδοθεί δικαιοσύνη στις μεγάλες υποθέσεις με πολιτικό αποτύπωμα. Και τόσο η δημόσια αντιδικία της κυβέρνησης με την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία όσο και η στρεψοδικία με την οποία χειρίζεται τα θέματα του ΟΠΕΚΕΠΕ και των υποκλοπών, επιτείνουν την εντύπωση ότι ο σεβασμός στους θεσμούς υπολείπεται της διάθεσης να αποφευχθεί ο έλεγχός τους.
Εδώ βρισκόμαστε, λοιπόν. Η κυβέρνηση ελπίζει πως ένας μεγάλος φόβος εμπρός στην διεθνή αναστάτωση θα στείλει στην κάλπη ψηφοφόρους που θα αγωνιούν ποιος θα απαντήσει στο τηλέφωνο στις τρεις τα ξημερώματα. Και πως η μεγάλη απογοήτευση, θα κρατήσει ένα κοινωνικό ακροατήριο δυσαρεστημένο, δύσπιστο και καχύποπτο, μακριά από την κάλπη. Ώστε, σ’ ένα μικρό εκλογικό σώμα, μακριά από τα 7,5 εκατομμύρια παλιότερων εκλογών και πιο κοντά στα 4 εκατομμύρια των ευρωεκλογών, το ποσοστό εκείνων που ψηφίζουν για «σταθερότητα» να αποκτήσει μεγαλύτερο βάρος. Αλλά ούτε η μία ούτε η άλλη εκδοχή προσφέρει προοπτική σταθερότητας. Δημιουργεί τις προϋποθέσεις ενός χειρότερου αδιεξόδου. Η άρση του αδιεξόδου προϋποθέτει μια πολιτική πρόταση νέα, που να υπερβαίνει το χάσμα ανάμεσα στους φοβισμένους και τους θυμωμένους. Ιδού πεδίον δόξης.
(Ο Παύλος Τσίμας είναι δημοσιογράφος- Το άρθρο αποτελεί αναδημοσίευση από την εφημερίδα «Τα Νέα Σαββατοκύριακο»)
