Μετά από τρείς μέρες οι Ευρωπαίοι φεύγουν χαμογελαστοί επειδή ο Αμερικανός ΥΠΕΞ Ρούμπιο τους είπε σκληρά πράγματα αλλά δεν τους έβρισε όπως έκανε πέρυσι ο αντιπρόεδρος Βάνς, ο οποίος είχε κατηγορήσει τις ευρωπαϊκές χώρες για «έλλειψη ελευθερίας», εννοώντας τα εμπόδια στα ακροδεξιά κόμματα και την δήθεν φιλο-μεταναστευτική πολιτική.
Το POLITICO συνοψίζει τις απόψεις των Ευρωπαίων μετά τη Διάσκεψη σε δυο συμπεράσματα: Οι σχέσεις με την Ουάσιγκτον είναι πριν τον γκρεμό και ο 3ος Παγκόσμιος Πόλεμος είναι πιο κοντά από οποιαδήποτε χρονική στιγμή.
Ο Ρούμπιο είπε ότι η Αμερική «είναι παιδί της Ευρώπης» αλλά και ότι «θα προχωρήσει μόνη της αν η Ευρώπη δεν αλλάξει» καθώς και ότι «η παλαιά τάξη πραγμάτων έληξε» και «η μεταπολεμική παγκόσμια τάξη δεν είναι μόνο ξεπερασμένη, αλλά τώρα χρησιμοποιείται ως όπλο εναντίον μας». Δεν συμμετείχε επίσης στη σύσκεψη για την Ουκρανία.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Το μήνυμα όπως το ερμηνεύει η ανάλυση του Politico είναι: «ενωθείτε με τον Τραμπ για να μετασχηματίσει τον κόσμο επ’ ωφελεία των ΗΠΑ ή μην μας μπαίνετε στα πόδια».
Ο τόνος της ομιλίας Ρούμπιο μπορεί να ήταν πιο ήπιος αλλά το μήνυμα δεν αφορούσε μόνο την αύξηση των εξοπλισμών από τους Ευρωπαίους. Είναι φανερό σε όλα τα κείμενα της αμερικανικής πολιτικής θέλουν μια Ευρώπη «πιο λευκή και πιο δεξιά».
Μόλις τέλειωσε τις συναντήσεις στο Μόναχο ο δήθεν ήπιος Ρούμπιο έφυγε για να επισκεφθεί την Σλοβακία και την Ουγγαρία προκειμένου να συναντήσει τους ομοϊδεάτες του πρωθυπουργούς Φίτσο και Όρμπαν.
Ακόμη και φιλοαμερικανοί πολιτικοί όπως ο πρωθυπουργός της Φινλανδίας Στουμπ (συμπαίχτης του Τραμπ στο γκολφ) δήλωσαν ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να δεχτεί τέτοιες ιδέες. «MAGA σημαίνει αντι-Ε.Ε. Σημαίνει αντι-φιλελεύθερη τάξη πραγμάτων. Σημαίνει αντι-κλιματική αλλαγή. Αυτή είναι η αμερικανική πολιτική».
Κάποιοι άλλοι δήλωσαν ότι «η Αμερική δεν συμμερίζεται τις ευρωπαϊκές αξίες παρά μόνο τα κοινά συμφέροντα».
Ο Πολωνός πρόεδρος δήλωσε ότι η χώρα του σκέφτεται να αποκτήσει πυρηνικά όπλα.
Οι γερμανικές και γαλλικές απόψεις έδωσαν έμφαση στην αμυντική ανεξαρτησία της Ευρώπης και στη λήψη αποφάσεων κατά πλειοψηφία και όχι με ομοφωνία.
Ο Γερμανός καγκελάριος Μερτς προειδοποίησε ότι η παγκόσμια τάξη πραγμάτων, όπως τη γνωρίζαμε μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, «δεν υπάρχει πλέον».
Παραδέχθηκε την ύπαρξη «βαθιού χάσματος» μεταξύ Ευρώπης και ΗΠΑ υπό τη διοίκηση Τραμπ, τονίζοντας ότι η Ευρώπη πρέπει να γίνει πιο ανεξάρτητη και να αναλάβει την ευθύνη της ασφάλειάς της.
Ανέφερε χαρακτηριστικά ότι «ο πολιτισμικός πόλεμος του κινήματος MAGA δεν είναι δικός μας». Μια άποψη την οποία δεν συμμερίστηκε η Μελόνι.
Αποκάλυψε ότι βρίσκεται σε εμπιστευτικές συνομιλίες με τον Γάλλο Πρόεδρο Μακρόν για μια κοινή ευρωπαϊκή πυρηνική αποτροπή.
Ο Γάλλος πρόεδρος Μακρόν δήλωσε ότι πρέπει να γίνουμε πιο ισχυροί, πιο ανεξάρτητοι. «Δεν εννοώ τη Γαλλία. Δεν εννοώ τη Γερμανία. Εννοώ την Ευρώπη συνολικά. Να δούμε την ισχύ συνολικά ως Ευρωπαίοι. Να απαλλαγούμε από εξαρτήσεις σε μια σειρά τομείς».
Την προηγούμενη Πέμπτη στην άτυπη σύνοδο κορυφής της Ε.Ε. οι διαφορές Γαλλίας-Γερμανίας έγιναν πιο διακριτές. Ο Γάλλος πρόεδρος επέμεινε στην ενίσχυση της ευρωπαϊκής εσωτερικής αγοράς με υποχρεωτική αγορά από τους 28 ευρωπαϊκών προϊόντων ενώ ο Γερμανός καγκελάριος και η Ιταλίδα πρωθυπουργός επέμειναν στην ενίσχυση των εξαγωγών και στην άμεση εφαρμογή της συμφωνίας με την Mercosur (Λατινικές χώρες).
Οι διαφορές αυτές θα γίνουν πιο διακριτές το επόμενο διάστημα μια και οι κυρίαρχες οικονομίες της Ευρώπης προσπαθούν να βγουν από τα αδιέξοδα που έχουν περιπέσει και την ασφυκτική πίεση από τη μια με τις Αμερικανικές κυρώσεις και την ακριβή ενέργεια και από την άλλη με την πληθώρα των φτηνών κινεζικών προϊόντων.
Ήδη η ιταλική αμυντική βιομηχανία Leonardo συμφώνησε συνεργασία με τη γερμανική Rheinmetall για την κατασκευή προηγμένων αρμάτων μάχης.
Είναι βέβαια περίεργο να σαλπίζουν «ανεξαρτησία» όταν εκκρεμεί παραγγελία 450 αμερικανικών αεροσκαφών F-35 από ευρωπαϊκές χώρες και όταν η Ευρώπη έχει υποσχεθεί μεγάλες αμερικανικές εισαγωγές.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία, τον οποίο θέλουν να συντηρήσουν οι Ευρωπαίοι κυρίαρχοι κύκλοι και οι ανατολικές χώρες, δεν μπορεί να τροφοδοτηθεί με τις υπάρχουσες ευρωπαϊκές αμυντικές βιομηχανίες ούτε με τους υπάρχοντες ευρωπαϊκούς στρατούς ακόμη και αν οι αμυντικές δαπάνες αυξηθούν από όλους στο 5%, όπως υποσχέθηκαν στον Τραμπ.
Να θυμίσουμε ότι στις παραμονές του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου οι αμυντικές δαπάνες των κυρίαρχων κρατών ήταν πάνω από 11% του ΑΕΠ και στη διάρκεια του πολέμου είχαν ξεπεράσει το 50%.
Ένα απαισιόδοξο μήνυμα έστειλε η οργανωτική επιτροπή του συνεδρίου του Μονάχου, παραμονές του συνεδρίου, με μια δημόσια ανάλυση 123 σελίδων με τίτλο «Υπό Κατεδάφιση» (Under Destruction), στην οποία τα κύρια συμπεράσματα είναι:
- Ο κόσμος έχει μπει σε φάση καταστροφικών πολιτικών, όπου κυριαρχεί η απογοήτευση και η έλλειψη εμπιστοσύνης.
- Η αμερικανική πολιτική μετά από 80 χρόνια διεθνούς τάξης, δηλαδή μετά το 1945, κατεδαφίζει ότι η ίδια έφτιαξε.
- Η πολιτική των ΗΠΑ σπάει (bulldozer politics) τους διεθνείς θεσμούς που έλυναν μέχρι τώρα προβλήματα. Η στάση αυτή θεωρούν θα δώσει προνόμια στους πλούσιους και ισχυρούς και όχι στις ευρύτερες μάζες που έλπιζαν σε ριζοσπαστικές αλλαγές.
- Όσοι ελπίζουν ακόμη σε μια διεθνή τάξη με κανόνες θα οργανωθούν καλύτερα για να αντιμετωπίσουν την κατάρρευση και θα αναγκαστούν να φτιάξουν νέους θεσμούς.
Όλοι οι ηγέτες και όχι μόνο οι Αμερικανοί παραδέχτηκαν ότι «τίποτε δεν θα είναι από δω και πέρα όπως πριν». Είναι μια δημόσια και καθολική παραδοχή ότι οι αρχές αλλά και οι αξίες (υποκριτικές ή όχι) που υπήρχαν μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο δεν λαμβάνονται πλέον υπόψη.
Εννοούν βέβαια ότι δεν εξυπηρετούν την επιβίωση του οικονομικού και πολιτικού συστήματος. Οι φαινομενικές «αξίες» αντικαταστάθηκαν απροκάλυπτα από την φανερή επιδίωξη συμφερόντων, «ζωτικών χώρων» και «σφαιρών επιρροής».
Αυτό δείχνει μια στάση απελπισίας του υπάρχοντος καπιταλιστικού συστήματος και αναγκάζει τους κυρίαρχους κύκλους να μην τηρούν τα προσχήματα.
Ο Τράμπ και ο Πούτιν δεν τηρούν τους διεθνείς κανόνες. Θεωρούν ότι οι διεθνείς Οργανισμοί είναι εμπόδιο. Εισβάλουν σε μικρές ή μεσαίες χώρες, αρπάζουν ηγέτες, επιβάλλουν κυρώσεις χωρίς έγκριση διεθνών Οργανισμών.
Το ίδιο γίνεται στο εσωτερικό των χωρών. Στις ΗΠΑ ο ICE σκοτώνει χωρίς συνέπειες. Στην Ευρώπη ετοιμάζονται για πόλεμο και μειώνουν τις κοινωνικές δαπάνες. Ο Τραμπ όμως θεωρεί ότι τα συμφέροντά του θα εξυπηρετηθούν με μια Ευρώπη πιο αυταρχική, πιο «λευκή» και πιο «ακροδεξιά».
Από την προηγούμενη θητεία του είχε προσπαθήσει να ενισχύσει ακροδεξιούς κύκλους και είναι συζητήσιμο κατά πόσο δυναμίτισε σοσιαλδημοκρατικές κυβερνήσεις και «αριστερά» κόμματα στην Ευρώπη.
Είναι φανερό ότι η απόρριψη του προηγούμενου status quo από πλευράς Αμερικανών και Ευρωπαίων, παίρνει τη μορφή άλματος στο κενό και όχι σταδιακών αλλαγών. Οι καταστάσεις αυτές μπορεί να προκαλέσουν πολεμικές συγκρούσεις μεταξύ των κρατών για διεκδίκηση πλούτου και γεωστρατηγικών πλεονεκτημάτων (όπως συμβαίνει στην Ουκρανία) ή ακόμη και εσωτερικές κρίσεις μια και γίνονται ερήμην των λαών. Οι κρίσεις αυτές μπορεί να οδηγήσουν σε αποτελέσματα πέραν των σχεδιασμών των κυρίαρχων κύκλων. Το «τζίνι έχει ήδη βγει από το μπουκάλι».
Φυσικά οι παραδοσιακές «αξίες» της Ευρώπης δεν μπορούν να στηριχτούν από την πολιτική Μερτς, Μακρόν, Στάρμερ ή Μελόνι. Οι «αξίες» σχετίζονται με τις «ανάγκες» των εργαζομένων.
Θυμόμαστε τη φιλοσοφική φράση: «υπάρχει ότι είναι αληθινό και αληθινό είναι ότι είναι αναγκαίο». Άλλως φυσική τους κατάληξη είναι να σαρωθούν από ακροδεξιές πολιτικές με παραπλανητική στόχευση.
Εκτός εάν βρουν σύντομα μπροστά τους μέτωπα εργαζομένων που θα στοχεύουν σε συστημικές αλλαγές επ’ ωφελεία των ευρύτερων μαζών.
(Ο Νίκος Τόσκας είναι υποστράτηγος ε.α. και πρώην υπουργός)
