Η συζήτηση για τον ρόλο των ΜΜΕ, πολύ δύσκολα μπορεί να διεξαχθεί στα ΜΜΕ. Είναι προβληματικό κάποιος να παραδεχθεί ότι το Μέσο στο οποίο εργάζεται, αποκλείει απόψεις, ενισχύει συγκεκριμένα αφηγήματα, διαμορφώνει το πλαίσιο μέσα στο οποίο σκεφτόμαστε.
Προφανώς, υπάρχουν διαφορετικές απόψεις. Αυτοί που απορρίπτουν τις κατηγορίες και ομνύουν στην «ελευθερία» και την «πολυφωνία» και αυτοί που υποστηρίζουν ότι τα άτομα αντιλαμβάνονται την πολιτική εκπροσώπηση, το μήνυμα, τα θέματα και τις διαδικασίες, μέσα από τον τρόπο που παρουσιάζονται και ερμηνεύονται από τα ΜΜΕ.
Καθημερινά, κάποιοι επιλέγουν τα πρόσωπα που θα μιλήσουν, τα θέματα που θα καλυφθούν, τη γλώσσα που χρησιμοποιείται και δημιουργούν αφηγήσεις. Οι κυρίαρχες αφηγήσεις διαμορφώνουν τις αντιλήψεις και επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι κατανοούν το πολιτικό τοπίο.
Η περίπτωση του βιβλίου του Αλέξη Τσίπρα, λειτουργεί ως παράδειγμα για να κατανοήσουμε ποιοι μετέχουν και ποιοι αποκλείονται από το Δημόσιο Διάλογο, ποια είναι η ποιότητά του, πώς διαμορφώνονται τα κυρίαρχα αφηγήματα.
Οι τρεις πρώτες ημέρες
Παρακολουθήσαμε τις πρωινές εκπομπές των ιδιωτικών τηλεοπτικών σταθμών πανελλαδικής εμβέλειας και τα Δελτία Ειδήσεων, τις τρεις πρώτες ημέρες από την έκδοση του βιβλίου του Αλέξη Τσίπρα.
Το πρωί διεξάγεται ο πολιτικός διάλογος, οι συνεντεύξεις και τα πάνελ. Το παραγόμενο προϊόν, διαχέεται στα κοινωνικά δίκτυα, αναπαράγεται από τις ηλεκτρονικές σελίδες κλπ. Οι πρωινές εκπομπές διατυπώνουν το αφήγημα και, στα βραδινά Δελτία Ειδήσεων επικυρώνεται ως έγκυρο.
Τις τρείς πρώτες ημέρες, κλήθηκαν να εκφράσουν άποψη 27 σχολιαστές συμπεριλαμβανομένων των παρουσιαστών που πήραν ξεκάθαρη θέση. Από τους 27 οι 21 εκφράστηκαν από αρνητικά έως εξωφρενικά αρνητικά για τον πρώην πρωθυπουργό. Θετική γνώμη εξέφρασαν τρεις (3) καλεσμένοι σχολιαστές και τρεις (3) τήρησαν ουδέτερη στάση. Οι αρνητικές απόψεις θα αυξάνονταν εκθετικά εάν συνυπολογίζαμε τις γνώμες που μεταδόθηκαν στα ρεπορτάζ, τους ρεπόρτερ και τους παρουσιαστές που δεν ήταν αρκετά αιχμηροί.
Οι σχολιαστές που εκφράστηκαν αρνητικά -σε μόλις τρεις μέρες- εμφανίστηκαν από μία έως τρεις φορές, σε διαφορετικά κανάλια.
Αυτές είναι ενδεικτικές εκφράσεις που χρησιμοποίησαν:
-«Έγραψε ένα βιβλίο για να μας πει πόσο τον αδικήσαμε»
-«Από που γλυτώσαμε, ο θεός της Ελλάδας έβαλε το χέρι του»
-«Το αγαπημένο παιδί της Μέρκελ (τον στήριξε) για να πάρει την περιουσία του ελληνικού λαού (…) ο Τσίπρας υπέγραψε για 100 χρόνια».
-«Αυτή είναι η δική του αλήθεια, δεν είναι η αλήθεια, δεν είναι η πραγματικότητα.
-«Είχε πάρει στην πλάτη του μία χώρα την οποία κατέστρεψε (αν θέλει να εξομολογηθεί) ας πάει στον παπά»
-«Είναι τυχοδιώκτης ή αφελής»
-«Ήμουνα ο Γκούφι τότε, άκουγα τον καθένα».
-«Δεν έχει λίγο παιδική χαρά, όταν κυβερνάς τη χώρα δεν είναι παιδική χαρά».
-«Γράφει ατόφια ψέματα και μισές αλήθειες, είναι περισσότερο ένα Άρλεκιν».
-«Ήταν μία τσογλανοπαρέα, πήρε την εξουσία και δεν ήξερε τι να την κάνει»
-«Το βιβλίο θα προσθέσει στο γόητρο του πρωθυπουργού. Κερδισμένος θα είναι ο Μητσοτάκης».
Ομοφωνία στο… επιχείρημα
Από τις 759 σελίδες του βιβλίου η κριτική εστίασε σε συγκεκριμένα σημεία: στα πρόσωπα και το πρώτο εξάμηνο του 2015.
Ομόφωνα οι σχολιαστές συμφώνησαν ότι ο πρώην πρωθυπουργός «βγάζει όλους τους συνεργάτες του αριβίστες», ότι «τώρα δεν θα πάει κάνεις μαζί του» και ότι «απεργάζεται τον κατακερματισμό της Αριστεράς».
Για τους σχολιαστές, η χρεοκοπία της Ελλάδας ξεκινά τον Ιανουάριο του 2015 και ο Αλέξης Τσίπρας είναι ο μόνος υπεύθυνος. Συμφώνησαν ότι «η διαπραγμάτευση του πρώτου εξαμήνου ήταν κατά κοινή παραδοχή ολέθρια» και ότι η κυβέρνηση Τσίπρα, χρέωσε τη χώρα με 80, 100 ή 120 δισ. ανάλογα με το ποιος… μετράει.
Μόνο αυτό το στοιχείο αρκεί για να αναδείξει ότι ο Διάλογος, αδιαφορεί για την «ορθολογική κριτική» και τα «δυνατά» επιχειρήματα.
Χρειάζεται κάτι πιο απλό. Μία σειρά προκαθορισμένων και εύληπτων σχημάτων σκέψης, εικασιών, συναισθηματική φόρτιση (ηλικιωμένοι στα ΑΤΜ, κλειστές τράπεζες, νεκροί από τραγωδίες) πρόσωπα ικανά να ακολουθήσουν το πλάνο και, επανάληψη.
Πολιτικές (αν)ισορροπίες
Για το βιβλίο μίλησαν και οι πολιτικοί. Καταγράψαμε 61 συνεντεύξεις (νυν και πρώην) υπουργών, βουλευτών, στελεχών κλπ. Οι 39 εξέφρασαν αρνητική θέση χρησιμοποιώντας παρόμοια επιχειρήματα και εστιάζοντας στα ίδια θέματα. Οι 4 τήρησαν ουδέτερη στάση και 18 εκφράστηκαν θετικά, κυρίως οι βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ. Αυτοί που εξέφρασαν θετική γνώμη, στον περιορισμένο χρόνο ενός πάνελ, αντιμετωπίστηκαν επιθετικά με «ερωτήσεις» όπως:
· «Καταλαβαίνουμε τη βάσανο που περνάτε, τις δυσκολίες που έχετε, η εντύπωση είναι ότι θα γυρίσει μπούμερανκ (το βιβλίο στον Αλέξη Τσίπρα)».
· «Ο κ. Τσίπρας θέλει να κάνει rebranding στην πολιτική και από ότι καταλαβαίνουμε θέλει να ενώσει την Κεντροαριστερά. Όταν βλέπουμε έναν άνθρωπο που για όλα φταίνε όλοι οι άλλοι εκτός από αυτόν, εμένα δεν μου εμπνέει εμπιστοσύνη».
· «Έκοψε τις συντάξεις πιο πολύ από τα άλλα μνημόνια».
· «Το ένα δισ. έγιναν 100, τα ξεχνάμε αυτά;».
Και την ίδια ώρα οι βουλευτές της ΝΔ καλούνταν να απαντήσουν «εάν περίμεναν μεγαλύτερο δώρο από τον Τσίπρα;».
Συμπεράσματα μιας τριήμερης συζήτησης
Ο «ιδανικός» Δημόσιος Διάλογος δεν υπάρχει, όμως στη χώρα μας η κατάπτωσή του είναι πρωτοφανής, οι εξουσιαστικές παρεμβάσεις απροκάλυπτες και η ομοιομορφία του παραγόμενου μηνύματος αξιοσημείωτη.
Η συζήτηση για το βιβλίο του Αλέξη Τσίπρα, είναι χρήσιμη γιατί αποκαλύπτει τους όρους διεξαγωγής του Δημόσιου Διαλόγου, ο οποίος απέχει, όχι από το «ιδανικό» αλλά από το στοιχειώδες.
Η τριήμερη συζήτηση οδηγεί σε κάποια συμπεράσματα.
1. Η πλειονότητα των σχολιαστών που κλήθηκαν να εκφράσουν άποψη τάχθηκαν κατά του Αλέξη Τσίπρα. Η θετική γνώμη περιορίστηκε σημαντικά.
2. Η ποιότητα του διαλόγου σχετίζεται με το επιχείρημα. Στην κριτική για το βιβλίο, το επιχείρημα είναι αδιάφορο, το ύφος και ο λόγος ξεπερνά τα όρια της προσβολής και εκφέρεται για να ενισχύσει το κυρίαρχο αφήγημα: την αποδόμηση του Αλέξη Τσίπρα.
3. Σε μεγάλο βαθμό -αν όχι σε απόλυτο- η τηλεοπτική κριτική ταυτίζεται με το κυβερνητικό αφήγημα για τον Αλέξη Τσίπρα.
Ο πρώην πρωθυπουργός, δεν αντιμετωπίζει για πρώτη φορά την πρωτόγονη οργή ενός ανισόρροπου συστήματος. Αλλά το θέμα ξεπερνάει τον Αλέξη Τσίπρα.
Η Δημόσια Σφαίρα, είναι ο ενδιάμεσος χώρος ανάμεσα στην κοινωνία και το κράτος και η ισότιμη συμμετοχή, ο ανοιχτός, ορθολογικός και ποιοτικός διάλογος, η διαβούλευση, η ελεύθερη έκφραση συμβάλουν στη διαμόρφωση των απόψεων, της γνώμης και των πολιτικών επιλογών.
Και οι ελεύθερες και ορθολογικές επιλογές καθορίζουν την ποιότητα της Δημοκρατίας.
(Ο Κυριάκος Αργυρόπουλος είναι δημοσιογράφος)
