Συναντάμε ημερομηνίες ορόσημα στην ιστορία όπου μια γενιά αποφασίζει ότι δε θέλει απλώς να παρακολουθεί τις εξελίξεις, αλλά να τις καθορίζει. Τότε αλλάζει η πολιτική ισορροπία, αλλάζει η κοινωνία, αλλάζει ακόμη και η αίσθηση για το μέλλον που ανοίγεται μπροστά. Το 1981 η νεολαία έδωσε στο ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα Παπανδρέου τον χαρακτήρα ενός κοινωνικού ρεύματος που ξεπερνούσε τα όρια ενός κόμματος. Το 2015 μια άλλη γενιά, μεγαλωμένη μέσα στην κρίση έδωσε στον Αλέξη Τσίπρα και τον ΣΥΡΙΖΑ τη δύναμη να εκφράσουν την ανάγκη για αξιοπρέπεια, αλλαγή και ρήξη με το παλιό πολιτικό σύστημα. Σήμερα βρισκόμαστε ξανά μπροστά σε μια τέτοια ιστορική καμπή.
Η μεγάλη μάχη σχετίζεται με το αν οι νέοι άνθρωποι θα επιλέξουν τη συμμετοχή ή την παραίτηση. Για χρόνια κυριάρχησε η αίσθηση ότι η πολιτική λειτουργεί χωρίς πραγματικούς αποδέκτες, πως οι αποφάσεις λαμβάνονται αλλού και πως η νέα γενιά υπάρχει μόνο ως στατιστικό στοιχείο. Αυτή ακριβώς τη σιωπή σπάει το «Unmute Now», ως κάλεσμα επιστροφής των νέων στον δημόσιο διάλογο, στη συλλογική δράση και στη συνδιαμόρφωση του αύριο. Η γενιά των φοιτητών που δουλεύουν παράλληλα για να επιβιώσουν, των νέων επιστημόνων που σκέφτονται τη μετανάστευση, των εργαζομένων της επισφάλειας και των ενοικίων που απαγορεύουν την ανεξαρτησία, δε ζητά θαύματα, αλλά χώρο, αξιοπρέπεια και προοπτική.
Αυτό ακριβώς είναι το πολιτικό κενό της εποχής μας. Η νέα γενιά αναζητά μια δύναμη που να μπορεί να μιλήσει τη γλώσσα της χωρίς διδακτισμό και ξύλινα λόγια. Το 2015 ο Αλέξης Τσίπρας κατάφερε να εκφράσει ένα πλειοψηφικό κοινωνικό ρεύμα που ένωνε νέους ανθρώπους, το μεγαλύτερο κομμάτι της Αριστεράς, πρώην ψηφοφόρους του ΠΑΣΟΚ, μεσαία στρώματα της κρίσης και πολίτες που ζητούσαν μία νέα αφετηρία.
Συμβόλιζε μία νέα ηγεσία που «δε χρωστά» στο παλιό πολιτικό σύστημα. Σήμερα μέσα σε μια νέα εποχή πολυκρίσης, ακρίβειας, στεγαστικής ασφυξίας και ψηφιακής ανασφάλειας υπάρχει ξανά ανάγκη για ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο που θα επαναφέρει την πολιτική και τη συμμετοχή στο προσκήνιο.
Η διεθνής εμπειρία δείχνει ξεκάθαρα ότι όταν οι νέοι ενεργοποιούνται πολιτικά μπορούν να αλλάξουν τον συσχετισμό δύναμης ακόμη και απέναντι σε «καθεστώτα» που μοιάζουν ανίκητα. Στην Ουγγαρία η τεράστια κινητοποίηση νέων ανθρώπων, φοιτητών και προοδευτικών κοινωνικών στρωμάτων έδωσε τέλος στην πολιτική κυριαρχία του Βίκτορ Όρμπαν. Στην Ιταλία η κοινωνική πίεση και η ενεργή συμμετοχή των νεότερων ηλικιών λειτούργησαν ως αντίβαρο στην ακραία συντηρητική ατζέντα της Τζόρτζια Μελόνι, επιβάλλοντας όρια και πολιτικό κόστος σε επιλογές που θεωρούνταν δεδομένες. Η Δημοκρατία παραμένει ζωντανή μόνο όταν υπάρχουν ενεργοί πολίτες.
Όπως επισημαίνει και η Ece Temelkuran οι δημοκρατίες δε χάνονται ξαφνικά, αλλά διαβρώνονται σταδιακά όταν οι κοινωνίες συνηθίζουν την αδικία και αποσύρονται από τη συμμετοχή.
Από την άλλη πλευρά όταν η πολιτική «εγκαταλείπει» τους νέους, δημιουργείται κενό που το καλύπτει ο αυταρχισμός. Δεν είναι τυχαία η δήλωση του Ηλία Κασιδιάρη ότι «είμαστε πρώτοι στις ηλικίες 17-35». Αυτό δεν αποτελεί απλώς ένα επικοινωνιακό πυροτέχνημα, είναι μία προειδοποίηση. Ένα κομμάτι της νέας γενιάς μεγαλώνει μέσα στην οργή, στην αβεβαιότητα και στην αίσθηση ότι κανείς δε μιλά πραγματικά για τα προβλήματά του. Όταν ο προοδευτικός χώρος αδυνατεί να δώσει πειστικό αφήγημα, τότε εμφανίζονται απλοϊκές απαντήσεις, πολιτική βία, τοξική αρρενωπότητα και «εύκολες» εξηγήσεις που μετατρέπουν την ανασφάλεια σε μίσος. Η μάχη επομένως δεν είναι μόνο εκλογική, αλλά βαθιά πολιτισμική και δημοκρατική.
Η νέα γενιά σήμερα δε θέλει απλώς να ακούσει συνθήματα περί «προόδου», θέλει συγκεκριμένες δεσμεύσεις, ξεκάθαρες απαντήσεις κι όχι ουτοπικές υποσχέσεις. Στέγη, καλύτερους μισθούς, δημόσια υγεία και παιδεία και το δικαίωμα παραμονής στην πατρίδα. Ένα κράτος που να προσφέρει ασφάλεια κι όχι μόνο αριθμούς ανάπτυξης. Αυτό είναι το μεγάλο στοίχημα μιας νέας προοδευτικής παράταξης, της κυβερνώσας Αριστεράς της εποχής μας, δηλαδή να μετατρέψει τη διάχυτη κοινωνική αγανάκτηση σε πλειοψηφικό ρεύμα νίκης με νέους πρωταγωνιστές, καθαρές λύσεις και πολιτικό πολιτισμό.
Ο Αλέξης Τσίπρας μπορεί να το ξανακάνει, έχοντας αντιληφθεί την ανάγκη της εποχής κι υιοθετώντας - στηρίζοντας το ρεύμα «Unmute Now» από την πρώτη στιγμή της ιδέας. Ένα νέο σχέδιο που θα ενώνει κοινωνική δικαιοσύνη, τεχνολογική πρόοδο, πράσινη μετάβαση και δημοκρατική ανθεκτικότητα βρίσκεται προ των πυλών. Το μεγάλο ζητούμενο είναι να ξαναδώσει στους νέους την αίσθηση ότι η πολιτική μπορεί να αλλάξει τη ζωή τους και πως αξίζει να συμμετέχουν. Η ιστορία ας μη ξεχνάμε δε γράφεται από θεατές, αλλά από εκείνους που αποφασίζουν να βγουν μπροστά και να πάρουν την ευθύνη και να γράψουν τις σελίδες του βιβλίου που θα απλά θα σφραγίσει χρόνια αργότερα ο ιστορικός του μέλλοντος.
(Ο Μίλτος Τόσκας είναι Φαρμακοποιός, Μέλος της πανελλήνιας ένωσης κριτικών κινηματογράφου, Δημοσιογράφος, Κριτικός βιβλίων)
