Η ακρίβεια στα τρόφιμα δεν είναι φυσικό φαινόμενο. Είναι πολιτική επιλογή. Και όσο αντιμετωπίζεται ως «παράπλευρη απώλεια» της αγοράς μετατρέπεται σε μόνιμο μηχανισμό αναδιανομής εισοδήματος από τους πολλούς προς τους λίγους.
Σήμερα, η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια διπλή κρίση. Από τη μία πλευρά, τα νοικοκυριά βλέπουν το κόστος της βασικής διατροφής να εκτοξεύεται· από την άλλη, οι αγρότες αδυνατούν να επιβιώσουν από την ίδια αγορά που υποτίθεται ότι τους «ανταμείβει».Οι τιμές στο ράφι αυξάνονται, οι τιμές παραγωγού συμπιέζονται και η διαφορά καταλήγει σε ενδιάμεσους και ολιγοπωλιακές δομές.
Η επισιτιστική ασφάλεια δεν αφορά πλέον μόνο τη διαθεσιμότητα τροφίμων. Αφορά την πρόσβαση όλων σε ποιοτική, επαρκή και προσιτή διατροφή. Και αυτό δεν μπορεί να αφεθεί στις δυνάμεις της αγοράς.
Οι τιμές βασικών τροφίμων αυξήθηκαν ταχύτερα από τον γενικό πληθωρισμό, με σωρευτικές αυξήσεις άνω του 30–40% σε βασικά είδη. Τα ελληνικά νοικοκυριά δαπανούν πάνω από το 20% των εξόδων τους για τρόφιμα, ποσοστό από τα υψηλότερα στην Ευρώπη.
Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις ακριβότερες χώρες της ΕΕ σε τρόφιμα, ενώ παραμένει στις τελευταίες θέσεις ως προς το διαθέσιμο εισόδημα. Οι αγρότες πιέζονται από υψηλό κόστος ενέργειας, εφοδίων και χρηματοδότησης, οδηγούμενοι σε εγκατάλειψη καλλιεργειών και μείωση παραγωγής.
Αυτό το μοντέλο δεν «διορθώνεται». Αλλάζει, ανατρέπεται.
1.Δημόσιος έλεγχος της αλυσίδας τιμών
-Θεσμοθέτηση ανώτατων περιθωρίων κέρδους σε βασικά είδη διατροφής, από την παραγωγή έως το ράφι.
-Υποχρεωτική διαφάνεια κόστους και τιμολόγησης σε όλη την εφοδιαστική αλυσίδα.
-Ενίσχυση και πραγματικές αρμοδιότητες σε ελεγκτικούς μηχανισμούς για αισχροκέρδεια και καρτέλ, με αυστηρές κυρώσεις.
2.Κατώτατες εγγυημένες τιμές για τους παραγωγούς
-Κατώτατες τιμές παραγωγού που καλύπτουν το κόστος και εξασφαλίζουν αξιοπρεπές εισόδημα.
-Συμβολαιακή γεωργία με δημόσια εγγύηση και όχι όρους που επιβάλλουν οι μεγάλες αλυσίδες.
-Στήριξη συλλογικών σχημάτων παραγωγών και συνεταιρισμών, με προτεραιότητα στη διάθεση προϊόντων.
3.Μείωση κόστους παραγωγής ,όχι επιδοτήσεις στους μεσάζοντες
-Μείωση του ενεργειακού κόστους για τον πρωτογενή τομέα (αγροτικό ρεύμα, καύσιμα).
-Δημόσια παρέμβαση στην αγορά λιπασμάτων και ζωοτροφών.
-Πρόσβαση των αγροτών σε φθηνή, δημόσια χρηματοδότηση, όχι σε δανεισμό με όρους αγοράς.
4.Δημόσια πολιτική τροφίμων
-Δημιουργία εθνικού σχεδίου επισιτιστικής ασφάλειας.
-Δημόσιες προμήθειες (σχολεία, νοσοκομεία, κοινωνικές δομές) από εγχώριους παραγωγούς σε δίκαιες τιμές.
-Ανάπτυξη δημόσιων ή δημοτικών δικτύων διάθεσης βασικών τροφίμων.
5.Προστασία των νοικοκυριών
-Μείωση ή μηδενισμός ΦΠΑ σε βασικά είδη διατροφής.
-Σύνδεση μισθών και κοινωνικών παροχών με το πραγματικό κόστος διαβίωσης.
-Αναγνώριση της διατροφής ως κοινωνικού δικαιώματος, όχι ως καταναλωτικού αγαθού πολυτελείας.
Το θέμα δεν είναι τεχνοκρατικό. Είναι βαθιά πολιτικό. Ποιος πληρώνει την κρίση και ποιος κερδίζει από αυτήν!
Χωρίς ισχυρή δημόσια παρέμβαση, η Ελλάδα κινδυνεύει να παγιωθεί ως χώρα με ευρωπαϊκές τιμές και χαμηλά εισοδήματα, με επισιτιστική ανασφάλεια για μεγάλα τμήματα της κοινωνίας. Αυτό δεν είναι «αναγκαίο κακό». Είναι πολιτική επιλογή.
Η απάντηση δεν μπορεί να είναι η προσαρμογή των πολιτών στη φτώχεια, αλλά η προσαρμογή της οικονομίας στις κοινωνικές ανάγκες. Η επισιτιστική ασφάλεια είναι όρος κοινωνικής δικαιοσύνης, αγροτικής επιβίωσης και δημοκρατίας.
(Η Ιωάννα Λιούτα είναι Πολιτική και Οικονομική Αναλύτρια)
