Η Πρωτοχρονιά του 2026 δεν μπήκε με πυροτεχνήματα. Μπήκε με δελτία ειδήσεων. Και αυτό από μόνο του είναι κακό σημάδι. Πόλεμοι σε ζωντανή μετάδοση, κοινωνίες σε μόνιμη λιτότητα, κυβερνήσεις σε κατάσταση επικοινωνιακής ευφορίας. Ο κόσμος αλλάζει – αλλά πάντα προς την ίδια κατεύθυνση: πάνω για τους λίγους, κάτω για τους πολλούς.
Στη διεθνή σκηνή, οι δυτικοί ηγέτες συνεχίζουν να μιλούν για «αξίες», κρατώντας σημειώσεις από εταιρικά powerpoints. Η ειρήνη παρουσιάζεται ως πρόβλημα κόστους, η φτώχεια ως «παράπλευρη απώλεια» και οι νεκροί ως στατιστική. Η πολιτική έχει αντικατασταθεί από διαχείριση κρίσεων, τις οποίες όμως οι ίδιοι παράγουν. Πρόκειται για ένα είδος παγκόσμιας θεατρικής παράστασης, όπου όλοι παριστάνουν ότι ελέγχουν την κατάσταση, ενώ το σκηνικό καίγεται.
Στην Ελλάδα, η κατάσταση είναι πιο οικεία και γι’ αυτό πιο επώδυνη. Μπαίνουμε στο 2026 με αγρότες και κτηνοτρόφους στα μπλόκα –όχι επειδή «δεν καταλαβαίνουν», αλλά επειδή καταλαβαίνουν πολύ καλά ότι το σύστημα τούς θέλει φθηνούς, σιωπηλούς και εξαρτημένους. Η παραγωγή δεν ανταμείβεται, η επιδότηση γίνεται εργαλείο πελατειακής πολιτικής και το κόστος μετακυλίεται πάντα προς τα κάτω. Αν αυτό λέγεται ανάπτυξη, τότε χρειάζεται επειγόντως λεξικό.
Την ίδια στιγμή, τα μεγάλα σκάνδαλα έχουν μπει σε χειμερία νάρκη. ΟΠΕΚΕΠΕ, Τέμπη, υποκλοπές: όλα «ερευνώνται». Στην Ελλάδα, η λέξη «διερεύνηση» σημαίνει συνήθως αναβολή μέχρι να ξεχαστεί το θέμα ή να αλλάξει η επικαιρότητα. Οι ευθύνες διαχέονται τόσο επιδέξια, ώστε στο τέλος εξατμίζονται. Κανείς δεν φταίει, άρα κανείς δεν τιμωρείται. Έτσι λειτουργεί η κανονικότητα.
Το έγκλημα των Τεμπών παραμένει ανοιχτή πληγή. Όχι μόνο για τις οικογένειες των θυμάτων, αλλά για κάθε πολίτη που αντιλαμβάνεται ότι η ανθρώπινη ζωή μπήκε σε δεύτερη μοίρα πίσω από συμβάσεις, ιδιωτικοποιήσεις και «λάθη συστήματος». Το 2026 δεν μπορεί να ξεκινήσει χωρίς δικαιοσύνη – και όμως ξεκινά.
Τι προτεραιότητες θα έπρεπε να έχει αυτή η χρονιά; Κατ’ αρχάς, λιγότερα συνθήματα και περισσότερες πράξεις. Λιγότερη επικοινωνία και περισσότερη πολιτική. Δημόσιες υποδομές που να λειτουργούν ως δημόσιες. Δικαιοσύνη που να μη μετρά τον χρόνο με πολιτικό ημερολόγιο. Παραγωγική πολιτική που να στηρίζει αυτούς που παράγουν, όχι αυτούς που μεσολαβούν.
Οι πραγματικές προτεραιότητες του 2026
Πρώτη προτεραιότητα: Δικαιοσύνη χωρίς αστερίσκους. Τέμπη, ΟΠΕΚΕΠΕ, μεγάλα σκάνδαλα και θεσμικές εκτροπές δεν μπορεί να παραμένουν σε καθεστώς αιώνιας αναμονής. Χωρίς απόδοση ευθυνών, η Δημοκρατία καταντά διακοσμητική.
Δεύτερη: Αναστροφή της κοινωνικής φτωχοποίησης. Μισθοί, συντάξεις, αγροτικό εισόδημα και κόστος ζωής δεν είναι «μακροοικονομικές λεπτομέρειες», αλλά όροι επιβίωσης. Αν το 2026 δεν βελτιώσει την καθημερινότητα των πολλών, θα είναι πάλι χαμένη χρονιά.
Τρίτη: Παραγωγή και όχι μεσάζοντες. Στήριξη της αγροτικής και βιομηχανικής παραγωγής, διαφάνεια στις επιδοτήσεις, τέλος στο πελατειακό κράτος. Η χώρα δεν μπορεί να ζει μόνο από τουρισμό, real estate και επιδοτούμενες αυταπάτες.
Τέταρτη: Δημόσιες υποδομές με δημόσιο έλεγχο. Μεταφορές, ενέργεια, νερό , παιδεία και υγεία δεν είναι πεδία κερδοφορίας αλλά κοινωνικά αγαθά. Το 2026 πρέπει να κλείσει ο κύκλος της ιδιωτικοποίησης χωρίς ευθύνη.
Πέμπτη –και παγκόσμια– προτεραιότητα: Ειρήνη και απεμπλοκή από πολέμους. Όχι άλλη συνενοχή, όχι άλλες «συμμαχικές υποχρεώσεις» που πληρώνονται με αίμα και φτώχεια.
Και τέλος: Επαναφορά της πολιτικής από τους πολίτες. Όχι άλλες κοινωνίες θεατών. Το 2026 είτε θα γίνει χρονιά συλλογικής απαίτησης είτε θα προστεθεί απλώς στη λίστα των χαμένων ευκαιριών.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, η ανάγκη είναι ακόμη πιο ξεκάθαρη: ειρήνη, όχι ως ευχή Πρωτοχρονιάς, αλλά ως πολιτική επιλογή. Τερματισμός των πολέμων δι’ αντιπροσώπων, περιορισμός ( αν όχι κατάργηση) της πολεμικής βιομηχανίας και επένδυση σε κοινωνίες που αντέχουν. Γιατί καμία «ασφάλεια» δεν χτίζεται πάνω σε ερείπια.
Και κάπου εδώ χρειάζεται και χιούμορ. Όχι για να ελαφρύνουμε την κατάσταση, αλλά για να αντέξουμε. Γιατί όταν η εξουσία σοβαροφανώς αποτυγχάνει, το γέλιο γίνεται μορφή αντίστασης. Δεν είναι τυχαίο ότι οι κοινωνίες γελούν πριν θυμώσουν.
Το 2026 δεν χρειάζεται άλλες υποσχέσεις. Χρειάζεται αποφάσεις. Και αν αυτές δεν έρθουν από πάνω, θα αρχίσουν –όπως πάντα– να ανεβαίνουν από κάτω. Από τα μπλόκα, από τις πλατείες, από τη συλλογική μνήμη που αρνείται να ξεχάσει.
Καλή χρονιά; Όχι μόνο
Ας πούμε χρονιά αφύπνισης και ευθύνης. Και βλέπουμε.
(Ο Νίκος Μαρκάτος είναι Ομότ. Καθηγητής ΕΜΠ, π.Πρύτανης, Γ.Γ. Ευρωπαϊκής Ένωσης Ομότιμων Καθηγητών)
