1. Η συντονισμένη μεταξύ των Η.Π.Α-Ισραήλ επίθεση στο Ιράν δεν έγινε επειδή οι διαπραγματεύσεις ΗΠΑ-Ιράν οδηγήθηκαν σε αδιέξοδο αλλά επειδή αντιθέτως οδηγούντο σε συμφωνία. Μια ημέρα πριν την επίθεση ο ΥΠΕΞ του Ομάν, το οποίο ήταν ο κοινά αποδεκτός ενδιάμεσος διαπραγματευτής, σε συνέντευξή του στο CBS είπε ότι το Ιράν είχε κάνει σημαντικές υποχωρήσεις αναφορικά με το πρόγραμμά του για την ατομική ενέργεια που ικανοποιούσαν τις αμερικανικές απαιτήσεις .Οι υποχωρήσεις ήταν τόσες που δεν υπήρχαν στην συμφωνία που είχε γίνει μεταξύ ΗΠΑ-Ιράν το 2015. Ακολούθως ο Τραμπ ισχυρίστηκε ότι επιτέθηκε στο Ιράν επειδή αποτελεί απειλή για την εδαφική κυριότητα των ΗΠΑ!Τ ο Ιράν δεν δέχεται επίθεση επειδή αποτελεί απειλή για τις ΗΠΑ αλλά ακριβώς επειδή δεν αποτελεί απειλή.
2. Οι ΗΠΑ σε στενή συνεργασία με το Ισραήλ χρησιμοποίησαν τις συνομιλίες ως προπέτασμα καπνού με σκοπό να κερδίσουν χρόνο προετοιμασίας για την επίθεση.
3. Ο Τραμπ στο διάγγελμά του χρησιμοποίησε ακριβώς την ίδια φρασεολογία με αυτή που χρησιμοποίησε ο Μπους στην εισβολή στο Ιράκ (2003).Το ίδιο και ο Νετανιάχου όταν στήριξε την εισβολή. ο προηγούμενο χρονικό διάστημα ανακύκλωνε διάφορα επιχειρήματα. Τον Ιανουάριο μας είπε ότι το Ιρανικό καθεστώς πρέπει να ανατραπεί για να προστατευθεί ο «γενναίος Ιρανικός Λαός». Τώρα το επιχείρημα αντιστράφηκε. Ο Αμερικάνικος στρατός πρέπει να σκοτώσει τους ίδιους Ιρανούς πολίτες έτσι ώστε να ανατρέψουν την κυβέρνησή τους! Γιατί το Ιρανικό καθεστώς έπρεπε να ανατραπεί; Τον προηγούμενο χρόνο μας είπε ότι ο λόγος ήταν ότι έπρεπε να εμποδιστεί να πετύχει εμπλουτισμό του ουρανίου που θα οδηγούσε στην κατασκευή ατομικής βόμβας. Την δυνατότητα αυτή ισχυρίστηκε ότι την εξάλειψε με τον βομβαρδισμό του Ιουνίου. Τον προηγούμενο μήνα ισχυρίστηκε ότι έπρεπε να καταστραφεί το συμβατικό του οπλοστάσιο. Την προηγούμενη εβδομάδα επέστρεψε στο αφήγημα του εμπλουτισμού ουρανίου ώσπου τελικά αποφάσισε ότι εκτός από αυτό προσπαθεί να φέρει τη Δημοκρατία στο Ιράν σκοτώνοντας σε πρώτο χρόνο 186 μαθήτριες Δημοτικού σχολείου.
4. Τελικά γιατί επιτέθηκε και ποια συμφέροντα υπηρετεί; Όλοι οι σοβαροί αναλυτές στην Αμερική, και όχι μόνο, συμφωνούν ότι αυτός ο πόλεμος εξυπηρετεί το Ισραήλ και ειδικότερα τον Νετανιάχου. Ακόμη και συμβολικά, όπως ανέφερε το CNN,η επίθεση ξεκίνησε την παραμονή της Εβραϊκής εορτής του Purim η οποία αφορά ένα Βιβλικό μύθο εξωτερικής απειλής ο οποίος μεταφέρεται στην σύγχρονη εποχή ως απειλή από το Ιράν. Ο Νετανιάχου στο διάγγελμά του έκανε έντονη αναφορά σ΄ αυτή τη σύνδεση. Ισραηλινοί επίσημοι δήλωσαν στο Reuters ότι το Ισραήλ όχι μόνο συνέβαλε δραστικά στον σχεδιασμό του πολέμου αλλά αυτή η συμβολική ημερομηνία έναρξης του επιλέχτηκε εβδομάδες πριν. Ενας πόλεμος του Ισραήλ την διεξαγωγή του οποίου έχει αναθέσει στις ΗΠΑ.Ο Νετανιάχου τριάντα χρόνια προσπαθούσε να σύρει την Αμερική σε πόλεμο με το Ιράν. Η Αμερική υποχείριο νέο-Βιβλικών φαντασιώσεων διαταραγμένων ανθρώπων ώστε να καεί η Μέση Ανατολή και να πάρει το Ισραήλ όσο το δυνατόν περισσότερα εδάφη. Ο Πρέσβης της Αμερικής στο Ισραήλ σε συνέντευξή στο FOX CHANNEL προ λίγων ημερών ήταν σαφής: Το Ισραήλ έχει Βιβλικό δικαίωμα να καταλάβει όλα τα εδάφη από τον Νείλο ως τον Ευφράτη ποταμό!
5. Ο Τραμπ διακηρύσσει ότι πρέπει να ανατραπεί το καθεστώς (Regime Change) του Ιράν. Πώς όμως; Η Αμερική τα τελευταία είκοσι πέντε χρόνια έχει δοκιμάσει τρείς τρόπους.
Α. Αφγανιστάν (2001). Εισβολή χερσαίων δυνάμεων άμεση κατοχή της χώρας. Έγκριση Σ.Α ΟΗΕ. Ύστερα από είκοσι χρόνια(20) κόστος τρις δολαρίων και απώλειας χιλιάδων ανθρώπων εξαναγκάστηκαν σε ταπεινωτική αποχώρηση και οι Ταλιμπάν επανέκαμψαν.
Β. Ιράκ (2003). Εισβολή χερσαίων δυνάμεων Αμερικανικών και «προθύμων» χωρίς την έγκριση του Σ.Α ΟΗΕ. Ανατροπή του Σαντάμ και εκτέλεσή του. Διάλυση της χώρας, απόλυτο χάος, ανάδυση του ισλαμοφασισμού του ISIS.Έντονη επιρροή του Ιράν, ουσιαστικά σήμερα ένα φτωχό, παρά τον ορυκτό πλούτο, κράτος ουσιαστικά ακυβέρνητο. Ταπεινωτική αποχώρηση των Αμερικανικών και άλλων στρατευμάτων το 2011
Γ. Λιβύη (2011). Με τη συνεργασία άλλων Νατοϊκών χωρών βομβάρδισαν τη χώρα ενθάρρυναν φυλετικές συγκρούσεις, ανέτρεψαν και δολοφόνησαν τον Καντάφι. Σήμερα είναι ένα Αποτυχημένο Κράτος(Failed State) διαιρεμένο σε φέουδα διεφθαρμένων πολέμαρχων.
Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις διακηρυγμένος στόχος ήταν η εγκαθίδρυση Δημοκρατικού καθεστώτος…
Η περίπτωση του Ιράν είναι απείρως δυσκολότερη. Κατ’ αρχήν είναι μια χώρα 92εκ.κατοίκων με έκταση 2,5 φορές αυτή της Γαλλίας με ορεινούς μεγάλους όγκους. Τα πολιτικά συστήματα του Ιράκ και της Λιβύης ήταν ιδιαίτερα προσωποπαγή με κυρίαρχα δίκτυα πατρωνείας. Σ’ αυτά όταν καταστραφεί το κέντρο καταρρέουν. Το Ιράν είναι δομικά διαφορετικό. Δεν είναι μια Δυναστική δικτατορία αλλά ένα ιδεολογικά εδραιωμένο κράτος με θεσμούς πολλαπλών επιπέδων, δογματική νομιμότητα και βαθιά ριζωμένους μηχανισμούς ασφαλείας συμπεριλαμβανομένων των Φρουρών της Επανάστασης.
Η εξουσία του είναι συνυφασμένη με θρησκευτικές, πολιτικές και στρατηγικές αφηγήσεις καλλιεργημένες επί δεκαετίες. Εχει αντέξει σκληρές διεθνείς κυρώσεις, περιφερειακή απομόνωση και εξωτερικές πιέσεις αλύγιστα .Η κοινωνική κινητικότητα, η οικονομική ασφάλεια και η ταυτότητα των οπαδών του είναι συνυφασμένη με την επιβίωση του καθεστώτος. Για αυτούς η κατάρρευση του καθεστώτος δεν αποτελεί μια απλή πολιτική μετάβαση, είναι υπαρξιακός κίνδυνος. Κατά συνέπεια έστω και αν γίνουν μαζικές διαδηλώσεις δεν θα δημιουργήσουν σοβαρά προβλήματα στο καθεστώς και πολύ περισσότερο δεν θα οδηγήσουν σε επαναστατική κατάσταση. Οι επαναστατικές καταστάσεις δημιουργούνται όταν οι μαζικές διαδηλώσεις και η κοινωνική δυσαρέσκεια συναντώνται με την παράλυση της άρχουσας ελίτ ή την αποστασία της. Θλιβερό παράδειγμα η αιματηρή καταστολή των διαδηλώσεων του περασμένου Ιανουαρίου.
Η δολοφονία του ανώτατου πνευματικού ηγέτη Αλί Χαμενεϊ ερμηνεύεται από πολιτικούς και αναλυτές στην Δύση ως καίριο και οριστικό πλήγμα στο καθεστώς. Μάλλον όμως το πράγμα δεν είναι τόσο απλό. Στο συμβολικό σύμπαν του Σιιτικού Ισλαμ ο θάνατός του μπορεί να ερμηνευτεί ως η εκπλήρωση ενός Μαρτυρολογίου. Ο θάνατος από το χέρι των εχθρών του Ισλάμ μπορεί να θεωρηθεί εξαγνιστικός και όχι ήττα. Η ιεροποίηση της πολιτικής ζωής μέσω του θυσιαστικού θανάτου. Εντός μιας τέτοιας πλαισίωσης το καθεστώς μπορεί να συσπειρώσει γύρω του μεγάλο μέρος της κοινωνίας ακόμη και αυτών που μέχρι τώρα για διαφορετικούς λόγους ήταν απέναντί του. Συσπείρωση εθνικοπατριωτική εναντίον του εξωτερικού εχθρού.
Για το καθεστώς κρίσιμη παράμετρος είναι η διατήρηση της διοικητικής συνοχής και της εδαφικής ακεραιότητας.Γι’αυτό μεγάλη η σημασία της επιβίωσης του «Βαθέως Κράτους» πολύ περισσότερο που θα απουσιάζει ο «κοινός εθνικός παρονομαστής» Χαμενεϊ. Αν διαρραγεί η Κρατική Γραφειοκρατία ή αρχίσουν τριβές μεταξύ Στρατού(Artesh) και Φρουρών της Επανάστασης(IRGC) τότε το ρίσκο για το καθεστώς θα είναι μεγάλο το οποίο θα μετακυλισθεί στην κοινωνία.
Δύο είναι οι παράγοντες που μπορούν να μορφοποιήσουν μια τέτοια εξέλιξη:
Α. Ο αποδεκατισμός της Μεσαίας Τάξης. Δεκαετίες Δυτικών κυρώσεων την έχουν οδηγήσει στην φτωχοποίηση της. Χωρίς μια εύρωστη μεσαία τάξη το πολιτικό κενό το πιθανότερο είναι να καλυφθεί από ένοπλες ομάδες ή ριζοσπαστικοποιημένα υπολείμματα των Υπηρεσιών Ασφαλείας του καθεστώτος. Άλλη μία μεγάλη επιτυχία της Δύσης.
Β.Ο Θρυμματισμός της Κοινωνικής Συνοχής. Το Ιράν χαρακτηρίζεται από μια μεγάλη εθνοτική και γλωσσική ποικιλία (50 εκ.Πέρσες,20 εκ.Αζέροι,7εκ.Κούρδοι,4 εκ.Αραβες,2 εκ. Βαλούχοι κλπ). Σε περίπτωση κατάρρευσης της κεντρικής ηγεσίας το ρίσκο της κρατικής κατάρρευσης είναι σημαντικό με την ταυτόχρονη ανάδυση ένοπλων ομάδων σε εθνοτική και γλωσσική βάση. Ο εμφύλιος πόλεμος θα είναι αιματηρός και πολύχρονος με τεράστιες περιφερειακές και παγκόσμιες συνέπειες.
6. H επέμβαση στο όνομα της «Δημοκρατίας» είναι στην πραγματικότητα η εικόνα μιας Αυτοκρατορίας που χάνει τα λογικά της. Ο Τραμπ πιστεύει ότι με μαζικούς βομβαρδισμούς θα οδηγήσει το καθεστώς σε κάμψη και την κοινωνία στην παράδοση. Πρόκειται για επικίνδυνη αφέλεια. Σ’ ένα άναρχο κόσμο όταν λαοί και καθεστώτα αντιμετωπίζουν υπαρξιακούς κινδύνους συσπειρώνονται και αγωνίζονται μέχρι τελευταίας ρανίδος του αίματός τους. Όταν δεν δίδεται διέξοδος μέσω της διπλωματικής οδού όπου θα διασφαλίζονται τα ζωτικά συμφέροντα αμφοτέρων των πλευρών η ασθενέστερη πλευρά οδηγείται σε όλο και μεγαλύτερα μέτρα αποτροπής.
Οι ΗΠΑ οδηγούνται σ’ ένα «πόλεμο τριβής» άγνωστης διαρκείας που δεν μπορούν να αντέξουν. Οι στόχοι τους είναι θολοί χωρίς καθαρή στρατηγική επίτευξης τους. Οι Ιρανοί μπορούν να κλείσουν τα στενά του Ορμούζ μέσω των οποίων διακινείται περισσότερο από το 20% των υγρών καυσίμων παγκοσμίως. Ήδη το Κατάρ διέκοψε την διακίνηση του LNG του, η τιμή του αργού πετρελαίου έφθασε τα $85 το βαρέλι, το κόστος των μεταφορικών αυξήθηκε 20%,οι Ασιατικές αγορές καυσίμων βρίσκονται σε αναταραχή, τα Χρηματιστήρια σε ελεύθερη πτώση. Το Ιράν στοχεύει και τα Εμιράτα του Κόλπου, συμμάχους των ΗΠΑ, αν και δεν συμμετέχουν στις πολεμικές επιχειρήσεις. Σκοπός του να δημιουργήσει γενικότερη αναταραχή και να αυξήσει την πίεσή τους στις ΗΠΑ για τερματισμό της πολεμικής επιχείρησης. Η Ύβρις οδηγεί στη Νέμεση.
Θα είναι ενδιαφέρον να παρακολουθήσουμε για πόσο ακόμη θα συμπίπτουν τα συμφέροντα των ΗΠΑ και Ισραήλ σ΄ αυτό τον πόλεμο, όπου η επιδίωξη του Νετανιάχου και της ακροδεξιάς κυβέρνησής του είναι να γίνει η Μέση Ανατολή μπάχαλο και των ΗΠΑ ως ηγεμονικής δύναμης να κρατά ευχαριστημένους και ασφαλείς τους συμμάχους της στην περιοχή.
Η κερδισμένη από αυτή την κατάσταση είναι η Κίνα η οποία ήρεμα παρακολουθεί τους τυχοδιωκτισμούς του Τραμπ για την «αναδιάταξη της Μέσης Ανατολής» ενώ η ίδια προβάλλεται ως ηγεμονική ήρεμη και αξιόπιστη χώρα.
(Ο Τάκης Μπατζελής είναι πολιτικός επιστήμονας)
