Η επίθεση που ΗΠΑ και Ισραήλ εξαπέλυσαν κατά του Ιράν παραβιάζει ξεδιάντροπα όλο το διεθνές δίκαιο και σχεδόν 70 χρόνια διπλωματικών πρακτικών. Το μεγαλύτερο, μέχρι σήμερα, επεισόδιο του ακήρυκτου Γ Παγκοσμίου Πολέμου έχει ήδη σοβαρές επιπτώσεις στις ζωές μας και αναμένεται να έχει ακόμα περισσότερες το αμέσως επόμενο διάστημα.
Οι δραματικές προβλέψεις των κορυφαίων αναλυτών για την παράταση της κρίσης στη Μέση Ανατολή σκιαγραφούν έναν ενεργειακό εφιάλτη, ο οποίος θα χτυπήσει απευθείας το πορτοφόλι των απλών καταναλωτών. Εάν τα Στενά του Ορμούζ κλείσουν έστω για έναν μήνα, η Goldman Sachs προειδοποιεί για εκτόξευση της τιμής του φυσικού αερίου στην Ευρώπη κατά 130%, φτάνοντας τα 74 €/MWh. Στο σενάριο τρίμηνου αποκλεισμού, τα μοντέλα της ICIS δείχνουν την τιμή να εκτινάσσεται στα 92 €/MWh, με βάση τη μείωση της παγκόσμιας προσφοράς LNG κατά 19% της. Το πετρέλαιο Brent, έχοντας ήδη κάνει άλμα 8% στα 84 δολάρια, φλερτάρει ξανά με τον εφιάλτη των 100 δολαρίων ανά βαρέλι.
Αλλά όπως είπε και ο Τραμπ «αν είναι να αυξηθεί η τιμή των καυσίμων, ας αυξηθεί». Άλλωστε τι είναι 500 δισεκατομμύρια δολάρια παραπάνω κόστος μπροστά στην λαμπρή προοπτική το Ιράν να αποκτήσει έναν φέρελπι ηγέτη που θα έχει την έγκριση του Τραμπ, όπως ο ίδιος ο πρόεδρος των ΗΠΑ ζήτησε;
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Για την Ελλάδα, αυτή η γεωπολιτική θύελλα θα μετατραπεί σε οικονομική ασφυξία για τα νοικοκυριά. Καθώς η εγχώρια ηλεκτροπαραγωγή εξαρτάται απόλυτα από το φυσικό αέριο, το σοκ των 90 €/MWh θα περάσει ακαριαία στα κυμαινόμενα τιμολόγια ρεύματος. Το ράλι του πετρελαίου θα συμπαρασύρει το κόστος στα καύσιμα κίνησης και τις μεταφορές, προκαλώντας ένα νέο κύμα ανατιμήσεων στα βασικά είδη του σούπερ μάρκετ και γονατίζοντας οριστικά τους ήδη εξαντλημένους οικογενειακούς προϋπολογισμούς.
Με δεδομένα τα παραπάνω, είναι πραγματικά εξοργιστικό ότι η ΕΕ και η ελληνική κυβέρνηση όχι μόνο δεν κάνουν ότι περνάει από το χέρι τους για να σταματήσει η επίθεση και τερματιστεί ο πόλεμος αλλά ενισχύουν τους επιτιθέμενους και εστιάζουν αποκλειστικά στον «περιορισμό της ιρανικής επιθετικότητας και απειλής», δηλαδή απαιτούν από τον αμυνόμενο να μην αμυνθεί.
Ωστόσο για τη χώρα μας τα πράγματα δεν είναι τόσο άσχημα. Είναι ακόμα χειρότερα. Και αυτό γιατί την ίδια ώρα που όλα τα μάτια είναι στραμμένα στη Μέση Ανατολή, φαίνεται ότι ο περίφημος και πολυδιαφημισμένος Κάθετος Διάδρομος μεταφοράς αμερικάνικου LNG προς την Κεντρική Ευρώπη τείνει προς οριζοντίωση, αν όχι και ματαίωση. Αν δεν ήταν ο πόλεμος, αυτό θα μπορούσε να είναι πρώτο θέμα σε πολλά ΜΜΕ.
Τα όμορφα project όμορφα καίγονται…
Τα Στενά του Ορμούζ είναι πρακτικά κλειστά. Από τα στενά αυτά διέρχεται περίπου το 20% των παγκόσμιων εξαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου, κυρίως από το Κατάρ. Η Ευρώπη καλύπτει ένα σημαντικό μέρος των αναγκών της από το καταριανό LNG (το οποίο ιστορικά ανταγωνιζόταν το αμερικανικό σε τιμές). Η διακοπή ή η σοβαρή διαταραχή αυτών των ροών σημαίνει ότι η Ευρώπη, και ειδικά τα Βαλκάνια, γίνονται πλέον απόλυτα εξαρτημένα από το αμερικανικό LNG. Είναι σαφές ότι οι αμερικάνικες εταιρείες, χρησιμοποιούν τον πόλεμο που οι ΗΠΑ διεξάγουν, για να επιβάλλουν ένα απόλυτο και πανάκριβο μονοπώλιο σε μια κλειδωμένη αγορά. Έστω και έτσι, θα μπορούσε κάποιος να πει ότι οι δεσμευτικές συμφωνίες που έχει υπογράψει η Ελλάδα για τον Κάθετο Διάδρομο γίνονται πλέον σωτήριες, εφόσον αποτελούν τη μοναδική «κάνουλα LNG» για την περιοχή.
Τα πράγματα όμως είναι διαφορετικά. Οι κυβερνητικοί πανηγυρισμοί για την Ελλάδα ως αδιαμφισβήτητο και απόλυτο ενεργειακό κόμβο των Βαλκανίων ήταν αναντίστοιχοι με την πραγματικότητα. Όχι μόνο διότι μας οδηγούσαν σε μία βαθιά ενεργειακή εξάρτηση και ομηρία από το πανάκριβο αμερικάνικο LNG. Αλλά και γιατί έδειχναν να αγνοούν τις αντίστοιχες κινήσεις Αλβανίας και Τουρκίας, οι οποίες διεκδικούν τον ίδιο ακριβώς ρόλο και, πιθανότατα με την υποστήριξη των ΗΠΑ, δημιουργούν ήδη εναλλακτικές οδούς που παρακάμπτουν τις ελληνικές υποδομές.
Η υπεραισιοδοξία της Αθήνας βασίστηκε στις κινήσεις της κοινοπραξίας Atlantic SEE LNG Trade (στην οποία συμμετέχει ο όμιλος ΑΚΤΩΡ με 60% και η ΔΕΠΑ Εμπορίας με 40%). Στα τέλη Φεβρουαρίου και αρχές Μαρτίου του 2026, στο περιθώριο της Συνόδου Κορυφής για την Ασφάλεια Εφοδιασμού στην Ουάσιγκτον, υπεγράφησαν τέσσερα μνημόνια συνεργασίας. Οι μη δεσμευτικές αυτές συμφωνίες αφορούν την προμήθεια αμερικανικού LNG σε αγοραστές από την Ουκρανία, τη Βουλγαρία, την Αλβανία και τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη.
Φαίνεται όμως ότι είτε αγνοήθηκε ή και υποτιμήθηκε η παράλληλη διαπραγμάτευση ΗΠΑ και Αλβανίας. Σύμφωνα με πληροφορίες του Powergame, φαίνεται ότι στη συμφωνία της Atlantic για πώληση αερίου στην Αλβανία έχει τεθεί ως όρος η κατασκευή πλωτού τερματικού αποθήκευσης και αεριοποίησης (FSRU). Ο σχεδιασμός για το νέο πλωτό τερματικό σταθμό στον Αυλώνα προβλέπει δυναμικότητα έως και 5 δισ. κυβικά μέτρα (bcm) ετησίως. Όμως, υπάρχει μια χτυπητή δυσαναλογία: η αλβανική εγχώρια κατανάλωση μετά βίας αγγίζει το 1 bcm τον χρόνο. Προκύπτει, συνεπώς, αβίαστα ότι τα υπόλοιπα 4 bcm προορίζονται αποκλειστικά για εξαγωγή στην ευρωπαϊκή αγορά, λειτουργώντας ευθέως ανταγωνιστικά ως προς τον Κάθετο Διάδρομο.
Αυτή η πλεονάζουσα χωρητικότητα δεν είναι καθόλου τυχαία. Ο πλωτός τερματικός σταθμός στον Αυλώνα σχεδιάζεται να τροφοδοτήσει τον αγωγό Ιονίου-Αδριατικής (IAP), ένα υπαρκτό project που θα συνδεθεί με τον Διαδριατικό Αγωγό (TAP) στο σημείο εξόδου στο Fier της Αλβανίας. Με μεταφορική ικανότητα 5 bcm ετησίως, ο IAP θα κατευθύνεται βόρεια, διασχίζοντας το Μαυροβούνιο και τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη με τελικό προορισμό την Κροατία. Στην πράξη, πρόκειται για έναν ανταγωνιστικό διάδρομο προς τον ευρωπαϊκό Βορρά, ο οποίος παρακάμπτει πλήρως το ελληνικό σύστημα μεταφοράς (ΔΕΣΦΑ) και τον ελληνοβουλγαρικό άξονα.
Την ίδια στιγμή, η Τουρκία έχει ήδη αναβαθμίσει τον ρόλο της, αθόρυβα και μεθοδικά. Αξιοποιώντας στρατηγικά τα πέντε τερματικά LNG που διαθέτει, η Άγκυρα επιχειρεί να καταστεί η κύρια πύλη εισόδου φυσικού αερίου για ολόκληρα τα Βαλκάνια. Η αρχή αυτής της επιθετικής πολιτικής έγινε τον Ιανουάριο του 2023, όταν η κρατική BOTAŞ υπέγραψε 13ετή συμφωνία με τη βουλγαρική Bulgargaz, εξασφαλίζοντάς της πρόσβαση στα τουρκικά τερματικά για μεταφορά 1,5 bcm ετησίως. Αυτή η στρατηγική εδραιώθηκε πρόσφατα μέσα από ένα μπαράζ μακροχρόνιων συμφωνιών αγοράς LNG με πολυεθνικούς κολοσσούς. Η τουρκική εταιρεία «κλείδωσε» 1,6 bcm ετησίως για 10 χρόνια με την TotalEnergies, 4 bcm ετησίως για 10 χρόνια με τη Shell, και επιπλέον 3,2 bcm ετησίως με την Exxon Mobil.
Τι σημαίνουν πρακτικά όλα αυτά; Ότι ο Κάθετος Διάδρομος, εάν και όποτε υλοποιηθεί τελικά, θα είναι ένας από τους τουλάχιστον τρεις εναλλακτικούς δρόμους του LNG που θα χρησιμοποιούν οι ΗΠΑ. Το πόσο αέριο θα μεταφέρει και σε τι τιμές θα εξαρτάται, απολύτως και μονοδιάστατα, από τον ενεργειακό σχεδιασμό των ΗΠΑ και τον ανταγωνισμό με άλλους διαδρόμους, οι οποίοι επίσης θα ελέγχονται από τις ΗΠΑ. Οι εξελίξεις αυτές ήρθαν σε πρώτο πλάνο και στη γνωστή στήλη Big Mouth του Γιάννη Κουρτάκη με μία πολύ εύγλωττη περιγραφή:
«Ωστόσο, βλέποντας την Αμερικανίδα πρέσβειρα, Κίμπερλι Γκίλφοϊλ, στην Αλβανία, δεν σας κρύβω ότι με έπιασε κρύος ιδρώτας, αφού κάτι μου λέει ότι με τις επιπολαιότητές μας, αντί να κερδίσουμε γεωπολιτικά από τη δημιουργία του Κάθετου Διαδρόμου, υπάρχει σοβαρό ενδεχόμενο στο τέλος να κάτσουμε πάνω στον… άξονα (χωρίς κατ’ ανάγκη να είναι κάθετος).»
Η εξάρτηση οδηγεί στα καταφύγια
Είναι άγνωστο πως τελικά θα διαμορφωθεί ο ενεργειακός σχεδιασμός των ΗΠΑ στην περιοχή. Είναι όμως σίγουρο ότι γεωπολιτικές προσδοκίες της ελληνικής κυβέρνησης από τον Κάθετο Διάδρομο προσγειώθηκαν απότομα. Για άλλη μία φορά αποδεικνύεται ότι οι σχέσεις Ελλάδας – ΗΠΑ συμπυκνώνονται στη φράση «Η Ελλάδα θα κάνει ότι μπορεί για να μπορούν οι ΗΠΑ να κάνουν ότι θέλουν».
Βομβαρδιστήκαμε με χιλιάδες δημοσιεύματα και δηλώσεις ότι ο Κάθετος Διάδρομος θα έφερνε ενεργειακή ασφάλεια και μεγάλη αναβάθμιση της χώρας σε σχέση με γειτονικές χώρες. Η μαύρη αλήθεια είναι ότι θα είναι άλλος ένας μοχλός εξάρτησης και διαρκούς ενεργειακής ανασφάλειας. Η πλήρης ταύτιση με έναν και μόνο κύριο προμηθευτή δημιουργεί άλλον έναν βρόχο εξάρτησης. Η ροή και το κόστος της ενέργειας θα λειτουργήσουν ως διπλωματικός μοχλός, συνδέοντας την ενεργειακή μας επάρκεια με τη γενικότερη συμπεριφορά της χώρας και την ευθυγράμμισή της με τις επιδιώξεις της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής. Ελλάδα, Αλβανία και Τουρκία θα συναγωνίζονται σε δουλικότητα και τιμές για να γεμίζουν οι αγωγοί. Και αυτός είναι και ο μοναδικός τρόπος που κάνουν δουλειές οι Αμερικάνοι με χώρες όπως η δική μας.
Η ενεργειακή ομηρία της Ελλάδας, αλλά και της ΕΕ, δεν αποτελεί μεμονωμένο φαινόμενο, αλλά το αποκορύφωμα μιας πολύχρονης και ευρύτερης στρατηγικής υποδούλωσης στις ΗΠΑ. Κυριολεκτικά μιλώντας, οι ΗΠΑ κατάφεραν να πείσουν την ΕΕ (στην Ελλάδα μάλλον δεν χρειάστηκε ιδιαίτερη προσπάθεια) να αγοράσει το σκοινί με το οποίο σκοπεύουν να την στραγγαλίσουν ενεργειακά.
Στη χώρα μας, για δεκάδες χρόνια, πλασάρεται το αφήγημα ότι οι αμερικάνικες βάσεις της αποτελούν «ασπίδα» απέναντι στις περιφερειακές απειλές. Έτσι πλασαρίστηκε και ο Κάθετος Διάδρομος ως «ασπίδα» απέναντι στην ενεργειακή κρίση. Σήμερα αποδεικνύεται ακριβώς το αντίθετο: τα αμερικάνικα προγεφυρώματα δεν σε κάνουν ασφαλέστερο. Σε μετατρέπουν σε πρωτεύοντα στόχο. Όταν μετατρέπεις τη χώρα σου σε ένα απέραντο αμερικάνικο και ΝΑΤΟϊκό ορμητήριο, από όπου περνούν συνεχώς όπλα, στρατεύματα και αμερικάνικα ενεργειακά φορτία, δεν αγοράζεις προστασία. Αγοράζεις ένα εισιτήριο διαρκείας για την πρώτη γραμμή των πολεμικών συγκρούσεων στις οποίες διαρκώς και μόνιμα εμπλέκονται οι ΗΠΑ. Οι βάσεις και οι ενεργειακοί διάδρομοι δεν λειτουργούν ως δίχτυ ασφαλείας, αλλά ως γεννήτριες συστημικής και δομικής ανασφάλειας για τους πολίτες της χώρας.
Δυστυχώς για όλους μας, η μόνη σταθερά στην εξωτερική πολιτική της χώρας εδώ και αρκετά χρόνια είναι «Να είμαστε οι πιο προβλέψιμοι, υπάκουοι και ταχέως επισπεύδοντες» σύμμαχοι των ΗΠΑ και του Ισραήλ. Τώρα που μπαίνουμε σε μία εποχή πολέμων, πρέπει να δούμε κατάματα τις επιπτώσεις που έχει αυτό στις ζωές μας. Οι τραγικές αυταπάτες περί της ασφάλειας που προσφέρουν οι αμερικάνικες βάσεις και οι ενεργειακοί διάδρομοι καταρρέουν ακαριαία στην πρώτη σειρήνα συναγερμού. Μία ιδέα μας δίνουν τα λόγια του αντιδημάρχου Ακρωτηρίου Γιώργου Κωνσταντίνου, ο οποίος σε συνέντευξη του στον Guardian, περιγράφει πως αισθάνθηκαν οι περίοικοι της βρετανικής βάσης όταν χτύπησε ο πρώτος συναγερμός:
«Μένουμε εδώ, έχουμε συνηθίσει όλες τις ασκήσεις, έχουμε συνηθίσει όλα τα αεροπλάνα, αλλά αυτό που δεν είχαμε φανταστεί ποτέ είναι αυτό… Ποιος θα φανταζόταν ένα drone να πετάει στον ουρανό μας, να εκρήγνυται στην άλλη πλευρά του φράχτη και να μας αναγκάζει όλους να φύγουμε;… Οι άνθρωποι δεν αισθάνονται ασφαλείς όταν υπάρχει τόση αβεβαιότητα. Ακόμα και οι Βρετανοί δεν μπορούν να απαντήσουν στο ερώτημα που θέτουν όλοι εδώ: γιατί, όταν υπάρχουν τόσα πολλά συστήματα αεράμυνας σε αυτή τη βάση, το drone δεν εντοπίστηκε νωρίτερα;…Πιστεύουμε ότι θα έπρεπε να υπάρχει ένα μόνιμο καταφύγιο εδώ. Ένα σημείο καταφυγίου όπου θα νιώθαμε ασφαλείς. Δεν είναι μια απαίτηση που είχαμε πριν, αλλά τώρα νομίζω ότι όλοι θα συμφωνούσαν ότι έχει γίνει προτεραιότητα.»
Έτσι ακριβώς είναι. Αν δεν μπορείς να διώξεις τις αποικιοκρατικές βάσεις από τη γειτονιά σου, χρειάζεσαι καταφύγια…
(Ο Αντώνης Μαυρόπουλος είναι σύμβουλος κυκλικής οικονομίας και συγγραφέας του βιβλίου «Τεχνητή Νοημοσύνη – Άνθρωπος, Φύση, Μηχανές», εκδόσεις Τόπος)
